Eski TBMM Başkanvekili Gürkan’dan Gerhartz’a tepki: ‘Bu ilke bugüne kadar işletilmedi’

Eski TBMM Başkanvekili Uluç Gürkan, NATO’nun bu yıl düzenlediği “Steadfast Dart 26” tatbikatı sonrası BBC’ye konuşan General Ingo Gerhartz’ın övgülerinin nedenini ve “NATO toprakları” söylemini 12punto’da değerlendirdi. 

ÖVGÜNÜN SEBEBİ NE?

NATO’nun bu yıl en büyük tatbikatı olarak kaydedilen “Steadfast Dart 26” Almanya’da gerçekleşiyor. BBC Türkçe’ye konuşan, söz konusu tatbikatın komutanı ve Hollanda'daki Müşterek Kuvvetler Karargahı Komutanı General Ingo Gerhartz’ın Türk askerine olan övgüsünü Gürkan şöyle değerlendirdi: 

“Türkiye, NATO içinde:

• En büyük ikinci orduya sahip ülkedir.

• Karadeniz, Orta Doğu ve Kafkasya kesişiminde stratejik konumdadır.

• Afganistan, Kosova, Balkanlar ve birçok NATO misyonunda aktiftir. 

Türk askerinin övülmesi genellikle üç mesaj içerir:

1. Türkiye’ye siyasi kredi açma...

2. Ankara ile ilişkileri dengeleme (özellikle İsveç üyeliği, S-400, F-16 konuları sonrası).

3. Karadeniz güvenliği ve Güney kanadında Türkiye’ye duyulan ihtiyaç...

Bu tür övgüler genellikle:

• Türkiye’yi ittifak içinde tutma,

• Batı’dan uzaklaşma riskini azaltma,

• ABD–Türkiye ilişkilerini yumuşatma çabasıdır.” 

‘BU İLKE BUGÜNE KADAR İŞLETİLMEDİ’

Gürkan, Gerhartz’ın "Bu ülkelerin askerlerini Orta Avrupa'ya göndermeleri, ittifakta birlik ve gerektiğinde NATO topraklarının her karışının savunulacağının güçlü bir göstergesi" sözündeki “NATO toprakları” söylemine, “NATO toprakları’ söylemi, doğrudan NATO’nun 5. Madde (kolektif savunma) ilkesine atıf yapmaktadır.  Bu ‘NATO üyesi bir ülkeye yapılan saldırı, tüm üyelere yapılmış sayılır’ anlamındadır.

Bu ilke bugüne kadar işletilmemiştir. Örneğin, 1964 yılında Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahalesini 1974 yılına erteleyen ABD Başkanı Johnson’un Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı İsmet İnönü’ye gönderdiği mektuptaki, ‘Rusya saldırırsa 5. Madde işlemeyecektir’ tehdidi bu maddenin ABD’nin keyfine kaldığının en açık kanıtı olmuştur.

Günümüzde, NATO’nun Avrupalı üyeleri için Rusya kalıcı tehdit olarak algılanırken, ABD’nin baş düşman ilan ettiği Çin’in ‘dolaylı stratejik rakip’ olarak tanımlanması, 5 maddeyi yeniden gündeme taşımıştır. NATO’nun Avrupalı müttefikleri açısından 5. madde şu koşullarda mutlaka işletilmelidir:

• Rusya–Ukrayna savaşı gibi dış tehditlerin arttığı dönemlerde

• Baltıklar, Polonya, Karadeniz hattı gibi ‘sınır cepheleri’ hassaslaştığında

• ABD'nin Avrupa’ya güvenlik taahhüdü sorgulandığında

Dolayısıyla ‘NATO toprakları’ vurgusu Rusya’ya sınırların dokunulmazlığına güçlü bir mesaj olarak dile getirilmiş olmalıdır. Açık anlatımıyla ‘Ukrayna NATO toprağı değildir ama Polonya, Romanya, Baltıklar NATO toprağıdır’ denilerek caydırıcılığı güçlendirmenin öngörüldüğü söylenebilir. 

Bu bağlamda NATO toprakları söylemi, özellikle Karadeniz ve Doğu Avrupa bağlamında Türkiye’yi de dolaylı olarak kapsamaktadır. Türkiye, ittifak içinde ‘vazgeçilmez ortak’ olarak övgülerinken, NATO’nun Avrupa ‘güvenlik mimarisinin bir parçasıdır’ olarak değerlendirilmek isteniyor... “

‘AVRUPALI MÜTTEFİKLER İÇİN TÜRKİYE’NİN ÖNEMİ ARTMIŞTIR’

Gürkan, söylemlerin altında Avrupa’nın Amerika’ya karşı yeni bir alternatif olarak Türkiye mi düşünülüyor sorusuna Gürkan:

“ABD’nin 2025 sonrası Avrupa’ya bağlılığı (özellikle ABD seçimleri sonrası) belirsizdir. NATO–AB savunma ayrışması Avrupalı müttefikler için Türkiye’nin önemini artırmıştır. Ancak bu ABD’ye alternatif bir  ‘büyük baba’ yaratmak olarak değil, ABD’nin Avrupa savunmasında yaratacağı boşluğun olabildiğinde doldurulması arayışı olarak okunmalıdır.” dedi.

Haber: Cenk Başboğaoğlu