Mars’ın derinliklerinde şaşırtan sıcaklık farkı: Güney yarımküre 400 dereceye kadar daha sıcak olabilir

Mars’ın yüzeyinin altında, gezegenin iki yarımküresi arasında beklenenden çok daha büyük bir sıcaklık farkı olabileceği belirlendi. Nature’da yayımlanan yeni araştırmaya göre Mars’ın güney yarımküresindeki iç bölgeler, kuzey yarımküreye kıyasla yaklaşık 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak.

Bilim insanları, “termal asimetri” olarak tanımlanan bu farkın neden ortaya çıktığını henüz kesin olarak bilmiyor. Ancak bulgu, Mars’ın iç yapısının sanılandan daha karmaşık olabileceğine ve gezegenin erken dönem evrimine ilişkin önemli ipuçları taşıdığına işaret ediyor.

Mars’ın kuzey ve güney yarımküreleri arasındaki belirgin farklılık uzun süredir biliniyor. Güney yarımküre daha yüksek, yoğun kraterli ve jeolojik olarak daha eski bir yüzeye sahipken; kuzey yarımküre daha alçak, daha düz ve geniş ovalarla kaplı. Gezegen bilimciler bu ayrımı “Mars’ın hemisferik dikotomisi” olarak adlandırıyor.

Yeni çalışma, bu ikiliğin yalnızca yüzey şekilleriyle sınırlı kalmayabileceğini, gezegenin derin iç yapısına kadar uzanabileceğini gösteriyor. Araştırmanın başyazarı Arizona Üniversitesi’nden gezegen bilimci Alexander Berne, gezegenlerin iç yapılarının çoğu zaman küresel ölçekte simetrik varsayıldığını, ancak Mars örneğinin bunun her zaman geçerli olmayabileceğini ortaya koyduğunu belirtiyor.

SICAKLIK FARKI NASIL AÇIKLANIYOR?

Araştırmacılar, güneydeki mantonun neden daha sıcak göründüğünü açıklamak için birkaç olasılık üzerinde duruyor. Bunlardan biri, Mars’ın erken tarihinde meydana gelmiş büyük bir çarpmanın kuzey yarımküredeki ısının daha hızlı kaybedilmesine yol açmış olması.

Bir diğer olasılık ise geçmişte mantoda gerçekleşen bölgesel konveksiyon hareketleri. Gezegenin içindeki sıcak malzemenin yükselmesi ve daha soğuk malzemenin aşağı inmesi, farklı bölgelerde uzun süre kalıcı sıcaklık farkları yaratmış olabilir.

Çalışmada ayrıca Mars’ın güneyindeki kalın ve yüksek kabuğun, mantodan gelen ısının uzaya kaçmasını zorlaştırarak milyarlarca yıl boyunca yalıtım etkisi yapmış olabileceği değerlendiriliyor. Bu senaryo, güney yarımküredeki sıcaklığın neden daha uzun süre korunmuş olabileceğine dair olası açıklamalardan biri olarak öne çıkıyor.

Termal anomali, Mars’ın eski manyetik alanına ilişkin sorular açısından da önemli olabilir. Mars bugün Dünya gibi küresel bir manyetik alana sahip değil; ancak güney yarımküredeki eski kayaçlarda güçlü manyetik izler bulunuyor. Güney mantosunun geçmişte daha sıcak olması, bu bölgedeki jeolojik ve manyetik süreçlerin kuzeyden farklı işlemiş olabileceğini düşündürüyor.

Bulgular, Mars’ın geçmişte ne kadar süre sıcak kaldığı ve sıvı su barındırabilecek koşulları ne kadar sürdürebildiği tartışmalarına da katkı sunabilir. Gezegenin iç ısı dağılımının daha iyi anlaşılması; volkanizma, atmosferin evrimi ve yüzeyde sıvı suyun kalıcılığı gibi süreçlerin açıklanmasına yardımcı olabilir.

Araştırmacılar, Mars’ın kütleçekim alanına ilişkin daha ayrıntılı verilerin gezegenin iç yapısının üç boyutlu biçimde haritalanmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Bu veriler, güneydeki sıcak manto bölgesinin Mars’ın erken dönem çevre koşullarıyla bağlantılı olup olmadığını anlamak için kritik görülüyor.

Haber Kaynağı : 12punto