ABD-İran gerilimi petrolü yeniden 100 doların üzerine taşıdı

Küresel petrol piyasalarında jeopolitik risk primi yeniden belirginleşti. Uluslararası gösterge niteliğindeki Brent petrolün en yakın vadeli kontratı çarşamba sabahı varil başına 100 dolar seviyesini aşarken, ABD referansı WTI yaklaşık 95 dolar civarında işlem gördü.

Fiyatlardaki yükselişte, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı çevresinde artan askeri gerilim etkili oldu. Petrol fiyatları geçen haftanın ortasından bu yana yaklaşık yüzde 20 yükselirken, Brent petrol 23 Temmuz'dan bu yana ilk kez 100 dolar eşiğine ulaştı.

ABD Merkez Komutanlığı, İran Devrim Muhafızları'nın iki gün içinde iki kez bir ABD donanma gemisine balistik füze fırlatmasının ardından 8 Eylül'de ham petrol taşıyan beş İran tankerinin imha edildiğini açıkladı. Komutanlık, hedef alınan ABD gemisinin isabet almadığını ve bölgede devriyesini sürdürdüğünü bildirdi.

Bu gelişmeden önce de İran güçlerinin 5 Eylül'de bir ABD uçak gemisi ile bir muhribe balistik füze fırlattığı, iki geminin de saldırıdan zarar görmeden kurtulduğu açıklanmıştı. ABD tarafı, buna karşılık üç İran tankerinin etkisiz hale getirildiğini veya imha edildiğini duyurmuştu.

Tahran ise misilleme olarak Ürdün'deki bir ABD askeri üssüne füze saldırısı düzenledi. Hava savunma sistemlerinin füzelerin çoğunu düşürdüğü belirtilirken, İran'ın Kuveyt ve Bahreyn sularındaki tankerleri hedef alma tehditlerini yinelediği aktarıldı.

HÜRMÜZ AKIŞI VE FİYAT BEKLENTİLERİ

Küresel petrol taşımacılığının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki akış, savaş öncesi seviyelerin oldukça altında seyrediyor. Boğazdan hâlâ günde yaklaşık 7 milyon varil petrol geçtiği, 28 Şubat'ta başlayan çatışma öncesinde bu miktarın yaklaşık 20 milyon varil olduğu belirtiliyor.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Mohsen Rezaei, Tahran'ın kısa süre içinde boğaz dışında bir yasak bölge ilan edeceğini söyledi. Rezaei, İran'la koordinasyon olmadan bu bölgeye giren gemilerin yaptırım listesine alınacağı uyarısında bulundu.

Gerilim bölge ülkelerine de yansımış durumda. Suudi Arabistan'ın Cazan kentindeki Aramco tesislerinin pazartesi günü yeniden saldırıya uğradığı, ancak hasarın sınırlı kaldığı bildirildi.

Askeri tansiyona finansal baskı da eşlik ediyor. Washington, ağustos sonunda İran'ın dijital varlıklar, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığına erişimini hedefleyen Ekonomik Dışlama Operasyonu'nu başlattı. ABD Hazine Bakanlığı ilk aşamada yaklaşık 60 şirketi, kişiyi ve gemiyi yaptırım listesine aldı; Avrupa Birliği de bu ay kampanyaya destek verdi.

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social'da “Hormuz hacimleri GERİ DÖNDÜ” mesajını paylaşarak günlük akışın 18 milyon varile ulaştığını öne sürdü. Ancak ABD Enerji Bakanı Chris Wright, pazartesi günü toplam ham petrol ve ürün akışını 17 milyon varil olarak açıkladı ve birkaç günlük hareketli ortalamanın bunun belirgin biçimde altında olduğunu kabul etti.

Piyasa beklentileri de yukarı yönlü revize ediliyor. Goldman Sachs, aralık ayı Brent ve WTI tahminlerini 5'er dolar artırarak sırasıyla 85 ve 80 dolara çıkardı. Banka, Körfez üretiminin savaş öncesi seviyenin günde 4 milyon varil altında kalması halinde petrol fiyatlarının gelecek yıl 120 doları aşabileceği uyarısında bulundu; ancak bunun temel senaryo olmadığı vurgulandı.