Fransa'dan sosyal medya yasağı: İlk AB ülkesi oldu

Fransa'da 15 yaş altındaki çocuklara sosyal medya kullanımı yasaklandı. Fransa'da 15 yaş altındaki çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklayan yasa tasarısı, Senato'da 2'e karşı 243 oyla, Ulusal Meclis'te ise 81'e karşı 279 oyla kabul edildi. Yasanın yürürlüğe girmesi için Anayasa Konseyi sürecinin tamamlanması bekleniyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un desteklediği ve çocukların çevrimiçi ortamdaki zararlı içeriklerinde korunmasını amaçlayan yasa, Fransa'da "dijital reşitlik yaşı"nı 15 olarak belirliyor.

Fransa hükümet, yasanın yeni eğitim-öğretim yılına yetişmesini hedeflerken, yeni hesaplar için yasağın 1 Eylül 2026'dan itibaren uygulanması planlanıyor. Halihazırda sosyal medya hesabı bulunan 15 yaş altı kullanıcılar için ise, sosyal medya platformlarına 4 aylık geçiş süresi tanınacak. Bu sürenin ardından, 1 Ocak 2027'den itibaren mevcut hesaplar da yaş doğrulama sürecinden geçirilecek.

Instagram, TikTok, Facebook ve Snapchat hedefte

Instagram, TikTok, Facebook ve Snapchat gibi kullanıcılar arası paylaşım, yorum, takip, etkileşim ve topluluk oluşturma imkanı sunan hizmetlerin sosyal ağ niteliği taşıyan bölümleri yasanın kapsamında olacak.

YouTube ve WhatsApp gibi hizmetlerde ise ayrım daha dikkatli yapılacak. Video izleme ya da mesajlaşma işlevlerinin doğrudan yasağın hedefi olmadığı, buna karşılık yorum yapma, paylaşımda bulunma ve sosyal ağ etkileşimi oluşturan özelliklerin düzenleme kapsamında değerlendirilebileceği belirtiliyor.

Bazı platformlar yasadan muaf olacak

Yasa da bazı istisnalar da yer aldı. Çevrimiçi ansiklopediler, eğitim içerikleri ve açık kaynaklı eğitim ya da yazılım paylaşım platformları yasak kapsamı dışında bırakıldı. Buna rağmen, hangi hizmetlerin sosyal ağ işlevi nedeniyle uygulamaya dahil edileceği, yaş doğrulama sistemlerinin devreye girmesiyle daha netleşecek.

Yaş doğrulama sorumluluğu platformlarda olacak

Yasanın en kritik başlıklarından biri, yaş doğrulamanın nasıl yapılacağı olurken, hükümet, bu sorumluluğun sosyal medya platformlarında olacağını açıkladı. Dijital İşlerden Sorumlu Bakan Anne Le Henanff, "Sorumluluğu sosyal ağlara yüklüyoruz. Yaşı doğrulayacak teknik çözümü onlar bulmak zorunda kalacak" dedi.

Le Henanff, uygulamanın yeni hesaplar için 1 Eylül'de başlayabileceğini belirterek, "1 Eylül'de operasyonel olabilir, çünkü yaş doğrulama araçları mevcut" ifadelerini kullanarak, France Identite ve La Poste'un iştiraki Docaposte gibi mevcut teknik çözümlerin kullanılabileceğini belirtti. Le Henanff, "Biz Fransızlar, dört ay boyunca yaşımızı kanıtlamak zorunda kalacağız. Eğer 15 yaşından küçüksek hesap kapatılacak" dedi.

Kişisel veri tartışması

Kişisel verilerin korunmasına dair tartışmaya değinen Le Henanff, "Yaşı doğrulayan sistem, neden talep edildiğini ve hangi platform için kullanıldığını bilmeyecek. Sosyal ağ da kendisine başvuran kişi hakkında hiçbir kişisel bilgiye sahip olmayacak" dedi.

