Milletini, on bir yıllık bir savaşın yıkıntıları arasından onurlu bir barış antlaşmasıyla çekip çıkartarak Türkiye’yi Anadolu’da bir avuç toprağa sıkıştırılmaktan kurtaran ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni kuran Mustafa Kemal Atatürk’ü, aramızdan ayrılışının 88. yılında saygıyla anıyorum.
10 Kasım’da, savaşların yıkıntıları içinden çıkan bir milletin kendi geleceği hakkında söz sahibi oluşunu yeniden hatırlıyoruz. Balkan Savaşları’ndan Lozan’a uzanan yaklaşık on bir yılın sonunda, Anadolu’da dar bir alana sıkıştırılmak istenen Türkiye, bağımsızlığını onurlu bir barışla dünyaya kabul ettirmiştir. 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalanmış, 29 Ekim 1923’te ise devletin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak anayasaya yazılmıştır.
Millî Mücadele’yi yürüten Büyük Millet Meclisi, daha savaş sürerken egemenliğin kime ait olduğunu ilan etmişti. 1921 Anayasası’nın ilk cümlesi açıktı: “Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir.” Bu hükmün anlamını, saray ile Meclis arasındaki farkta aramak gerekir. Hanedan yönetiminde iktidar verasetle aktarılır; Cumhuriyetin dayanağı ise yurttaşların ortak iradesidir. Atatürk’ün Nutuk’un sonunda gençliğe bağımsızlığı ve Cumhuriyeti koruma görevini vermesi de bu yüzden hayati önem taşır. Emanetin tek muhatabı, geleceğin yurttaşlarıdır.
Ulus Devlet: Coğrafyamızın ve Bağımsızlığımızın Çimentosu
Gözlerimizi bugün etrafımızı saran coğrafyadaki krizlere çevirdiğimizde, Mustafa Kemal Atatürk’ün inşa ettiği laik ve üniter ulus devlet anlayışının toplumsal barışımız için nasıl hayati bir çimento olduğu çok daha net anlaşılmaktadır. Emperyalist odakların Ortadoğu’da alt kimlikleri, etnik kökenleri ve mezhepsel farklılıkları kışkırtarak yürüttüğü parçalama politikaları, bölge halklarını derin bir istikrarsızlığa ve sonu gelmeyen çatışmalara mahkûm etmiştir. Türkiye’yi bu kaotik girdabın dışında tutan ve yurttaşlarını ortak bir kader etrafında birleştiren ana unsur; ümmet veya hanedan aidiyeti yerine ortak yurttaşlık bilincini koyan ulus devlet modelidir.
Bugün Atatürk’e hakaret edecek kadar ileri gidenlerin, din kisvesi altında Cumhuriyet karşıtlığına zemin hazırladıklarını ibretle izliyoruz; zira hakaretle tarih yazılmaz. Üniter yapıyı, ortak yurttaşlık bağını ve ulus devlet zeminini tartışmaya açmak veya zayıflatmak, emperyalizmin bölgedeki tarihsel emellerine hizmet etmekten ve toplumsal birliğimizi çökertmekten başka bir sonuç doğurmaz. Yeni Osmanlıcılık hayalleriyle hanedanın geçmişinden bir iktidar meşruiyeti çıkarmaya çalışanlara ise Osmanoğulları ailesinden fertlerin şu tarihi sözlerini hatırlatmak yerinde olacaktır:
Hanedandan Tanıklar
Şehzade Ertuğrul Osman Osmanoğlu:
“CUMHURİYET YÖNETİMİ OLMASI LAZIM. HER BİR TÜRK’ÜN ATATÜRK’E BORCU VARDIR, BENİM DE VARDIR…”
Osmanlı Hanedanı’ndan II. Abdülhamid’in torunu, Şehzade Ertuğrul Osman Osmanoğlu, vefatından önce New York'ta Güneri Cıvaoğlu’nun hazırlayıp sunduğu “Durum” programına konuk olarak son derece çarpıcı açıklamalarda bulunmuştu. Kendisi de resmi hanedan defterine kayıtlı olan Ertuğrul Osman Efendi’nin 1999 yılındaki bu röportajda Atatürk ve Cumhuriyet hakkında söyledikleri, hanedan üzerinden Cumhuriyet karşıtlığı yapmaya çalışanlara adeta ders niteliğindedir:
“Atatürk’le ilgili olarak ne düşünüyorsunuz?” sorusuna: “Her bir Türk’ün Atatürk’e borcu vardır. Benim de vardır. Bu memleketi kurtaran O’dur. O olmasaydı Allah bilir neler olurdu…” yanıtını verirken; “Cumhuriyet ile ilgili ne düşünüyorsunuz?” sorusuna ise: “Bence Türkiye’de Cumhuriyet yönetimi olması lazım. Karışıklık olduğu zaman birisi çıkıp idareyi ele almalı fakat hanedandan olamaz. Çünkü hanedanlar bizde de bitti. İngiliz Hanedanlığı bugün bir lüksten ibarettir. Hanedan mensupları orayı idare eden adamlar değil…” diyerek tarihi gerçeği net bir şekilde ortaya koymuştur.
