Trump'ın yenilgisi üzerine

Amerika'daki ara seçimler, dünyada ve Türkiye'de bugüne kadar hiç olmadığı kadar gündemin ilk sırasında yer aldı.

Üzerine dikkatlice düşünmek gerekiyor!

Trump, başkanlık koltuğuna oturduktan sonra, tabiri caizse dünyanın iliğini kemiğini yerinden oynattı.

Mesele sadece Netanyahu'nun kıçına takılıp İran'a savaş açması, önüne geleni tehdit etmesi, sağda solda abuk subuk konuşması, cehaletinden beslenen dengesiz hareketleri, narsisizmin doruklarında uçmaya çalışması falan değil; asıl mesele, küresel sistemin yerleşik tüm kurallarını, ittifak bağlarını, devletler arası ilişkilerini ve uluslararası hukuku tek bir hamleyle boşa çıkarabileceğini göstermiş olmasıdır.

İkinci döneminin geçen iki yılı boyunca sadece Washington'daki statükoyu kırmaya çalışmakla yetinmedi; hırçın korumacılığı, ticaret savaşları ve öngörülemez dış politika hamleleriyle küresel ölçekte bir krizi tetikledi.

Gelin yakın gözlüğümüzü takalım.

Amerika'da ara seçimler, Beyaz Saray’daki başkanın gücünü ölçen en net kantardır. Başkanlar genellikle iki yıl önceki seçim rüzgârını bu virajda kaybeder. Seçmen sandıkta bir nevi muhasebe yapar; vaatleri, uygulamaları ve ülkenin gidişatını oylayarak uyarısını verir.

Bill Clinton da Barack Obama da bundan nasibini almıştı !

1994'te Clinton'ın Demokratları, Temsilciler Meclisi'nde tam 52 sandalye kaybederek Kongre'nin kontrolünü 40 yıl sonra Cumhuriyetçilere devretti.

Obama ise 2010’da Temsilciler Meclisi'nde 63 sandalye kaybederek İkinci Dünya Savaşı sonrasının en ağır hezimetlerinden birini yaşadı; dört yıl sonra da Senato'daki çoğunluğundan oldu.

Bunlar Amerikan siyasi tarihi için sarsıcı kırılmalardı.

Ancak Trump'ın 2026 ara seçimlerinde uğradığı yenilgiyi yalnızca bu tarihsel döngünün bir parçası olarak okumak, sandıktan çıkan asıl mesajı ıskalamak olur.

Asıl konuşulması gereken, Trump'ın Kongre'de kaybettiği matematiksel çoğunluktan öte, Amerikan siyasetini, kurumlarını ve partisini tek başına, kendi iradesi doğrultusunda yeniden dizayn edebileceğine dair o mutlak güç iddiasının boşa çıkmış olmasıdır.

Bu iki durum arasında çok temel bir fark var.

Trump, hiçbir zaman yerleşik kurallara göre oynayan sıradan bir Amerikan başkanı olmadı. İlk döneminden itibaren kendisini Cumhuriyetçi Parti'nin sadece lideri değil, bizzat sahibi olarak konumlandırdı. Partiyi kendi kişiliği etrafında eritti; adayları sadakat testlerinden geçirdi, kendisine itiraz eden herkesi düşmanlaştırdı. Yargıyla, basınla, bürokrasiyle çatışmayı siyasetinin yakıtı yaptı.

İktidarının bu ikinci döneminde ise gazı daha da kökledi.

Kongre’deki Cumhuriyetçi çoğunluğu, yürütmenin yetkilerini sınırsızca genişletmek ve kararlarını denetimsizce uygulamak için muhteşem bir zemin olarak gördü. Partisinin Kongre üyelerinin de bu güce karşı denge unsuru olmak yerine, siyasi çizgisine biat etmeyi seçmesi Trump için Şam'da kayısı oldu.

Böylece başkanlık makamının anayasal sınırları ile Trump'ın şahsi gücü arasındaki çizgi tehlikeli biçimde silikleşti.

3 Kasım seçimleri, bu gidişatın önüne kalın bir set çekmiş gibi görünüyor, en azından şimdilik!

Demokratlar hem Temsilciler Meclisi'ni hem de Senato'yu geri aldı.

Üstelik bu sadece başa baş geçen, ortadaki eyaletlerin el değiştirdiği sıradan bir dalgalanma değildi. Trump'ın 2024'te tulum çıkardığı, Cumhuriyetçilerin kalesi sayılan topraklarda bile seçmen sırtını döndü.

Teksas'ta Demokratların Senato yarışını göğüslemesi, Kansas'ın 94 yıl sonra ilk kez bir Demokrat senatörü Washington'a göndermesi, dipten gelen dalganın boyutunu özetliyor.

Peki, muhafazakâr seçmen koalisyonundaki bu ciddi çözülmenin sebebi neydi?

Cevap sonç derece basit:

Trump'ın meydanlardaki vaatleri ile sokağın gerçekleri arasındaki makas çok açıldı.

"Enflasyonu bitirme, hayat pahalılığını yok etme ve Amerikan ekonomisini uçurma" sözü vermişti. Gümrük duvarlarını yükseltti, ticaret savaşları başlattı ancak seçmen market kasasında, benzin istasyonunda, sağlık ve konut faturalarında vaat edilen o refahı bulamadı.

Üstelik İran savaşıyla birlikte dış politikadaki şahin hamlelerin faturası da doğrudan gündelik hayatın üzerine bindi.

