Elon Musk’ın uzay tabanlı yapay zeka ağı, değerli maden kaybı ve çevre riski tartışması yarattı

Elon Musk’ın yörüngede kurulması planlanan dev ölçekli yapay zeka veri merkezi ağı, yalnızca teknoloji kapasitesiyle değil, Dünya kaynakları üzerindeki olası etkisiyle de tartışma yarattı.

Bir milyon uydudan oluşacağı belirtilen sistemin, kullanım ömrü dolan donanımlar nedeniyle her yıl büyük miktarda değerli madeni gezegenin geri dönüşüm döngüsünden çıkarabileceği değerlendiriliyor.

Uzay sektöründe uzun süredir asteroit madenciliğiyle Dünya’ya yeni kaynak taşınabileceği yönünde projeler gündeme gelirken, bu planın ters yönde bir etki yaratabileceği belirtiliyor. Starlink uydularıyla alçak yörüngedeki nesne kütlesinin kısa sürede ciddi biçimde arttığı hatırlatılırken, yapay zeka veri merkezi ağı için öngörülen ölçeğin çok daha büyük bir tablo ortaya çıkarabileceği ifade ediliyor.

Planlanan ağdaki grafik işlemcilerinin ortalama beş yıllık kullanım ömrüne sahip olduğu varsayımı, her yıl yaklaşık 200 bin uydunun görevini tamamlaması anlamına geliyor. Resmi kurumlara iletildiği belirtilen dosyalara göre bu uyduların 40 bininin atmosfere yönlendirilerek yakılması, 160 bininin ise Dünya’dan uzaklaştırılıp atık yörüngesine itilmesi öngörülüyor.

YILLIK KAYIP MİKTARLARI DİKKAT ÇEKİYOR

Sadece ekran kartı bileşenleri üzerinden yapılan hesaplamalarda dahi kaybın boyutu dikkat çekiyor. Buna göre her yıl yaklaşık 1.000 ton bakır, 170 kilogram altın, 2 tona yakın gümüş, 20 tondan fazla bizmut ve titanyum, 2 tonu aşkın paladyum ile 76 kilogram talyumun ya atmosferde yok olması ya da yörüngede kalıcı atığa dönüşmesi söz konusu olabilir.

Bu miktarların, özellikle paladyum ve talyum gibi sınırlı çıkarılan madenlerde küresel üretimin kayda değer bir bölümüne denk gelebileceği belirtiliyor. Ayrıca atmosfere girerek yanan alüminyum bileşenlerin, ozon tabakası üzerinde uzun yıllara yayılabilecek olumsuz etkiler yaratabileceği uyarısı yapılıyor.

Kaybın telafisi için her yıl yüzlerce metre çapında asteroidlerin işlenmesi gerektiği hesaplanıyor. Örneğin bakır ihtiyacını karşılamak için 140 ila 190 metre çapında bir asteroidin, kalay için ise yaklaşık 530 metrelik bir asteroidin madencilikle değerlendirilmesi gerekebileceği ifade ediliyor.

Projede Dünya’dan sürekli ağır yük taşımak yerine Ay’da üretim tesisleri kurulması fikri de gündemde. Bu senaryoda uyduların ağır gövdelerinin Ay’daki ham maddelerle üretilmesi, Dünya’dan ise daha hafif çip bileşenlerinin gönderilmesi hedefleniyor. Ancak yeryüzündeki veri merkezlerinde geri dönüştürülebilen donanımların aksine, uzay tabanlı sistemlerdeki bu kayıp hem ekolojik hem de ekonomik açıdan yeni bir tartışma başlığı oluşturuyor.