Anadolu’nun iklime dirençli zeytin mirası için dijital ‘Zeytin Atlası’ kullanıma açıldı

Proje Evi Kooperatifi tarafından Avrupa Birliği’nin finansal desteğiyle, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) ve Slow Food ortaklığında yürütülen ANATOLIVAR - Anadolu’da Zeytin Üreticisi Toplulukların Güçlendirilmesi Projesi kapsamında hazırlanan Zeytin Atlası kullanıma açıldı.

Atlas, Türkiye’nin altı ana zeytincilik bölgesinde yürütülen arazi çalışmalarının ardından oluşturuldu. Marmara, Kuzey Ege, Orta Ege, Güney Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’daki yerel ve nadir zeytin çeşitleri ile doğa dostu üreticiler, coğrafi olarak etkinleştirilmiş iki katmanlı dijital veri tabanında bir araya getirildi.

Türkiye’de zeytinciliğin yaklaşık 400 bin ailenin geçimlik ekonomisinin temelini oluşturduğu belirtilirken, ülkenin 100’ün üzerinde yerel zeytin çeşidine ev sahipliği yaptığı vurgulandı. Proje, yerel çeşitlerin kendi doğal yaşam alanlarında korunmasının iklim değişikliği ve kuraklık karşısında önemli bir dayanıklılık sağladığı yaklaşımından hareket ediyor.

İKİ KATMANLI DİJİTAL VERİ TABANI

Zeytin Atlası’nın ilk modülü, yerel ve nadir zeytin çeşitlerinin dağılım alanlarını gösteriyor. Bu bölümde “Ekolojik Niş Modellemesi” yöntemi kullanılarak zeytin ağaçlarının arazi çalışmalarında belirlenen konum verileri, yüksek çözünürlüklü iklim verileriyle birlikte değerlendiriliyor.

Bu yöntemle Dilmit ya da Sarıulak gibi nadir çeşitlerin hangi coğrafi ve iklimsel koşullarda yetişebildiği haritalandırılabiliyor. Proje kapsamında, ilerleyen aşamalarda mevcut çevresel koşulların gelecek iklim senaryolarıyla karşılaştırılması ve yerel zeytinlerin uzun vadede hayatta kalabileceği olası “iklim sığınaklarının” belirlenmesi hedefleniyor.

Atlasın ikinci katmanı ise doğa dostu ve geleneksel üretim yapan çiftçileri görünür kılmayı amaçlıyor. Bu katmana dahil edilecek üreticiler ve işletmeler; Proje Evi Kooperatifi, UZZK, Slow Food temsilcileri ile farklı disiplinlerden akademisyen ve uzmanların yer aldığı bir panel tarafından geliştirilen kriterlere göre değerlendiriliyor.

ÜRETİCİLER İÇİN BAŞVURU SÜRECİ AÇIK

Üreticilerden ilk aşamada yerel zeytin çeşitlerini korumaları, herbisit kullanmamaları, süper yoğun endüstriyel üretim sistemlerinden kaçınmaları, toprak, su ve doğal yaşam alanlarını gözetmeleri ve agroekolojik üretim uygulamalarını benimsemeleri bekleniyor.

Zeytin Atlası’nda üreticilerin güçlü yönlerini göstermek için rozet sistemi de kullanılıyor. “Temiz/Doğa Dostu”, “İklime Dirençli”, “Yerel Çeşit Koruyucusu”, “Agroekolojik”, “Organik”, “Nadir Çeşit Koruyucusu”, “Kalite ve Duyusal Mükemmellik”, “İzlenebilirlik” ve “Sosyal Sorumluluk Sahibi” başlıklarıyla tüketici için güvenilir izlenebilirlik sağlanması amaçlanıyor.

Yetkililer, Zeytin Atlası’nın durağan bir internet sitesi olmadığını, sürekli güncellenerek geliştirileceğini belirtiyor. Yerel ve nadir zeytin çeşitleriyle üretim yapan, geleneksel ve doğa dostu yöntemleri benimseyen üreticiler, anatolivar.org üzerinden Atlas’a başvuru yapabiliyor.