İran’dan ABD’ye Hürmüz Boğazı için teklif: ‘Yedi günde normal trafik sağlanabilir’

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkesinin ABD’ye Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören bir anlaşma önerdiğini açıkladı. New York’ta Birleşmiş Milletler’de gazetecilere konuşan Arakçi, “gerekli koşulların karşılanması halinde” boğazda normal deniz trafiğinin yedi gün içinde sağlanabileceğini söyledi.

Arakçi, teklifin ABD’ye Katar aracılığıyla iletildiğini belirterek, “Seçim artık ABD’ye ait” dedi. İranlı bakan, Tahran’ın talep ettiği adımların haziranda imzalanan mutabakat zaptında yer aldığını, yeni bir şart öne sürülmediğini savundu.

ABD tarafından teklife ilişkin resmi bir yanıt henüz açıklanmadı. Bir ABD’li yetkili, arabulucular üzerinden nükleer başlıkları da içeren olumlu görüşmeler yürütüldüğünü söyledi. Ancak Wall Street Journal, ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde Başkan Donald Trump’ın teklifi reddettiğini yazdı.

Habere göre Trump, İran’ın talepleri yerine getireceğine özel görüşmelerinde şüpheyle yaklaştı ve ekibine bombardımanların yeniden başlamasını olası gördüğünü söyledi. Arakçi ise ABD’nin anlaşma konusunda ciddi olması halinde “her şeyin hazır” olduğunu belirtti.

MUTABAKAT ZAPTI YENİDEN GÜNDEMDE

ABD ile İran arasında 18 Haziran’da imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptı, ateşkes sağlanmasını ve Hürmüz Boğazı’nın en azından kısmen açılmasını hedefliyordu. Metinde İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmayacağı, tarafların “tüm cephelerde” askeri operasyonları sona erdireceği, ABD’nin deniz ablukasının kaldırılması ve yaptırımların hafifletilmesi gibi hükümler bulunuyordu.

Anlaşma ayrıca İran’ın ticari gemilerin güvenli geçişi için düzenlemeler yapmasını ve gelecekteki gemi trafiği konusunda Umman’la görüşmesini öngörüyordu. Ancak tarafların saldırılara yeniden başlamasıyla mutabakat kısa sürede çöktü.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ateşkes sürecinin ABD’nin mutabakat temelinde ilerlemeyi kabul ettiği gün başlayacağını söyledi. Pezeşkiyan, İran’ın Birleşmiş Milletler’e bağlı nükleer denetçilerin ülkeye girişine artık izin vereceğini belirtti; Tahran’ın nükleer silah geliştirdiği iddialarını ise reddetti.

Hürmüz Boğazı, savaştan önce dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik bir güzergâhtı. Boğazın kapanması enerji fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açarken, bölgedeki deniz taşımacılığı da ciddi biçimde aksadı.

Reuters’ın aktardığı Kpler verilerine göre son 10 günde boğazdan günde ortalama yaklaşık 18 gemi geçti; bazı günlerde bu sayı dokuza kadar düştü. ABD ise boğazdaki İran tesislerini ve ülke açıklarındaki İran tankerlerini hedef alırken, İran limanlarına yönelik ablukayı sürdürdü.

Bölgesel gerilimi artıran bir diğer gelişme de Yemen’de İran’la müttefik Husilerin Kızıldeniz’deki saldırılarını yoğunlaştırması oldu. Husilerin Babülmendep Boğazı’na bakan stratejik Moha Limanı çevresinde ilerlemesi, enerji ve küresel deniz taşımacılığı üzerindeki baskıyı artırdı.

Trump, bu hafta BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada İran’la bir anlaşmanın kasım seçimlerinden sonra mümkün olabileceğini söyledi. Arakçi ise Tahran’ın “zorlamayı, tehditleri veya yıldırmayı” kabul etmeyeceğini vurgulayarak, “Barış, yok etme tehditleriyle kurulamaz” ifadelerini kullandı.