Şehzade Osman Bayezid Efendi:
“ATATÜRK; TÜRKİYE’Yİ, ANADOLU’DA BİR AVUÇ TOPRAĞA SIKIŞTIRILMAKTAN KURTARDI.”
Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecid’in torunu Şehzade Osman Bayezid Efendi de Atatürk ile ilgili düşüncesini şu sözlerle ifade etmiştir:
“O, Türkiye’yi, Anadolu’da bir avuç toprağa sıkıştırılmaktan kurtardı. Annemden Türkiye hakkında hiçbir zaman kötü bir şey duymadım. Türkiye’yi çok seviyordu, sürgün kalkınca Türkiye’ye döndü.”
Savaşın Ardından Barışı Kurmak
Mustafa Kemal Paşa’nın mücadelesi, henüz sonuca ulaşmadan Moskova’nın da dikkatini çekmişti. Ankara’ya gönderilen Sovyet temsilcisi Semyon Aralov, anılarında Lenin’le yola çıkmadan önce yaptığı görüşmeyi aktarır. Lenin, Mustafa Kemal’in sosyalist olmadığını ancak ileri görüşlü bir önder ve yetkin bir örgütçü olduğunu belirterek, Anadolu’daki mücadeleyi emperyalist yağmaya karşı bir millî kurtuluş savaşı olarak değerlendirmiştir.
Bu mücadelenin barışa dönüşmesini gösteren en anlamlı belgelerden biri de Atina’dan gelmiştir. Bir zamanlar Yunanistan’ın Anadolu siyasetini yöneten Elefterios Venizelos, 12 Ocak 1934’te Nobel Komitesine yazdığı mektupla Mustafa Kemal Paşa’yı Nobel Barış Ödülü’ne aday göstermiştir. Mektubunda yeni Türkiye’nin kuruluşuyla Türk–Yunan yakınlaşmasının bölge barışına katkısını vurgulamıştır. Daha birkaç yıl önce savaşmış iki ülkenin dostluk ilişkisi kurabilmesi, bu mektubun tarihsel ağırlığını kanıtlar.
Winston Churchill de Atatürk’ün vefatından sonra, 15 Aralık 1938’de yayımladığı yazıda, cenazedeki gözyaşlarını modern Türkiye’nin kurucusuna gösterilen derin saygının bir ifadesi olarak yorumlamıştır. 1915’te Çanakkale’de denizden geçemeyen İngiliz Donanması’nın başındaki Donanma Bakanı olarak Mustafa Kemal Paşa’nın askerî dehasıyla karşılaşan Churchill, 1922’deki Çanakkale Boğazı bunalımında İngiltere’yi yeniden yeni bir büyük savaşa sürüklemek istememiş; tüm baskılara rağmen topyekün ayaklanmış bir ulusa karşı savaşmayı göze alamamıştır. Savaş meydanlarında karşı karşıya gelen bu iki figürün zaman içindeki saygı zemininde buluşması, Churchill’in vurguladığı bu dostluğu çok daha anlamlı kılmaktadır.
