İngiltere’de beyin ameliyatında yapay zekâ ilk kez cerrahlara gerçek zamanlı rehberlik etti

İngiltere’de 48 yaşındaki Rhys Hibbert, beyin ameliyatı sırasında cerrahlara gerçek zamanlı destek sağlayan bir yapay zekâ sisteminin kullanıldığı dünyadaki ilk hasta oldu. Bedfordshire’da yaşayan iki çocuk babası Hibbert, hipofiz bezindeki tümörün çıkarılması için University College London Hospital’da ameliyat edildi.

Doktorlar, müdahale edilmemesi halinde tümörün görme kaybına yol açabileceğini belirtti. Operasyonda kullanılan sistem, cerrahların kamerasından gelen görüntüleri anlık analiz ederek doğrudan görülemeyen kritik damar ve sinirlerin bulunma ihtimali yüksek bölgeleri işaretledi.

Hibbert, hasta güvenliği açısından teknolojinin önemine dikkat çekerek, “Kafamızın içinde yol işaretleri yok” dedi.

Hibbert’in sağlık sorunları yaklaşık 18 ay önce başladı. Daha önce aktif bir yaşam sürdüğü belirtilen Hibbert, bir yürüyüş sırasında bilincini kaybederek nöbet geçirdi. Yapılan tetkiklerde beynin tabanında yer alan hipofiz bezinde 11 milimetrelik iyi huylu tümör tespit edildi.

Hipofiz bezinin büyüme, metabolizma ve kan basıncı gibi temel işlevleri etkileyen hormonların düzenlenmesinde rol oynadığı biliniyor. Ancak bezin şah damarları ve görme sinirlerine yakınlığı, bu bölgedeki ameliyatları son derece hassas hale getiriyor. Tümörün görme sinirlerine baskı yapmasıyla Hibbert’in çevresel görüşü daraldı; denge kaybı, yorgunluk ve baş dönmesi gibi şikâyetler ortaya çıktı.

SİSTEM NASIL ÇALIŞTI?

Operasyon, burundan kafatası tabanına ilerletilen ince bir kamera sistemi olan endoskop yardımıyla gerçekleştirildi. Tümörün kemik dokunun ve sert bir zarın arkasında bulunması, cerrahların en güvenli müdahale noktasını belirlemesini zorlaştırıyordu.

Bu tür ameliyatlarda hekimler genellikle operasyon öncesinde çekilen görüntülerden yararlanıyor. Ancak anatominin kişiden kişiye değişmesi nedeniyle ameliyat sırasında kritik yapıların konumu farklılık gösterebiliyor. Yeni sistem ise canlı görüntüleri ikinci bir ekranda değerlendirerek cerrahi aletleri takip etti ve riskli bölgeleri işaretledi.

Teknolojinin çalışma biçimi, akıllı telefonlardaki yüz tanıma sistemlerine benzetiliyor. Ancak bu sistem yüzleri değil, vücut içinde çoğu zaman doğrudan görülemeyen damar, sinir ve diğer anatomik yapıları tanımaya odaklanıyor.

Araştırmacılar yapay zekâyı yüzlerce hipofiz tümörü ameliyatına ait video üzerinde eğitti. Videolarda damarlar, sinirler ve kritik dokular uzmanlar tarafından işaretlendi. Tıbbi ekipten Prof. Hani Marcus, sistemin bir cerrahın meslek hayatı boyunca görebileceğinden daha fazla ameliyat görüntüsüyle eğitildiğini belirterek yapay zekâyı “deneyimli ikinci bir çift göz” olarak nitelendirdi.

Buna karşın operasyonun kontrolü tamamen cerrahlarda kalıyor. Yapay zekâ yalnızca destek ve yönlendirme sağlıyor; ameliyata ilişkin nihai kararları doktorlar veriyor. Araştırma ekibi, uzun vadede cerrahlara görüş bildirebilen ancak kararı hekime bırakan “ChatGPT benzeri” bir sistem geliştirmeyi hedefliyor.

National Institute for Health and Care Research ile Google tarafından finanse edilen çalışma için daha geniş klinik denemeler planlanıyor. Araştırmacılar, sistemin güvenliğini ve ameliyat sonuçlarına etkisini daha fazla hasta üzerinde değerlendirmeyi amaçlıyor.

Hibbert’in ameliyat sonrası görme alanında hızlı iyileşme yaşadığı, enerji seviyesinin arttığı ve ameliyat öncesindeki birçok şikâyetinin azaldığı belirtildi. Hibbert, operasyonun ardından yaşadığı değişimi “Bana hayatımı geri verdi” sözleriyle anlattı.