Yaptırımların kalkması sonrası İran'da ekonomik dengeler değişebilir

ABD ile İran arasında varılan mutabakat zaptı sonrası tarafların daha kapsamlı bir anlaşmaya ulaşması yönündeki beklentiler, ülke ekonomisinde geniş çaplı bir çözülmeyi gündeme getiriyor. Yaptırımların kalkmasının potansiyel etkileri tartışılırken, İran’ın etkin kurumlarından Devrim Muhafızları'nın bu yeni süreçten büyük bir finansal avantaj sağlayabileceği konuşuluyor.

Yıllardır başta enerji ve inşaat sektörü olmak üzere, liman işletmeciliği, telekomünikasyon ve lojistik gibi alanlarda derin bir ekonomik ağ kuran Devrim Muhafızları, kaynaklara göre yaptırımlar kaldırıldığında yeniden artacak petrol ihracatı ve yabancı yatırımlar sayesinde ekonomik gücünü daha da artırabilir.

Konuyla ilgili bilgi veren üst düzey İranlı yetkililer, "savaşın gerçek kazananı" ifadesini bu kuruma atfederken, devletin ayakta kalmasında başat rol oynayan Devrim Muhafızları'nın ortaya çıkacak yeni iş fırsatlarından en fazla yararlanacak kurum olacağına dikkat çekiyor.

Öte yandan kurumun mali tabloları kamuoyuyla paylaşılmıyor. Buna rağmen, devasa ticaret ağı, petrol gelirlerindeki payı ve büyük inşaat projelerindeki etkinliği sayesinde ekonomik etkisinin milyarlarca dolara ulaşabildiği vurgulanıyor.

Bir diğer önemli madde ise, Devrim Muhafızları'nın Batılı ülkeler tarafından terör örgütü listesinde yer almasının, İran'ın uluslararası finans ve ticaret sistemine geri dönüşünü güçleştiren başlıca engellerden biri olması. Uluslararası yatırımcılar, İran yasaları gereği çoğunlukla yerel ortaklarla çalışmak zorunda; bu da yabancı şirketleri doğrudan ya da dolaylı şekilde Devrim Muhafızları bağlantılı firmalarla işbirliğine itebilir. Özellikle Batılı şirketler açısından bu durum hem politik hem hukuki riskler doğuruyor.

Kurumun İran ekonomisinde sahip olduğu ağırlık resmi kayıtlara da yansıyor. Özellikle mühendislik faaliyetlerini yürüten Hatem el-Enbiya İnşaat Karargâhı enerji, altyapı, otomotiv, turizm, iletişim ve lojistik gibi çok çeşitli sektörlerde yüzlerce projeye imza atıyor. Bu geniş etki ağı, Devrim Muhafızları'nın ülke kalkınmasında hükümet politikalarında da anahtar bir yaklaşıma sahip olmasını sağlıyor.

Bölgesel rolünü 1979 Devrimi’nden bu yana artıran ve siyasi gücünü Humeyni’den Hamaney’e pekiştirerek sürdüren Devrim Muhafızları, yeni dini lider Mücteba Hamaney’in göreve gelişiyle birlikte ülke içindeki gücünü daha da artırdı. Son dönemde yaşanan savaş ve politik değişimlerle birlikte kurumun ağırlığının arttığı öne sürülüyor.

Son gelişmelere baktığımızda, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın imzaladığı son mutabakat ile uygulanan bazı petrol yaptırımlarına muafiyet getirildi. Eğer taraflar önümüzdeki dönemde daha geniş kapsamlı bir mutabakat sağlayabilirse, yaklaşık 300 milyar dolarlık yeni bir ekonomik fonun İran’ın kullanımına açılabileceği belirtiliyor.

Uzmanlara göre, kapsamlı bir anlaşma olmaz ve mevcut yaptırımlar yürürlükte kalırsa bile Devrim Muhafızları, mevcut ekonomik ağı ve yaptırımları aşma mekanizmaları sayesinde petrol ve dış ticaret alanında kontrolünü sürdürmeye devam edecek.