Jeopolitik kriz küresel piyasaları baskı altına alıyor

Haftaya başlarken piyasalar, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik düzenlediği hava saldırılarının ve buna karşılık İran’ın bölgedeki Batılı üsler ile İsrail’e saldırılarının gölgesinde ilerliyor. Süregelen çatışmalardan dolayı Orta Doğu’da uzun sürelik bir savaş olasılığı, yatırımcıların risk algısını artırdı ve küresel ekonomik öngörüleri olumsuz etkiledi.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, saldırıların ardından yaptığı son değerlendirmede, İran’daki askeri komuta zincirinin büyük ölçüde ortadan kaldırıldığını ve operasyonların hedeflere ulaşıncaya dek süreceğini vurguladı. Trump, saldırıların dört hafta boyunca devam edebileceğini, ancak bu sürenin daha da kısalmasının olası olduğunu söyledi. İran’daki lider değişikliğine dikkat çeken Trump, “Onlar konuşmak istiyorlar ve ben de bunu kabul ettim, bu yüzden onlarla konuşacağım. Bunu daha önce yapmalıydılar." ifadelerini kullandı. İran kanadı ise ABD ile yeniden müzakere iddialarını reddederek, geri adım atmayacaklarını belirtti.

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma hamlesi, küresel petrol ticaretinde aksama riski yaratırken, emtia fiyatlarında sert yükselişler görüldü. Brent petrolün varili, haftanın ilk günü 77,6 dolarla bir yılın en yüksek seviyesini test etti. Aynı süreçte yatırımcılar altın ve tahvile yöneldi; altının ons fiyatı 5 bin 393 dolara ulaşarak rekor tazeledi. Amerikan tahvillerinde ise faizlerde önemli gerilemeler yaşandı.

Analistler, oluşan belirsiz ortamda merkez bankalarının elinin daralabileceği görüşünde. Petrol fiyatlarının yükselmesi ve ticarette yavaşlama tehlikesi, özellikle enflasyonun beklentilerden sapmasına neden olabileceği öngörülüyor.

KÜRESEL PİYASA ENDEKSLERİNDE SERT DALGALANMA

Avrupa’da geçen haftayı karışık kapatan borsalarda, yeni haftaya endeks vadeli kontratlarda negatif seyir hâkim oldu. Avrupa Birliği diplomasi yoluyla bölgede tansiyonun düşürülmesi gerektiğini açıkladı. AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, AB’nin diplomatik çabalara destek vereceğini ve İran’ın nükleer silah elde etmesinin önüne geçilmesi hedefiyle çalışmalarını sürdüreceğini belirtti. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İran'ın Bahreyn’e yönelik misillemesini “haksız ve kabul edilemez” olarak değerlendirdi. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset ise Orta Doğu’nun tam ölçekli çatışmaya sürüklenmekte olduğu uyarısında bulundu.

Asya piyasalarında da İran saldırısının etkisiyle Çin borsası hariç hemen tüm endekslerde düşüş gözlendi. Japonya’da Nikkei 225 endeksi %1,6, Hong Kong’da Hang Seng endeksi %1,7 geriledi. Güney Kore ve Hindistan gibi enerji ithalatçısı ülkelerde para birimleri dolar karşısında değer kaybetti. Buna karşılık Çin’de siyasal toplantıların ivmesiyle borsa değer kazandı. Japonya’da imalat sektöründe beklentilerin üzerine çıkılması olumlu karşılansa da artan enerji maliyetleri Japonya Merkez Bankası’nın (BoJ) faiz kararlarında baskı oluşturabilir.

Amerikan piyasalarında ise ekonomik veri gündemi de jeopolitik gelişmeler kadar yakından takip ediliyor. ABD Üretici Fiyat Endeksi’nde gerçekleşen yükseliş ülkedeki enflasyonun dirençli olduğuna dair sinyaller verirken, faiz indirimi beklentilerinin temmuz ayına ötelenmesine neden oldu. Bu hafta açıklanacak tarım dışı istihdam verileri de FED’in sonraki adımlarına dair ipuçları barındırıyor.

YURT İÇİNDE SPK’DAN AÇIĞA SATIŞ YASAĞI

Borsa İstanbul’da ise cuma gününü kayıpla kapatan BIST 100 endeksi, yüzde 1,16 düşüşle 13.717,81 puandan kapandı. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), açığa satış işlemlerini bir hafta süreyle durdurdu. Ayrıca Borsa İstanbul, Pay Piyasası’nda işlem oranını 5:1’den 3:1’e düşürdüğünü duyurdu. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise, jeopolitik olaylar yakından takip edildiğini belirterek, “Ekonomimize olası etkilerini, tüm boyutlarıyla değerlendiriyoruz, ekonomimiz güçlü makroekonomik temellere sahip olup, şoklara karşı dirençlidir." açıklamasında bulundu.

Dolar/TL haftayı 43,9340 seviyesinden tamamlarken, yeni haftaya hafif yükselişle başlandı. Yurtiçinde bugün açıklanacak olan dördüncü çeyrek büyüme verisine ilişkin beklentiler, Türkiye ekonomisinin 2025’in son çeyreğinde yüzde 3,6 oranında büyüdüğü şeklinde. Piyasalar ayrıca, Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde’ın açıklamalarını ve yurt dışı PMI verilerini dikkatle izleyecek.

Günün öne çıkan ekonomik verileri arasında Türkiye’nin büyüme ve imalat sanayi PMI rakamlarının yanı sıra İngiltere, Almanya, ABD ve Euro Bölgesi’nden gelecek imalat sanayi endeksleri yer alıyor.