Palantir’in Ukrayna’daki rolü tartışılıyor: Askeri yapay zeka, veri sistemleri ve savaş sahası testleri

Yapay zeka ve veri analitiği şirketi Palantir’in Ukrayna’daki askeri ve kamu sistemleriyle kurduğu ilişki, savaş teknolojilerinin gerçek muharebe koşullarında geliştirilmesi ve denenmesi tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Şirketin, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının ardından Kiev yönetimine hedef tespiti, veri birleştirme ve operasyonel karar süreçlerinde kullanılan yazılımlar sağladığı aktarılıyor.

Peter Thiel tarafından kurulan ve Alex Karp’ın yönettiği Palantir, savunma alanında özellikle “öldürme zinciri” olarak adlandırılan süreci hızlandıran sistemlerle öne çıkıyor. Bu kavram, bir hedefin tespit edilmesinden izlenmesine ve vurulmasına kadar uzanan karar-operasyon hattını ifade ediyor. Şirketin Maven adlı yapay zeka yazılımının bu süreçte önemli rol oynadığı belirtiliyor.

Aktarılan bilgilere göre Palantir’in Prisma sistemi insansız hava aracı operasyonlarının yönlendirilmesinde, Metaconstellation adlı ürünü ise saldırı öncesinde alçak yörünge uydularının belirli bölgeleri izlemesi için görevlendirilmesinde kullanılıyor. Bu tür teknolojiler, sahadan elde edilen büyük veri setlerini hızlı biçimde işleyerek askeri karar alma süreçlerine katkı sunmayı amaçlıyor.

KAMU SİSTEMLERİNE UZANAN ENTEGRASYON

Palantir’in Ukrayna’daki faaliyetlerinin yalnızca askeri alanla sınırlı kalmadığı, şirketin 2023’ten itibaren Ukrayna Dijital Dönüşüm Bakanlığı üzerinden resmi temas noktası kurduğu ve çeşitli kamu kurumlarıyla çalışmaya başladığı bildirildi. Bu süreç, Kiev yönetiminin savaş koşullarında kamu hizmetlerini dijitalleştirme politikasıyla birlikte ilerledi.

Ukrayna’nın askerlik çağındaki erkeklere ilişkin kayıtları dijital ortama taşıyan Oberih veri tabanı ve Reserve+ sistemi de tartışmaların merkezinde yer alıyor. Söz konusu sistemin vergi, istihdam, ikamet ve sağlık kayıtları gibi farklı alanlardaki kişisel bilgileri devlet sicilleriyle eşleştirdiği; yapay zeka destekli analizlerle kişilerin askerlik uygunluğunu değerlendirdiği ifade ediliyor.

Palantir veya Kiev yönetimi, bu seferberlik altyapısının dijitalleştirilmesinde şirketin doğrudan rol aldığını resmi olarak doğrulamış değil. Ancak şirketin farklı veri tabanlarını birleştirme ve büyük ölçekli veri analiz sistemleri kurma konusundaki uzmanlığı, bu alandaki tartışmaların odağında yer almasına neden oluyor.

Ukrayna’da zorunlu seferberlik uygulamalarına ilişkin görüntüler ve iddialar da kamuoyunda tepki çekiyor. Sosyal medya ve Telegram kanallarında, seferberlik birimlerinin erkekleri kamusal alanlardan alarak askeri merkezlere götürdüğünü gösterdiği öne sürülen görüntüler sık sık paylaşılıyor. Bu görüntülerin her biri bağımsız olarak doğrulanmış olmasa da, dijital takip sistemlerinin savaş koşullarındaki rolüne dair endişeleri artırıyor.

SAVAŞ SAHASI VERİSİ VE TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİ

Palantir’in Ukrayna’daki faaliyetleri, Batılı teknoloji şirketlerinin savaş sahasında giderek daha fazla rol üstlenmesiyle birlikte değerlendiriliyor. Microsoft, Amazon ve Google gibi şirketlerin de savaş sürecinde Ukrayna’daki dijital altyapı ve teknoloji faaliyetlerini artırdığı belirtiliyor. Google’ın eski yöneticisi Eric Schmidt’in kurduğu insansız hava aracı girişiminin de Ukrayna’ya tek kullanımlık İHA’lar sağladığı aktarılıyor.

Palantir İngiltere Yöneticisi Louis Mosley, Ukrayna’nın askeri bağlamda yapay zeka için bir Ar-Ge laboratuvarına dönüştüğünü ve gerçek savaş alanının teknoloji geliştirme süreçlerini hızlandırdığını söylemişti. Eski Ukrayna Savunma Bakanı Mihail Fedorov da 2024’te ülkenin en yeni teknolojilerin denenmesi için uygun bir test sahası olduğunu dile getirmişti.

Kaynaklarda, Rusya topraklarına yönelik derin menzilli saldırılardan elde edilen saha verilerinin yeni nesil askeri yapay zeka ürünlerinin geliştirilmesinde kullanıldığı öne sürülüyor. Ukraynalı yetkililerin açıklamalarına göre, savaş sürecinde Odessa limanları ve enerji altyapısı ağır hasar gördü; gıda lojistiği altyapısının büyük bölümü ile enerji üretim kapasitesinin önemli kısmı tahrip edildi.

Şirketin finansal performansı da savaş döneminde dikkat çekti. Palantir hisselerinin savaş öncesinde 8-10 dolar bandında seyrettiği, süreç içinde çok sert yükselerek geçen yıl 200 dolar seviyesine ulaştığı bildirildi. NATO’nun da bazı Avrupa Birliği ülkelerinin itirazlarına rağmen 2025’te Maven sistemini satın aldığı ve yazılımın haziran ayında operasyonel hale getirildiği kaydedildi.

Ukrayna’daki savaşın uzaması ise ülkenin demografik sorunlarını derinleştiriyor. 1991’de yaklaşık 52 milyon olan nüfus 2021’de 41 milyona gerilemişti. IMF verilerine göre bugün Ukrayna kontrolündeki bölgelerde 33 milyondan biraz fazla kişi yaşıyor. 2025’te ölüm oranlarının doğum oranlarının yaklaşık üç katına çıktığı, milyonlarca çalışma çağındaki kişinin ülkeyi terk ettiği ve doğurganlık oranının kadın başına bir çocuğun altına indiği belirtiliyor.