Cumhuriyetin Dünyadaki Yankısı
Atatürk’ün vefatının 25. yılı dolayısıyla yayımladığı mesajda John F. Kennedy, O’nun askerî dehasını, modern dünyayı kavrayışını ve Türk milletine verdiği ilhamı anmıştır. Hindistan Başbakanı Cevahirlal Nehru, gençlik yıllarında Kemal Paşa’yı kahramanı olarak gördüğünü ifade ederken; Nikita Kruşçev, Türkiye Cumhuriyeti’nin diğer halkların bağımsızlık mücadelelerine ışık tuttuğunu belirtmiştir. Pakistan Cumhurbaşkanı Muhammed Eyüp Han ise Atatürk’ü çağların en büyük önderleri arasında saymıştır.
Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, 1968’de Ankara’ya geldiğinde Anıtkabir özel defterine şu tarihi notu düşmüştür: “İnsan için şan ve şereflerin en büyüğü milletini yeni bir hayata kavuşturmaktır. İşte Atatürk bunu yapmıştır.”
Dünya Liderleri ve Düşünürlerinin Gözünden Atatürk
Aristide Briand (Fransa Başbakanı, 1921): “Dağ başındaki haydutlar diye isimlendirdiğiniz kahraman Mustafa Kemal ve O'nun tüm askerleri burada olsalardı, teker teker hepsinin heykellerini dikerdik. Böylesine kahraman bir antlaşma imzalamaktan gurur duyuyorum.”
Vladimir İliç Lenin (Sovyetler Birliği Lideri, 1921): “Mustafa Kemal sosyalist değildi. Fakat görülüyor ki iyi bir teşkilatçı, yüksek anlayışlı, ilerici ve akıllı bir önderdir. O, soygunculara karşı bir kurtuluş savaşı yapıyor. Emperyalistlerin gururunu kıracağına olan inancım tamdır.”
Muhammed Ali Cinnah (Pakistan'ın Kurucusu, 11 Eylül 1922): “Mustafa Kemal ve Türkler ki, kendileri için hazırlanan tabutu yayılmacıların başına geçirmişlerdir. Şimdi dünyada başlarına tabutlar geçirilecek başkaları da benzer sonuçlara hazırlanmalıdırlar.”
David Lloyd George (İngiltere Başbakanı, 1922): “Yüzyıllar nadir olarak dahi yetiştirir. Şu talihsizliğimize bakın ki o büyük dahi çağımızda Türk Milleti'ne nasip oldu. Mustafa Kemal'in dehasına karşı elden ne gelirdi?”
Ernest Hemingway (Amerikalı Yazar, 1922): “Mudanya’da Batı ile Doğu karşı karşıya geldi. İsmet Paşa'yla görüşecek Müttefik generallerini taşıyan İngiliz sancak gemisi Iron Duke'ın kulelerine rağmen, Batılılar buraya barış dilenmeye geliyordu... Çünkü Mustafa Kemal, Yunanlıları silip süpürmüştü.”
Sir Charles Townshend (İngiliz Generali, 1922): “Ben şimdiye kadar on beş hükümdar ve cumhurbaşkanı ile görüştüm. Bu geceki kadar ezildiğimi hatırlamıyorum. Mustafa Kemal'de büyük bir ruh kudretinin esrarı var.”
Claude Farrère (Fransız Romancı ve Diplomat, 1930): “Sevr'den sonra Türkiye'nin öldüğünü sanmıştım. Ama Türkiye yaşıyor; hem de Mustafa Kemal başına geçeli beri öylesine canlı yaşıyor ki... O, savaşı kazandığı gibi barışı da en mükemmel şekilde yapacaktır.”
Édouard Herriot (Fransa Eski Başbakanı, 1933): “Siz bir Halifeyi kovdunuz ve gerçek anlamıyla laik bir devlet kurdunuz. Dehanızın en büyük eseri laik bir Türkiye yaratmak olmuştur.”
