Süper El Nino için 84 trilyon dolarlık risk uyarısı

2026-27 döneminde güçlü, hatta kayıtlardaki en sert El Nino olaylarından birinin yaşanabileceğine ilişkin beklentiler, küresel ekonomi ve Türkiye açısından yeni riskleri gündeme taşıdı. ABD Ulusal Hava Servisi’nin değerlendirmelerine göre Kuzey Yarımküre’de güçlü El Nino görülme olasılığı yüzde 90’ın üzerinde. Resmi kayıtların başladığı 1950’den bu yana en güçlü El Nino’nun yaşanma ihtimali ise yüzde 69 olarak belirtiliyor.

Dartmouth College tarafından yapılan araştırmada, 21. yüzyıldaki El Nino döngülerinin küresel ekonomiye verebileceği toplam zararın 84 trilyon dolara ulaşabileceği öngörülüyor. Geçmişteki güçlü El Nino dönemleri de riskin boyutuna işaret ediyor: 1980’ler ve 1990’lardaki sert El Nino olaylarının her birinin 4 ila 5 trilyon dolar arasında ekonomik hasara yol açtığı tahmin ediliyor.

ENERJİ, GIDA VE TİCARETTE BASKI ARTABİLİR

Olası bir Süper El Nino’nun etkilerinin yalnızca hava sıcaklıklarıyla sınırlı kalmayacağı, enerji piyasalarından tarımsal üretime ve deniz taşımacılığına kadar geniş bir alana yayılabileceği değerlendiriliyor. Morgan Stanley, şeker, kakao ve bakır gibi farklı emtia gruplarının bu süreçten etkilenebileceğine dikkat çekiyor.

Enerji piyasaları risk başlıklarının ilk sırasında yer alıyor. Petrol ve doğal gazda arz kaynaklı sorunlar sürerken, aşırı hava olaylarının üretim ve taşımacılık üzerindeki baskıyı artırabileceği belirtiliyor. Enerji maliyetlerindeki yükselişin tarımsal üretim maliyetlerine de yansıması bekleniyor.

El Nino’nun Asya ve Avustralya’da kuraklığı artırması halinde pirinç, mısır ve buğday gibi temel ürünlerde verim kayıpları yaşanabileceği ifade ediliyor. Brezilya’daki tarım koşullarının bozulması durumunda domates, patates ve havuç fiyatlarında sert artışlar görülebileceği; Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün de kahve, çay ve kakao üretiminde ek baskıya işaret ettiği aktarılıyor.

Deniz ticareti de kırılgan alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Pasifik’te fırtına ve tayfun riskinin artması, Asya ile Amerika arasındaki rotaları etkileyebilir. Ticaret rüzgarlarının zayıflaması halinde seyir sürelerinin uzaması, yakıt tüketimini ve taşıma maliyetlerini artırabilir. 2023-24 El Nino döneminde Panama Kanalı havzasında yaşanan kuraklık nedeniyle gemilerin yük kapasitesine sınırlama getirilmiş ve ek ücretler artırılmıştı.

Teknoloji sektörü de iklim koşullarına bağlı risklerden muaf değil. Yapay zeka yatırımlarıyla elektrik ve su tüketimi artan veri merkezleri, uzun sıcak hava dalgalarında enerji ve su kaynakları üzerinde daha fazla baskı oluşturabilir. Yüksek su ihtiyacı nedeniyle yarı iletken üretimi de kırılgan alanlar arasında gösteriliyor; özellikle Tayvan’daki çip üretimi su kaynakları açısından yakından izleniyor.

TÜRKİYE İÇİN KURAKLIK, SEL VE SICAK HAVA UYARISI

Pasifik Okyanusu’nda deniz yüzeyi sıcaklığının normalin 2 derece veya daha üzerine çıkmasıyla ilişkilendirilen Süper El Nino’nun Türkiye’yi atmosferik dalgalanmalar yoluyla etkilemesi bekleniyor. Türkiye açısından uzayan yaz mevsimi, yüksek gece sıcaklıkları ve orman yangını sezonunun normalden uzun sürmesi olası etkiler arasında sayılıyor.

Yağış düzenindeki bozulma ise bölgeler arasında farklı sonuçlar doğurabilir. Aşırı ısınan Akdeniz ve Karadeniz sularının kuzeyden gelen soğuk hava kütleleriyle karşılaşması halinde kıyı bölgelerinde sel, şiddetli fırtına ve “medicane” olarak adlandırılan Akdeniz kasırgaları gündeme gelebilir.

İç kesimlerde ise düzensiz yağışlarla birlikte kronik kuraklık riskinin artabileceği tahmin ediliyor. Sonbahar ve kış dönemlerinde sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyrettiği daha kuru koşullar, su kaynakları ve tarımsal üretim üzerindeki baskıyı artırabilir.

Uzun sıcak hava dönemlerinin soğutma ihtiyacını yükseltmesi, elektrik şebekelerinde ek yük ve enerji maliyetlerinde artış anlamına gelebilir. Uzmanlar, Türkiye’de su yönetimi, tarımsal planlama ve yangın önleme stratejilerinin yeni iklim koşulları dikkate alınarak güncellenmesi gerektiğini vurguluyor.

Haber Kaynağı : 12punto