Çocuklarda yapay zeka kullanımı için uzman uyarısı: Erken yaşta kontrolsüz ekran gelişimi etkileyebilir

Yapay zeka destekli uygulamalar, akıllı asistanlar ve sohbet tabanlı sistemler çocukların günlük yaşamında daha görünür hale gelirken, uzmanlar özellikle erken yaşlarda kontrolsüz kullanımın gelişimsel risklerine dikkat çekiyor. Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Psikiyatri Uzmanı Uzm. Dr. Sema Bayçin, yapay zekanın çocukların yaşına ve gelişim düzeyine göre farklı etkiler oluşturabileceğini belirtti.

Bayçin’e göre ailelerin teknolojiye yaklaşımı tamamen yasaklayıcı değil, bilinçli ve rehberlik edici olmalı. Çocukların dijital araçlarla karşılaşmasının günümüz koşullarında kaçınılmaz olduğunu vurgulayan Bayçin, ekran ve yapay zeka kullanımında sürenin yanı sıra çocuğun bulunduğu gelişim döneminin de dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Erken çocukluk döneminde çocukların en önemli öğrenme kaynağı gerçek yaşam deneyimleridir. Oyun oynamak, akranlarıyla iletişim kurmak, aile bireyleriyle vakit geçirmek ve çevreyi keşfetmek; sosyal, duygusal ve bilişsel gelişimin temel yapı taşlarını oluşturur.

Yaşamın ilk yıllarında çocuklar çevrelerini dokunarak, oynayarak ve insanlarla etkileşim kurarak tanıyor. Bu dönemde ekran ya da yapay zeka temelli uygulamalarla geçirilen sürenin artması; yüz yüze iletişim, serbest oyun ve sosyal deneyimlere ayrılan zamanı azaltabiliyor. Bayçin, bilimsel çalışmaların özellikle erken çocuklukta yoğun ekran maruziyetinin ilerleyen yıllardaki dikkat, çalışma belleği ve akademik becerilerle ilişkili olabileceğine işaret ettiğini aktardı.

YAŞA GÖRE RİSKLER DEĞİŞİYOR

Okul öncesi dönemde, özellikle 2-6 yaş aralığında çocukların soyut ve somut kavramları ayırt etme becerisi henüz tam gelişmediği için sesli komut sistemleri ya da konuşan yapay zekalı oyuncaklar “canlı” bir varlık gibi algılanabiliyor. Uzmanlara göre komut odaklı dijital etkileşimler, çocukların akran ilişkilerinde nezaket, sıra bekleme ve empati gibi sosyal becerileri öğrenmesini de olumsuz etkileyebilir.

İlkokul döneminde ise risk daha çok doğru bilgi algısı ve üretkenlik üzerinden ortaya çıkıyor. Çocuklar yapay zekanın sunduğu yanıtları mutlak doğru kabul edebilir; hatalı bilgi ile güvenilir bilgi arasındaki farkı ayırt etmekte zorlanabilir. Hazır içeriklerin sık kullanılması, problem çözme, kendi oyununu kurma ve zihinsel üretkenlik gibi becerileri pasifleştirebilir.

Ergenlik döneminde yapay zeka tabanlı sohbet uygulamalarının uzun süreli ve kontrolsüz kullanımı, bazı gençleri gerçek sosyal ilişkiler yerine sürekli onay veren dijital etkileşimlere yöneltebilir. Bayçin, ödev ve projelerde yapay zeka destekli araçların bilinçsiz kullanımının araştırma, analiz, kaynak doğrulama ve eleştirel düşünme becerilerini sınırlayabileceğini de belirtti.

Yapay zeka ile üretilen görseller ve manipüle edilmiş içerikler de ergenler açısından ayrı bir risk başlığı olarak öne çıkıyor. Gerçek dışı filtreler ve görsel düzenlemeler beden algısını etkileyebilir; bu içeriklerin siber zorbalık amacıyla kullanılması ise ailelerin ve eğitimcilerin dikkatle izlemesi gereken alanlar arasında yer alıyor.

Bayçin, yapay zekanın tamamen zararlı ya da tamamen faydalı olarak görülmemesi gerektiğini vurguladı. Yaşa uygun, süre açısından dengeli ve ebeveyn rehberliğinde kullanıldığında yapay zeka; yabancı dil öğrenimi, araştırma, kodlama becerileri ve eğitsel içeriklere erişimde destekleyici bir araç olabilir. Ancak uzmanlara göre temel ölçüt, yapay zekanın çocuğun yerine düşünen ve üreten bir sistem haline gelmemesi.

Yapay zeka ve dijital araçlar; oyunun, gerçek sosyal ilişkilerin, aile içi iletişimin ve üretken öğrenme deneyimlerinin yerini almamalıdır. Ailelerin çocuklarıyla açık iletişim kurmaları, teknoloji kullanımına birlikte sınırlar belirlemeleri ve çocuklara dijital dünyayı güvenli şekilde kullanma becerisi kazandırmaları sağlıklı gelişim açısından önemli bir yaklaşım olacaktır.

Haber Kaynağı : 12punto