ABD'den İran limanlarına kapsamlı deniz ablukası: Ticaret ve enerji piyasalarında yeni döneme hazırlık

ABD yönetiminden yapılan açıklamaya göre, 13 Nisan itibarıyla İran'ın limanlarına giren ya da bu limanlardan çıkan tüm gemilere yönelik geniş ölçekli bir deniz ablukası uygulanmaya başlandı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), bu operasyonun, limanlara ve sahillere giriş-çıkış yapan tüm gemileri, bağlı olduğu ülke fark etmeksizin kapsayacağı bilgisini paylaştı. Öte yandan, İran dışındaki limanlara yönelik trafiğin ise engellenmeyeceği belirtildi.

Bu adım, son dönemde ABD ile İran arasında yürütülen ve sonuçsuz kalan müzakerelerin ardından geldi. ABD Başkanı Donald Trump, özellikle Hürmüz Boğazı'na ilişkin yaptığı tehditkâr açıklamalarla dikkat çekmiş, sosyal medyada "Boğaz'a giriş ve çıkışlar artık ABD'nin kontrolünde olacak" mesajını paylaşmıştı. Bunu takip eden CENTCOM duyurusu, bölgede yeni bir jeopolitik gerilimin fitilini ateşledi.

DENİZ ABLUKASI NEDİR VE HANGİ AMAÇLARLA KULLANILIR?

Deniz ablukası, askeri bir operasyon türü olarak, belirli limanlara veya kıyı bölgelerine tüm devletlerin gemilerinin giriş ve çıkışını engellemeyi hedefler. ABD Deniz Kuvvetleri'nin Harekât Hukuku El Kitabı'na göre bu tür önlemler, düşman bir bölgede deniz veya hava ulaşımını kontrol altına almak için uygulanır.

Uluslararası deniz hukuku uzmanları ise, bir devletin böylesi bir ablukayı askeri güç kullanarak hayata geçirmesinin, uluslararası deniz hukukunun sınırlarını zorladığına dikkat çekiyor. Uzmanların bir kısmı, geçici bir ateşkesin yürürlükte olduğu koşullarda ablukayla birlikte askeri gerilimin artabileceği uyarısında bulunuyor.

Ablukanın uygulanma nedeni olarak, İran’ın coğrafi olarak kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda kendisine avantaj sağlaması gösteriliyor. Tahran yönetimi, bu dar su yolundan geçecek gemilerden yüksek geçiş ücretleri talep ediyordu. ABD ise bu kritik gelir kaynağını hedef alırken, aynı zamanda İran’ın petrol satışlarını sınırlandırmayı ve baskıyı artırmayı amaçlıyor. Başkan Trump’ın açıklamasında “İran'ın sevdiklerine petrol satıp, sevmediklerine satmayarak para kazanmasına izin vermeyeceğiz” ifadeleri dikkat çekmişti.

OLASI ETKİLER VE TİCARETTE BEKLENEN DEĞİŞİM

Sektör uzmanlarına göre, ablukadan ilk etapta etkilenecek gemi sayısı zaten oldukça sınırlı. Vespucci Denizcilik CEO’su Lars Jensen, mevcut durumda bölgeden geçen tankerlerin çoğunun İran’a ödeme yaptığı için ABD yaptırımlarına halihazırda tabi olduğunun altını çiziyor.

Ancak, Hürmüz Boğazı’ndaki bu gelişme petrol ve doğalgaz fiyatlarında daha fazla artışa neden olabilir. Bölgede kalıcı bir barış ortamı oluşturulamazsa, deniz ticaretinde uzun süreli bir düşüş veya belirsizlik yaşanabileceği öngörülüyor. Uzmanlar, taşımacılık şirketlerinin yeni karara karşı temkinli olacağını ve olası bir çözüm için bekleyişe geçebileceğini belirtiyor.

ABD ve İran arasında 7 Nisan’da sağlanan geçici ateşkes kapsamında Boğaz’dan güvenli geçişlerin garanti altına alınması esas alınmıştı. Ancak ateşkes sonrası bölgede hareket eden gemilere, izin almadan geçmeleri halinde hedef olabilecekleri uyarısı yapıldı. Deniz trafiği analizlerine göre, 7-10 Nisan tarihleri arasında Hürmüz Boğazı’ndan sadece 19 gemi geçti. Bunların dörtte biri petrol veya kimyasal taşıyordu; çoğunluğu ise yük ve konteyner gemileri olarak kayıtlara geçti.

Savaş öncesiyle kıyaslandığında, Boğaz’dan günde ortalama 138 geminin geçtiği görülüyordu. Şimdi ise bu rakam ciddi bir şekilde düşmüş durumda ve bazı gemiler, konumlarını gizleyerek yol almayı tercih ediyor.

Yakın vadede bölgedeki ticaretin ve enerji güvenliğinin yeniden şekillenmesi bekleniyor. Uzmanlar, uluslararası toplumun gelişmeleri yakından izlemesinin ve taraflar arasında diplomatik girişimlerin hızlanmasının olası olduğunu vurguluyor.