Hükümetin üzerinde durduğu modelde, üçüncü bir güvenilir aracının kullanıcının yaşını doğrulayacağını ve platforma yalnızca kişinin 15 yaşından küçük olup olmadığına dair ikili bir yanıt göndereceğini ifade eden Le Henanff, "Evet ya da hayır diyecek. Bu ikili bir cevap" dedi.

Le Henanff ayrıca, platformların kullanıcılara tek bir yaş doğrulama yöntemi dayatmasını istemediklerini belirterek, "Tek bir yaş doğrulama tekniği önerilmesini istemiyoruz. En az iki seçenek istiyoruz" dedi.

"Avrupa'da dijital reşitlik yaşını getiren ilk ülke olacağız"

Düzenlemeyi çocukların çevrimiçi ortamda korunması açısından tarihi bir adım olarak nitelendiren Le Henanff, "Fransa, çocuklarımızı çevrimiçi ortamda daha iyi korumak için Avrupa'da dijital reşitlik yaşını getiren ilk ülke olacak" dedi.

Liselerde cep telefonu kullanımı da yasaklanacak

Yasa, sosyal medya yasağının yanı sıra liselerde cep telefonu kullanımına yönelik düzenleme de içeriyor. Fransa'da ilkokul ve ortaokullarda halihazırda uygulanan cep telefonu yasağı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren liseleri de kapsayacak şekilde genişletilecek.

Buna göre, lise öğrencilerinin okul içinde cep telefonu kullanımı yasaklanacak. Okul iç yönetmelikleriyle bazı istisnalar getirilebilecek. Hükümet, bu adımın öğrencilerin derslere daha iyi odaklanmasını amaçladığını belirtti.

Le Henanff, "Sahadan gelen geri dönüşler çok net: Telefon olmadan öğrenciler daha dikkatli, daha odaklı ve öğrenmeye daha hazır oluyor" dedi.

"Bu metin, çocuklarımıza ellerinden alınan çocukluklarını geri verecek"

Yasa teklifini hazırlayan milletvekili Laure Miller de oylama sürecinde düzenlemenin çocukları koruma amacı taşıdığını belirterek, "Bu metin, çocuklarımıza ellerinden alınan çocukluklarını geri verecek" ifadelerini kullandı.

"Sizi bu ormanda yalnız bıraktık ve bu dikkatinizi çaldı"

Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da daha önce yaptığı bir açıklamada, sosyal medyanın çocukların dikkatini ve gelişimini etkilediğini belirterek, "Sizi bu ormanda yalnız bıraktık ve bu dikkatinizi çaldı" ifadelerini kullanmış, düzenlemenin amacını "15 yaşından önce artık sosyal medya yok" sözleriyle özetlemişti.

Arcom düzenlemesi yasadan çıkarıldı

Yasa tasarısı, Parlamento sürecinde Avrupa Birliği hukuku nedeniyle birkaç kez değiştirildi. Senato, daha önce sosyal medya platformlarını ikiye ayıran bir sistem önermiş, çocukların fiziksel, zihinsel ya da ahlaki gelişimine zarar verebileceği düşünülen platformlar "kara liste"ye, diğer bazı platformlara ise daha farklı kurallar uygulanması gündeme gelmişti. Bu modelde Fransa'nın görsel-işitsel ve dijital iletişim alanındaki düzenleyici kurumu olan Arcom'a rol verilmesi değerlendirilmiş, fakat Avrupa Komisyonu, bazı hükümlerin Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası'yla çakışabileceği yönünde çekinceler dile getirmişti. Bunun üzerine milletvekilleri ve senatörler, uzlaşma metninde Arcom'a verilen bu rolü çıkardı. Böylece son metinde platform bazlı "kara liste" sistemi yerine, 15 yaş altı için genel sosyal medya yasağı formülü benimsendi.