Eleftherios Venizelos (Yunanistan Başbakanı, 1933): “Bir ulusun hayatında bu kadar az sürede bu denli kökten değişiklik pek seyrek gerçekleşir... Bu olağanüstü işleri yapanlar büyük adam niteliğine hak kazanmışlardır.”
Franklin D. Roosevelt (ABD Başkanı, 1937-1938): “Avrupa'nın en değerli ve ilgi çekici devlet adamı Boğazların gerisinde, Ankara'da yaşamaktadır. Kader, zamanımızın bu en dikkate değer şahsiyetini ziyaret etmeme izin vermedi...”
W. Somerset Maugham (İngiliz Yazar, 1953): “Bir insanın değerinin ölçüsü, üstünlüğünü dostuna düşmanına kabul ettirebilmesindedir. Atatürk bu yüceliğe ermiş dâhilerden biridir.”
Dwight D. Eisenhower (ABD Başkanı, 1953): “Türk birliğinin ve ilerleyişinin mimarı Atatürk'ün hatırasını anmak, dünyadaki tüm hür insanlara ilham kaynağı olan çok yerinde bir saygıdır.”
Muhammed Ali Cinnah (Pakistan'ın Kurucusu, 1954): “O, Türkiye'yi kurmakla Müslümanların seslerini duyuracak kudrette olduğunu ispat etti. Kemal Atatürk'ün ölümüyle Müslüman dünyası en büyük kahramanını kaybetmiştir.”
Muhammed İkbal (Pakistan Millî Şairi, 1958): “Bizim aslımız rengi uçmuş bir kıvılcım iken O'nun bakışıyla cihanı kaplayan ve aydınlatan bir güneş haline geldi.”
Lord Kinross (İngiliz Biyografici ve Yazar, 1960): “Atatürk’ü diğer yöneticilerden ayıran nokta, kendisinden ötesini, 20-30 yıl ilerisini görerek hareket etmesiydi.”
Ludwig Erhard (Batı Almanya Başbakanı, 1963): “Atatürk, daima Türkiye ile Avrupa arasında sıkı bağlar kurmaya çalışmış büyük bir devlet adamıdır.”
Joseph Luns (Hollanda Dışişleri Bakanı, 1963): “Bugün Türkiye'nin Avrupa Ortak Pazarı'na girebilecek güce erişmesini sağlayan modern ekonominin temelini atan O'dur.”
General Douglas MacArthur (ABD Uzak Doğu Kuvvetleri Başkomutanı, 1963): “Asker-devlet adamı, çağımızın en büyük liderlerinden biriydi. Türklere kendine güvenme duygusunu verdi.”
Kurt Georg Kiesinger (Federal Almanya Başbaşkanı, 1968): “O büyük bir devlet adamıydı; çünkü ölçüyü korumasını bildi ve eserini tehlikeye sokacak sınırları aşmadı.”
Bir Saygı ve Vefa Örneği: Azerbaycan
Türk dünyasında da bu saygının çok somut ve anlamlı bir örneği yaşanmıştır. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 2020 yılında başlangıçta 10 Kasım olarak belirlenen Zafer Günü’nü 8 Kasım tarihine çekmiştir. Azerbaycan resmî makamları, bu kararda 10 Kasım’ın Türkiye’de Atatürk’ü anma günü olmasının gözetildiğini ifade etmiştir. Şuşa’nın 8 Kasım’da azat edilmiş olması da bu tarihi Azerbaycan için ayrıca anlamlı kılmıştır.
Sonuç ve Emanet
10 Kasım’da Atatürk’ümüze saygıyla , Cumhuriyetin bize yüklediği sorumluluğu da bir kez daha hatırlıyoruz. Bağımsızlık uğruna verilen mücadelenin hakkını; milletin egemenliğine, yurttaşın eşitliğine ve ulus devlet yapımızın sağladığı bölünmez bütünlüğe sahip çıkarak verebiliriz. Atatürk’ün emanetini korumak; o emaneti kendi irademizle, akılla, bilimle ve gelecek kuşaklara karşı duyduğumuz yüksek sorumlulukla yaşatmaktır.
Mustafa Kemal Atatürk’ümüze saygıyla…
Haber Kaynağı : 12punto
