İran ile Çin arasında yaptırımları aşan gizli takas ağı iddiası: Bir yılda 2,5 milyar dolarlık işlem

İran’ın, petrol satışlarına yönelik yaptırımları aşmak için Çin ile takas benzeri gizli bir ticaret mekanizması yürüttüğü iddia edildi. Reuters’a konuşan iki üst düzey İranlı yetkili ile konuyu izleyen üç kaynak, Tahran’ın Çin’e sattığı petrol karşılığında doğrudan nakit almak yerine Çin’den ithal edilen malların finansmanında kullanılan kredi sağladığını aktardı.

Kaynaklara göre söz konusu mekanizma üzerinden son bir yılda yaklaşık 2,5 milyar dolarlık işlem yapıldı. Bu kaynaklarla ilaç, araç ve iletişim ekipmanının yanı sıra bazı askeri teçhizat alımlarının da finanse edildiği öne sürüldü. Askeri sevkiyatlara ilişkin ayrıntılar paylaşılmazken, bu işlemlerin bağımsız kaynaklarca doğrulanmadığı belirtildi.

Habere göre sistem, İran’ın uluslararası bankacılık kanallarına doğrudan başvurmadan Çin’den mal ve hizmet temin etmesine imkan tanıyor. Çin ise bu yolla indirimli İran petrolüne erişimini sürdürürken, İran’a ihracat yapan banka ve şirketlerini ikincil yaptırım risklerinden uzak tutmaya çalışıyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı, Reuters’ın sorularına verdiği yanıtta bu ticaret yapısından haberdar olmadığını bildirdi. Pekin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi onayı bulunmayan tek taraflı yaptırımlara karşı olduğunu yineledi. İran’ın New York ve Cenevre’deki diplomatik temsilcilikleri ise sorulara yanıt vermedi.

PETROL GELİRİ İTHALAT KREDİSİNE DÖNÜŞÜYOR

Aktarılan bilgilere göre mekanizmanın merkezinde, Çin’de petrol alımlarına ilişkin fonların gölge finansal yapılara aktarılması ve bu paranın İran’ın ithalat ödemelerinde kullanılması yer alıyor. Batılı bir yetkili ve konuyu izleyen iki kişi, Çin merkezli ChuXin adlı bir finans kuruluşuna bu yıla kadar her ay yüz milyonlarca dolar yatırıldığını belirtti.

Bu mevduatların, İran Ulusal Petrol Şirketi (NIOC) ile bağlantılı Hong Kong merkezli bir şirketten alınan petrolün bedeli olduğu ifade edildi. Kaynaklara göre ChuXin üzerinden aktarılan petrol gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’i İran’daki altyapı projelerine ayrılırken, kalan bölüm İran’a mal sağlayan şirketlere ödeme yapmak için kurulan özel amaçlı şirket hesaplarına yönlendiriliyor.

Kpler veri analiz şirketinin verilerine göre Çin, 2025 yılında İran’ın ihraç ettiği ham petrolün yüzde 80’den fazlasını satın aldı. Bu miktar günlük ortalama 1,4 milyon varile denk geliyor. İran ile Çin, 2021’de enerji ve altyapıyı kapsayan 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması imzalamıştı; ancak işbirliğinin uygulama detayları büyük ölçüde kamuoyundan uzak tutuluyor.

ABD yönetimi, İran petrolünün taşınmasına katkı sağladığı gerekçesiyle bazı küçük ölçekli Çinli kuruluşlara yaptırım uyguladı. Buna karşın Washington’ın, küresel ekonomiyi etkileyebilecek daha geniş kapsamlı adımlardan kaçındığı değerlendiriliyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent geçen ay, Tahran ile ticari ilişkilerini sürdüren ülkelerin dolar sisteminden dışlanma riskiyle karşılaşabileceğini söylemişti.

Exeter Üniversitesi’nden uluslararası politika uzmanı Andrea Ghiselli, Pekin’in bu tür dolaylı ağları ABD’nin ikincil yaptırım baskısına boyun eğmeyeceğini göstermek için kullandığını belirtti. Ghiselli, Çinli liderlerin aynı zamanda kendi banka ve şirketlerini küresel finansal sistemin dışına itilmekten korumayı hedeflediğini vurgulayarak, “İnkar edilebilir bir zemin oluşturmak istiyorlar” dedi.

Haber Kaynağı : 12punto