2012’de iptal edilen köprü ve otoyol özelleştirmesi yeniden gündemde

Türkiye’nin en yoğun ulaşım hatları arasında yer alan Boğaz köprüleri ve devlet otoyollarının işletme hakkının özel sektöre devri yeniden gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasını taşıyan 4 Eylül 2026 tarihli ve 11750 sayılı karar, 5 Eylül’de Resmi Gazete’de yayımlandı.

Kararla, daha önce özelleştirme kapsamında bulunan iki Boğaz köprüsü ve çok sayıda otoyolun yanı sıra bazı yeni güzergahlar da programa dahil edildi. Süreçte işletme hakkının 30 yıla kadar devredilebilmesinin önü açılırken, özelleştirme işlemleri için son tarih 31 Aralık 2031 olarak belirlendi.

2012’DE İPTAL EDİLEN İHALE

Köprü ve otoyolların özel sektöre devri için en kapsamlı girişimlerden biri 17 Aralık 2012’de yapılmıştı. O dönem Boğaziçi Köprüsü, bugünkü adıyla 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve yaklaşık 2 bin kilometrelik otoyol ağının 25 yıllık işletme hakkı için ihale düzenlenmişti.

İhaleyi Koç Holding, Malezyalı UEM Group ve Ülker Grubu bünyesindeki Gözde Girişim’in oluşturduğu ortaklık 5 milyar 720 milyon dolarlık teklifle kazanmıştı. Ancak teklif, dönemin Başbakanı Erdoğan tarafından düşük bulunmuş ve süreç Şubat 2013’te Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla iptal edilmişti.

Cumhurıyet'in derlediği habere göre Erdoğan, o dönem yaptırılan değerleme çalışmalarında köprü ve otoyolların 25 yıllık işletme değerinin bir hesaplamaya göre 11-12 milyar dolar, diğerine göre ise 8-9 milyar dolar civarında çıktığını söylemiş; kabul edilebilir seviyenin yaklaşık 7 milyar dolar olması gerektiğini belirtmişti.

O dönemde Maliye Bakanı olan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise farklı bir hesaplama ortaya koymuştu. Şimşek’e göre KDV, belediye payları ve bakım giderleri çıkarıldıktan sonra otoyol ve köprülerin yıllık faiz, vergi ve amortisman öncesi kârı yaklaşık 209 milyon dolardı; 5,72 milyar dolarlık teklif de yaklaşık 27 yıllık kâra denk geliyordu.

YENİ SÜRECİN KAPSAMI

Yeni kararla Niğde-Pozantı Otoyolu, Gaziantep Çevre Otoyolu ve Bursa Çevre Otoyolu’nun belirli kesimleri de özelleştirme programına alındı. 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün yanı sıra Edirne-İstanbul-Ankara, Pozantı-Tarsus-Mersin, Tarsus-Adana-Gaziantep, Toprakkale-İskenderun, Gaziantep-Şanlıurfa, İzmir-Çeşme ve İzmir-Aydın otoyolları da süreç kapsamında değerlendirilecek.

Henüz resmi teklif aşamasına geçilmiş değil. Ancak 2026 içinde potansiyel yatırımcılarla temasların arttığı belirtiliyor. Portekizli otoyol işletmecisi Brisa, Fransız altyapı yatırımcısı Meridiam SAS ve Türkiye’den Makyol adı geçen şirketler arasında yer alıyor. İhalenin tek paket yerine dört ayrı paket halinde yapılması da seçenekler arasında gösteriliyor.

Yeni sürecin en kritik başlıklarından biri de ihale bedeli olacak. 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda tüm özelleştirmelerden beklenen gelir 185 milyar TL olarak yer alıyor. Bu tutarın basında yapılan güncel kur hesabıyla yaklaşık 3,8 milyar dolara karşılık geldiği belirtilirken, 2012’de reddedilen 5,72 milyar dolarlık teklifin bu hedefin üzerinde kalması dikkat çekiyor.

Özelleştirme programına alınan varlıklar, kamuya düzenli gelir sağlayan yoğun ulaşım hatları niteliğinde. Karayolları Genel Müdürlüğü verilerine dayandırılan aktarımlara göre 2025’te iki Boğaz köprüsü ve devlet otoyollarından KDV ile belediye payları sonrasında yaklaşık 26 milyar 745 milyon TL tahsilat elde edildi. Aynı yıl bu güzergahları yaklaşık 585,9 milyon araç kullandı.

Avrupa’daki benzer modeller de tartışmalı sonuçlar doğurdu. Fransa’da otoyol devirleri sonrasında geçiş ücretleri ve şirket kârları siyasi tartışma konusu olurken, İtalya’da Morandi Köprüsü faciası sonrası denetim ve bakım harcamaları yeniden gündeme geldi. İspanya’da ise bazı otoyollar beklenen trafiğe ulaşamayınca yeniden kamu kontrolüne geçti.

Türkiye’deki yeni süreçte yatırımcıların, trafiği henüz belirsiz yeni projelerden ziyade uzun yıllardır yüksek yoğunlukla kullanılan ana ulaşım arterlerinin işletmesini devralması bekleniyor. Bu nedenle gözler, ihalenin hangi koşullarla yapılacağına, oluşacak bedelin ne seviyeye çıkacağına ve kamu gelirleri üzerindeki etkisine çevrilmiş durumda.

Haber Kaynağı : 12punto