İshal, kusma, ateş ve karın ağrısına yol açabilen Shigella bakterisinin bazı türleri, ABD ve İngiltere’de hem cinsel temas yoluyla daha fazla yayılması hem de antibiyotiklere direnç kazanması nedeniyle halk sağlığı gündeminde öne çıktı.
Genellikle kirli su ve gıda tüketimiyle ya da hijyen koşullarının yetersiz olduğu ortamlarda yakın temasla bulaşan bakteri, son yıllarda cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar arasında da daha görünür hale geldi. Uzmanlar, özellikle bazı cinsel temas ağlarında dolaşan türlerin birden fazla antibiyotiğe dirençli olmasından endişe ediyor.
DİRENÇLİ TÜRLERDE ARTIŞ
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) verilerine göre ülkede her yıl yaklaşık 450 bin kişi Shigella enfeksiyonu geçiriyor. CDC’nin 2011-2023 yılları arasında toplanan yaklaşık 17 bin örneği inceleyen araştırmasında, yaygın kullanılan beş antibiyotiğe dirençli kabul edilen türlerin oranında belirgin artış saptandı.
Araştırmada 2011’de bu gruba giren bakterilere rastlanmazken, 2023’e gelindiğinde oran yüzde 8,5’e çıktı. Dirençli enfeksiyonların görüldüğü kişilerin büyük bölümünün yetişkin erkeklerden oluşması ve hastaların önemli kısmının yakın zamanda yurt dışına seyahat etmemiş olması, yayılımın yalnızca seyahat kaynaklı olmadığını gösteren bulgular arasında yer aldı.
Bakterinin toplumda adeta patlama yaşadığını görüyoruz.
CDC verilerine göre yaygın ilaç dirençli enfeksiyona yakalanan hastaların üçte birinden fazlası hastaneye kaldırıldı. Enfeksiyonların çoğu antibiyotik tedavisi gerektirmeden yaklaşık bir hafta içinde iyileşse de ağır vakalarda tedavi seçeneklerinin azalması risk yaratıyor.
İngiltere’deki çalışmalar da benzer bir tabloya işaret ediyor. The Lancet Infectious Diseases dergisinde yayımlanan ve Cambridge Üniversitesinden Kate Baker’ın kıdemli yazarı olduğu araştırmaya göre 2015-2020 arasında cinsel temasla ilişkili Shigella yayılımının yıllık artış hızı; seyahat, gıda veya kreş kaynaklı yayılıma kıyasla yüzde 15 daha yüksekti.
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) da 2025’te incelenen örneklerde Shigella sonnei bakterilerinin yüzde 86’sında, Shigella flexneri bakterilerinin ise yüzde 94’ünde antibiyotik direnci tespit edildiğini duyurdu. Kurum, bu oranların bakterilerin tüm antibiyotiklere dirençli olduğu anlamına gelmediğini de vurguluyor.
BULAŞMA VE KORUNMA YOLLARI
Shigella, enfekte kişinin dışkısındaki bakterilerin başka bir kişinin ağız bölgesine ulaşmasıyla bulaşıyor. Bu durum kirli yiyecek veya suyla, ellerin yeterince yıkanmamasıyla ya da cinsel temas sırasında dışkı kaynaklı bakterilerin ağız bölgesine taşınmasıyla gerçekleşebiliyor. Bakterinin bulaşıcılığı yüksek; bazı durumlarda çok az sayıda bakterinin vücuda girmesi bile enfeksiyona yol açabiliyor.
Hastalığın belirtileri arasında şiddetli ishal, kusma, ateş ve karın ağrısı bulunuyor. Bazı vakalarda kanlı ishal, ciddi sıvı kaybı, kan dolaşımı enfeksiyonu, şok ve nörolojik komplikasyonlar gibi ağır sonuçlar gelişebiliyor. Beş yaşından küçük çocuklar, hijyen koşullarının yetersiz olduğu bölgelere seyahat edenler, evsiz kişiler ve bazı cinsel temas ağlarındaki bireyler risk grupları arasında sayılıyor.
Bilim insanları, cinsel temasla yayılan Shigella türlerinde direnç gelişiminin neden daha belirgin olduğunu da araştırıyor. Bir olasılık, başka cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antibiyotiklerin bağırsaktaki Shigella bakterilerini de etkilemesi ve dirençli türlerin seçilmesine zemin hazırlaması. Ancak araştırmacılar, bu mekanizma için doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurulurken temkinli olunması gerektiğini belirtiyor.
CDC ve Kaliforniya Halk Sağlığı Departmanı, riski azaltmak için cinsel temastan önce ve sonra ellerin ve genital bölgenin sabunla yıkanmasını, cinsel oyuncakların temizlenmesini, prezervatif ve oral bariyer kullanılmasını öneriyor. Kaliforniya yetkilileri ayrıca son iki hafta içinde ishal geçirmiş kişilerle cinsel temastan kaçınılmasını tavsiye ediyor. Shigella enfeksiyonundan şüphelenen kişilerin test yaptırması ve gerektiğinde sağlık kuruluşuna başvurması öneriliyor.
Haber Kaynağı : 12punto