Trump’ın tabanı, ona sadece ekonomik mucize için oy vermemişti. Amerikan askerlerinin denizaşırı maceralardan uzak tutulacağı ve bütçenin Washington'daki elitlerin savaşlarına harcanmayacağı vaadi de bu desteğin omurgasıydı.

Seçmen bu sözlerin de tutulmadığını gördü.

Buna bir de şahsi çıkarları, kurumsal çürüme ve yakın çevre kayırmacılığı eklenince sabırlar tükendi.

Trump'ı Clinton ve Obama yenilgilerinden ayıran esas nüans burada gizli.

Önceki başkanlar icraat bıkkınlığı veya politik performans düşüklüğü nedeniyle cezalandırılmıştı. Trump ise doğrudan siyaset yapma biçimi, güç kullanma iştahı ve anayasal kurumlara yönelik baskıcı tutumu nedeniyle çizik yedi.

Amerikan seçmeni, Beyaz Saray'a verdiği yetkinin; Kongre'yi, yargıyı ve anayasal denge mekanizmalarını felç etme ehliyeti olmadığını başkana sert bir şekilde hatırlattı.

Bu sonuç, Trump’ın önündeki siyasi oyun alanını ciddi biçimde daraltıyor. Artık bütçeden yasamaya, soruşturmalardan başkanlık kararnamelerine kadar karşısında her adımı denetleyecek, dişli bir muhalefet bloğu var.

Tabii bu tablodan Demokratların kendilerine kusursuz bir başarı öyküsü çıkarması da hata olur. Seçmenin sola kayması, Demokrat politikaların tamamen benimsendiği anlamına gelmiyor. Demokrat Parti hâlâ kendi içindeki ideolojik ve siyasi ayrışmalarla malul.

Göründüğü kadarıyla sandıktan çıkan sonuç pozitif bir Demokrat dalgasından ziyade, net bir "Trump'ı frenleme" refleksidir.

Yani Demokratlara verilen kredi sınırsız değil, şartlıdır.

Trump için asıl kabus ise bundan sonra başlıyor.

Çünkü 2026 ara seçimleri, 2028 başkanlık seçimlerine giden yolun siyasi dengelerini şimdiden değiştirdi.

Cumhuriyetçi Parti içinde Trump'ın liderliğinin yüksek sesle sorgulanması, başkanın siyasi tercihleriyle parti çıkarları arasındaki çelişkinin daha görünür hale gelmesi ve yeniden seçilme ihtimalinin ortadan kalktığı bir dönemde iktidar gücünün nasıl kullanılacağı, Washington'ın önündeki yeni tartışmalar olacak.

Trump şimdiden faturayı adayların başarısızlığına kesmeye, "Sandıkta ben yoktum" diyerek sıyrılmaya çalışıyor.

Oysa daha birkaç hafta önce meydanlarda seçmene "Oy pusulasında ben varmışım gibi oy verin" diye haykıran bizzat kendisiydi. Şimdi skordan kendini muaf tutmaya çalışmasının, sadece sorumluluktan kaçma çabasından başka bir anlam yok.

Amerikan seçmeni, Trump’a bir kez daha şu gerçeği hatırlattı: Başkanlık koltuğu, sınırsız iktidar yetkisi vermez. Seçim kazanmak, bir ülkenin kurumlarını kendi iradene bağlama, toplumu kişisel egonun peşine takma ruhsatı değildir.

Clinton da Obama da ara seçimlerde sandalye kaybetmişti. Trump ise bu kez çok daha fazlasını kaybetti. Kendini siyasetin merkezine yerleştiren, devleti şahsıyla özdeşleştiren, bütün kurumları kişisel iradesinin uzantısına dönüştürmeye çalışan liderlik iddiası duvara tosladı.

Hasılı kelam, dünya artık gücü tek bir kişinin egosuna hapsetmeye çalışan, kurumları itibarsızlaştıran, devlet yönetimini şahsi ihtiraslarının aracı haline getiren nobran siyasetten fazlasıyla yorulmuş durumda.

Bugün takvimler 10 Kasım'ı gösteriyor.

Okyanusun ötesinde kurumların aşındırıldığı, siyasetin bir kişinin egosu etrafında şekillendirilmeye çalışıldığı bu tabloya bakarken, bir asır önce bu ülkeye bırakılan büyük mirasın değeri çok daha iyi anlaşılıyor.

Mustafa Kemal Atatürk, bir ülkenin geleceğini bir kişinin iradesine bağlamak yerine, egemenliği millete veren bir cumhuriyet kurdu. Üstelik bunu yalnızca bir yönetim biçimi olarak tasarlamadı; aklı, bilimi, hukuku ve kurumsallaşmayı devletin temel dayanakları olarak gördü.

"Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" sözü, bugün hâlâ dünyanın dört bir yanında iktidarlarını kendi şahıslarıyla özdeşleştiren liderlere bir asır öncesinden verilmiş en güçlü cevaptır.

Devlet, bir kişinin ömrüne, ihtiraslarına ya da siyasi hesaplarına sığdırılamaz. İktidarlar değişir, liderler gelir geçer. Geriye kalması gereken, milletin egemenliği, hukukun üstünlüğü ve cumhuriyetin kurumsal mirasıdır.

10 Kasım, Atatürk'ü yalnızca bir kez daha özlemle andığımız gün değil; onun bu ülkeye hangi büyük aklı, hangi devlet anlayışını ve nasıl bir gelecek vizyonunu miras bıraktığını yeniden kavradığımız gündür.

Aradan geçen onca yıla rağmen, bıraktığı en büyük eserin değerini bugün çok daha iyi anlıyoruz.

Saygı, minnet ve bitmeyen bir özlemle...