Yemen’de evlilik yaşı tartışması: Yaş sınırı isteyenler neden 'Mürted' ilan edildi?

Aydın Tonga

İslam dinindeki evlilik yaşı tartışmaları geçmişten bugüne güncelliğini hep korumuştur. Bu tartışmaların kökeninde ise hiç şüphesiz belirlenen asgari yaş sınırı bulunmaktadır. Geleneksel fıkha göre kız çocukları 9, erkek çocukları ise 12 yaşından itibaren evlenebiliyor. Öte yandan bu durum yalnızca fıkıh kitapları içinde kalmamış, yüzyıllar boyu pek çok “İslam ülkesinde” uygulama alanı bulabilmiştir.

Örneğin kimi kesimlerce “ilerici” bir kararname olarak tanımlanan, Osmanlı'nın ilk resmî ve yekpare aile hukuku düzenlemesi olan “1917 Hukuk-ı Aile Kararnamesi”nde kızlar için 17, erkekler için 18 yaş olarak belirlenen yaş sınırı, belirli şartlar dâhilinde kızlar için 9, erkekler için 12 olarak belirlenmiştir.

Peki, yaş sınırı için isyan bayrağı açan, yaş sınırı isteyenleri mürted ilan eden olmuş mudur? Doğrudan yanıt verelim: Evet.

Olayın ayrıntıları şöyle:

Yemen’de, kız çocuklarının yoksulluk ve kabile gelenekleri nedeniyle erken yaşta evlendirilmelerinin önüne geçmek için 2009 yılında evlilik yaşının en az 17 olmasını öngören bir yasa tasarısı hazırlanır. İşte isyan burada devreye girer. 21 Mart 2010'da Yemen'de bazı din adamları, evlilik için asgari yaş şartı belirlenmesine karşı bir fetva yayımlar. Aralarında dönemin en etkili dinî figürlerinden Abdülmecid el-Zindani'nin de bulunduğu din adamlarının imzaladığı bu dinî hükümde, çocuk evliliklerinin yasaklanmasını savunanlar “mürted” ilan edilir. Fetvanın ilerleyen satırlarında açıkça şu söylenir: “Bu yasayı savunanlar mürted hükmündedir!” Yani dinden çıkmıştır. Dolayısıyla dinen karşı karşıya oldukları ceza ölümdür!

Fetva, 21 Mart 2010 yılında Yemen’in başkenti Sana’da geniş katılımlı dinî bir toplantının ardından yazılı olarak yayımlandı. Akabinde cami ağları, yerel basın ve kabile meclisleri aracılığıyla kısa sürede geniş bir dolaşım ağına girdi. Sonrasında çocuk evliliğini destekleyen binlerce erkek sokağa döküldü, bildirinin arkasında durdu.

Aslında hazırlanan yasanın bir arka planı da vardı. Buna göre 2008 yılında Nujood Ali adında 10 yaşındaki bir kız çocuğu, babası tarafından zorla evlendirildiği yetişkin bir adamdan kaçıp mahkemeye başvurarak boşanmayı başarmış, bu durum tüm dünyada büyük yankı uyandırmıştı. Akabinde de evlilik yaşını 17’ye yükselten bu yasa hazırlanmış ve kabul edilmişti. Lakin yasanın yürürlüğe girmesi için Cumhurbaşkanı'nın yasayı imzalaması gerekiyordu. İşte kırılma burada başlar. Zira hazırlanan fetva sonrasında parlamentodaki radikal üyeler yasayı yeniden incelenmek üzere Meclisin Şeriat Komisyonuna geri gönderir. İşin korkunç tarafı, bu komisyonda oturan âlimlerin bir kısmı, Mart 2010'da bu "mürted" fetvasını bizzat hazırlayan ve imzalayan kişilerden oluşmaktadır. Nihai olarak yasa geri çekilir ve rafa kaldırılır.

Kelimenin tam anlamıyla bir facia olan bu durumun sonuçları ise elbette katlanılmazdır. Zira bu olaydan üç yıl sonra Yemen’in kuzeybatısındaki Hacca vilayetinin Meedi kasabasında 8 yaşındaki Rawan adlı kız çocuğu, 40 yaşında bir adamla evlendirilir. Ve maalesef çocuk, düğün gecesi iç kanama nedeniyle yaşamını kaybeder.

UNICEF’in açıkladığı son verilere göre Yemen’de çocuk evliliği yaygınlık oranı %30 civarındadır. Kurum, ülkede 18 yaşından önce evlendirilmiş yaklaşık 3,8 milyon kız çocuğu ve kadın bulunduğunu bildirmektedir.

Bugün Yemen’de evlilik için yasalarla belirlenmiş asgari bir yaş sınırı bulunmamaktadır.