Ceuta krizi AB’de göç politikasını yeniden gündeme taşıdı: Schengen ve dayanışma sistemi baskı altında

Avrupa Birliği’nde yaz tatilinin ardından gündemin ilk sıralarına yeniden göç başlığı yerleşti. İspanya’nın Kuzey Afrika’daki toprağı Ceuta’da 30 Temmuz’da yaşanan kitlesel geçiş, hem Schengen bölgesindeki serbest dolaşımı hem de yeni göç kurallarının dayanışma mekanizmasını tartışmaya açtı.

Bir günde 70 binden fazla düzensiz göçmenin Ceuta’ya giriş yapması, 2026’da Avrupa’nın diğer sınırlarında kaydedilen düzensiz girişlerin toplamını aşan bir hareketlilik olarak değerlendirildi. Kriz, İspanya’da iç siyasi tartışmaları büyütürken, diğer AB ülkelerinde de sınır güvenliği ve ikincil hareketler konusunda alarm yarattı.

SCHENGEN'DE YENİ KONTROL DALGASI

Krizin ilk etkisi, AB içinde sınır kontrolü olmadan seyahati mümkün kılan Schengen sistemi üzerinde görüldü. İtalya, Ceuta’daki gelişmelerin ardından İspanya ile hava ve deniz sınırlarında kontrolleri yeniden başlattı. İspanya da karşı adım atarak İtalya’ya yönelik sınır kontrollerini devreye soktu. İki ülke, ay sonunda bu uygulamayı 15 gün daha uzatma kararı aldı.

Danimarka ve Finlandiya gibi bazı ülkeler ise İspanya’nın Schengen’den geçici olarak askıya alınması çağrısında bulundu. Ağustos başında yapılan olağanüstü çevrim içi toplantıda AB içişleri bakanları, serbest dolaşımın geleceğini ve göçmenlerin ikincil hareketlerine karşı alınabilecek önlemleri ele aldı.

AB kuralları, üye devletlere güvenlik gerekçesiyle iç sınırlarda geçici kontrolleri tek taraflı olarak yeniden uygulama imkânı tanıyor. Bu kontroller altı aya kadar sürebiliyor ve belirli koşullarda iki yıla kadar uzatılabiliyor. Halihazırda Almanya, İspanya, İtalya, Danimarka, Avusturya, Hollanda, Polonya, Fransa ve İsveç ile Norveç; düzensiz göç veya terör tehdidi gerekçesiyle geçici sınır kontrolleri uyguluyor.

DAYANIŞMA MEKANİZMASI SINAVDA

Ceuta krizi, 12 Haziran’da yürürlüğe giren AB Göç ve İltica Paktı’nın dayanışma ayağını da ilk ciddi sınavıyla karşı karşıya bıraktı. Pakt, göç baskısı altındaki ön cephe ülkelerine destek için üye devletlere üç seçenek sunuyor: sığınmacı kabul etmek, mali katkı yapmak veya personel ve operasyonel giderlere destek sağlamak.

Ancak göçmenlerin Avrupa geneline yeniden dağıtılması, birçok hükümetin mesafeli yaklaşımı nedeniyle en tartışmalı başlık olmayı sürdürüyor. 2026 dayanışma havuzu kapsamında İspanya, İtalya, Yunanistan, Kıbrıs ve Malta’da iltica başvurusu yapmış toplam 8 bin 878 kişinin diğer ülkeler tarafından kabul edilmesi öngörülüyor.

Buna karşılık Ceuta’ya geçen düzensiz Faslı göçmenlerin önemli bölümü, menşe ülkelerine geri gönderilen ya da gönderilmesi planlanan kişiler olduğu için yer değiştirme mekanizmasının kapsamı dışında kalıyor. Bu durum, dayanışma sisteminin kriz anlarında ne kadar etkili olacağına ilişkin soru işaretlerini artırıyor.

AB’nin gündemindeki diğer tartışmalı başlık ise geri gönderme merkezleri. Haziranda son hâlini alan yeni düzenleme, AB ülkelerine, ikili anlaşma yapılması koşuluyla, düzensiz göçmenleri AB dışındaki merkezlere gönderme imkânı tanıyor. Bu merkezlerin transit noktalar mı olacağı, yoksa daha uzun süreli tutulma yerlerine mi dönüşeceği belirsizliğini koruyor.

Almanya, Avusturya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda’nın bu model üzerinde birlikte çalıştığı; Asya ve Orta Afrika’da ortak ülke arayışlarının sürdüğü belirtiliyor. Beş ülkenin göç bakanlarının 4 Eylül’de Kopenhag’da yapılacak toplantıda süreci değerlendirmesi bekleniyor.

AB liderleri, göç yönetimine ilişkin bu başlıkları ekim ayında Brüksel’de düzenlenecek Avrupa Konseyi toplantısında ele alacak. Sınır kontrollerinin geleceği, dayanışma havuzunun 2027’de nasıl şekilleneceği ve geri gönderme merkezlerinin hukuki çerçevesi, toplantının en kritik gündem maddeleri arasında yer alacak.

Haber Kaynağı : 12punto