Milyonlar ilgilendiren düzenleme: Emekli maaşında hesaplama ve zam sistemi değişiyor

Türkiye’de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında emekli, dul ve yetim aylığı alan dosya sayısının 17 milyona dayandığı belirtilirken, maaş hesaplama yöntemi ile zam sisteminde değişiklik için kurulan komisyonun çalışmalarına başladığı ifade ediliyor.

EMEKLİ AYLIĞI HANGİ YÖNTEMLE BELİRLENİYOR?

Mevcut sistemde emekli maaşları üç ayrı döneme göre hesaplanıyor: 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası. Her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayıların uygulanması, özellikle 1999 öncesinde daha uzun süre çalışmış olanlar açısından görece avantaj yaratıyor.

MAAŞ HESABINDA HANGİ UNSURLAR ETKİLİ?

İktidara yakın Sabah'ın aktardığına göre, hesaplamada sigortalının prime esas kazancı (SPEK), dönemlere göre değişen ABO oranları, bir önceki yılın güncelleme katsayısı, enflasyon verileri ve büyümenin yüzde 30’u ile cari yılın enflasyon artışları dikkate alınıyor. Ayrıca sistemin sadeleştirilmesi, zam farklılıklarının azaltılması ve aktüeryal dengenin güçlendirilmesi gereğine dikkat çekiliyor.

FARKLI DÖNEM, FARKLI FORMÜL

Üç ayrı dönem için ayrı hesaplama yapılmasının maaşlar arasında dengesizlik yarattığı belirtiliyor. Çözüm olarak tek bir hesaplama modeline geçilmesi ve prim esaslı sistemde sabit bir ABO uygulanması öneriler arasında yer alıyor.

ZAM MEKANİZMASINDA AYRIŞMA

SSK ve Bağ-Kur emeklileri altı aylık enflasyon oranına göre zam alırken, memur emeklilerinin artışları toplu sözleşme hükümlerine göre belirleniyor. Bu durumun zam oranlarında farklılık oluşturduğu aktarılıyor. Tüm emekliler için ortak bir artış sistemi kurulması ya da altı ay yerine aylık enflasyon bazlı artış modelinin tartışıldığı ifade ediliyor.

ÇALIŞMA SÜRESİ NE KADAR BELİRLEYİCİ?

Mevcut yapıda yatırılan prim tutarının maaş üzerindeki etkisinin daha güçlü olduğu, toplam gün sayısının ise sınırlı rol oynadığı belirtiliyor. Bu nedenle daha uzun süre çalışan bir kişinin daha kısa süre çalışandan düşük maaş alabildiği örnekler bulunduğu kaydediliyor. Gün sayısının maaşa daha güçlü yansıtılması ve sistemde kalmanın "daha cazip" hâle getirilmesi öneriliyor.

EMEKLİLİK YILI NEDEN FARK YARATIYOR?

Emekli olunan yıl ile bir sonraki yıl arasında maaş farkı oluşmasının, güncelleme katsayısında yer alan enflasyon ve büyüme gibi değişken parametrelerden kaynaklandığı belirtiliyor. Sabit bir güncelleme katsayısı belirlenerek yıllar arası farkın azaltılması ve "emeklilik tarihi" tartışmalarının önüne geçilmesi hedefleniyor.

TABAN UYGULAMASININ YAN ETKİSİ

2019’dan bu yana uygulanan taban maaşın düşük aylık alanlar için avantaj sağladığı, ancak tabanın hemen üzerindeki maaşlarda yeni dengesizliklere yol açtığı ifade ediliyor. Taban maaşın kaldırılarak kök aylıklara kademeli seyyanen artış yapılması ya da taban korunacaksa üst dilimlere kademeli artış getirilmesi seçenekler arasında sayılıyor.

KURUMLAR BİRLEŞTİ, KURALLAR FARKLI KALDI

2008’de sosyal güvenlik kurumları SGK çatısı altında toplanmasına rağmen "norm birliği"nin tam olarak sağlanamadığı belirtiliyor. Emeklilik şartları ve maaş bağlama yöntemlerindeki farklılıkların sürdüğü, bu kapsamda SSK ve Bağ-Kur sistemlerinin eşitlenmesi ile Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartının 7 bin 200 güne düşürülmesine yönelik düzenlemenin gündemde olduğu aktarılıyor.

Haber Kaynağı : 12punto