Uygulanabilirliği tartışma konusu oldu

Yasanın kabul edilmesine rağmen uygulamanın nasıl işleyeceği konusunda tartışmalar sürüyor. Özellikle yaş doğrulama sistemlerinin güvenilirliği, çocukların VPN ya da başkası adına açılmış hesaplarla yasağı aşma ihtimali ve tüm kullanıcıların yaşını kanıtlama zorunluluğunun özel hayat üzerindeki etkileri eleştirilerin merkezinde yer alıyor.

"Bu sadece ikiyüzlü değil, aynı zamanda tehlikeli bir yasa"

Komünist milletvekili Soumya Bourouaha, "Uluslararası deneyim ihtiyatlı olmayı gerektiriyor. Devletlerin böyle bir tedbiri uygulamaya yönelik girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı" ifadelerini kullandı.

Sosyalist milletvekili Arthur Delaporte, "Yaş kontrolünün yöntemleri büyük ölçüde belirsiz kalıyor. Metnin yürürlüğe girmesine yalnızca bir ay kala bunlar hala netleşmiş değil" dedi.

Boyun Eğmeyen Fransa Partisi (LFİ) milletvekili Louis Boyard ise, düzenlemeye sert tepki göstererek, "Bu sadece ikiyüzlü değil, aynı zamanda tehlikeli bir yasa" ifadelerini kullandı. Boyard, Avustralya örneğine değinerek, yasağın kolayca aşılabileceğini savundu ve düzenlemenin tüm kullanıcılar için kimlik doğrulama zorunluluğuna dönüşebileceğini ileri sürdü.

Çocukların ekran kullanımı raporlarla gündeme gelmişti

Yasanın arka planında, Fransa'da çocukların ekran ve sosyal medya kullanımıyla ilgili artan endişeler bulunuyor. Fransa Ulusal Gıda, Çevre ve İş Sağlığı Güvenliği Ajansı Anses'in değerlendirmelerine göre, ülkede her 2 çocuktan 1'i günde 2 ile 5 saat arasında akıllı telefon kullanıyor ve bu kullanım çoğu zaman sosyal medya bağlantılı oluyor.

Fransa'da dijital kullanımlara ilişkin yıllık araştırmalardan biri olan 2025 Dijital Barometresi'ne göre, 12-17 yaş grubundaki gençlerin yüzde 58'i sosyal medyayı her gün kullandığını belirtiyor. Fransa Ulusal Gıda, Çevre ve İş Sağlığı Güvenliği Ajansı Anses de ergenlerin yetişkinlere göre duygusal ve davranışsal açıdan daha kırılgan olduğuna dikkat çekerek, sosyal medya kullanımının bu yaş grubunda daha hassas sonuçlara yol açabileceğini vurguluyor.

Anses'in değerlendirmelerinde, sosyal medya kullanımının uyku bozuklukları, özsaygının zayıflaması, riskli davranışlar ve siber zorbalığın ruh sağlığı üzerindeki etkileriyle bağlantılı olabileceği belirtiliyor. Fransa'da bazı ailelerin, çocuklarının sosyal medyada maruz kaldıkları içeriklerle bağlantılı olduğunu savundukları intihar vakaları nedeniyle platformlara karşı hukuki süreç başlatması da tartışmaları alevlendirmişti.

Avrupa için test niteliğinde olacak

Fransa'nın kabul ettiği yasa, Avrupa'da çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası olarak görülüyor. Avrupa Komisyonu da çocukların çevrimiçi platformlara erişimi konusunda daha kademeli ve ortak bir çerçeve hazırlamaya çalışıyor.

Avrupa Komisyonu'nun yaklaşımı, üye ülkelerin kendi yaş sınırlarını belirleyebileceği ancak platformlara getirilecek yükümlülüklerin Avrupa Birliği hukuku ile uyumlu olması gerektiği yönünde şekilleniyor. Bu nedenle Fransa'daki uygulama, hem teknik yaş doğrulama sistemleri hem de AB hukuku açısından test niteliği taşıyacak.