AİHM’den Türkiye’ye Ekrem İmamoğlu soruları: Tutukluluk sürecine ilişkin altı başlığa yanıt istendi

19 Mart 2025’te gözaltına alındıktan sonra tutuklanan İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun dosyası, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) gündemine taşındı. AİHM, bu kapsamda Adalet Bakanlığı’na altı ayrı soru yöneltti. Bu sorular, tutuklamaya gerekçe gösterilen hukuki temelden, olası siyasi motivasyonlara ve seçilme hakkı ile demokratik katılımı kısıtlayıp kısıtlamadığına kadar geniş bir çerçevede ele alındı.

Mahkemenin ilk dört sorusu, İmamoğlu’nun tutukluluğu kararının hukuka uygunluğunu, makul şüpheyi, tutukluluk süresinin makullüğünü ve hak arama yollarının yeterliliğini içeriyor. Beşinci ve altıncı sorularda ise İmamoğlu’na karşı yürütülen işlemlerin siyasi amaç taşıyıp taşımadığı ve bu süreçlerin cumhurbaşkanlığı adaylığı üzerinde etkili olup olmadığı gündeme getirildi.

İmamoğlu’nun, gözaltına alındığı dönemde cumhurbaşkanlığı adayları arasında gösterilmesi ve seçim süreci ile olası bağlantısı da AİHM’in dikkat çektiği noktalar arasında yer aldı. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin temel ilkeleri doğrultusunda Mahkeme, “İmamoğlu’nun tutuklanmasının, sözleşme kapsamında belirtilen siyasi saiklerle yapılmış olup olmadığı” ve “seçimlere katılım ve seçilme hakkının ihlal edilip edilmediği” sorularını doğrudan hükümete yöneltti.

AİHM, benzer davalarda daha önce de Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala’nın tutukluluk kararlarında “makul şüphe” unsuru olmadığı kararını vermişti. Mahkeme bu kez de İmamoğlu’nun tutuklamasına dayanak oluşturulan şüphelerin yeterliliğini sorguluyor. Ayrıca soruşturma dosyasına kısıtlı erişim getirilmesinin, başvurucunun tutukluluğa etkili şekilde itiraz hakkının kullanılıp kullanılamadığını da mercek altına aldı. Bu konuda, geçmişte Figen Yüksekdağ ve bazı HDP milletvekilleri için verilen ihlal kararlarına atıf yapıldı.

İmamoğlu adına “haksız tutukluluk” gerekçesiyle 10 Kasım 2025’te AİHM’e başvuruda bulunulmuş, başvuruya ilişkin Mahkeme'nin öncelikli inceleme kararı verdiği avukatı Mehmet Pehlivan tarafından 26 Aralık'ta kamuoyuna açıklanmıştı. Pehlivan, öncelikli inceleme sürecinin Türkiye dosyalarında nadir görüldüğünü özellikle belirtmişti.

AİHM’in açtığı bu soru başlıkları, İmamoğlu hakkında yalnızca tutukluluk tedbirinin hukuki dayanaklarını değil; siyasi haklar, seçimlere katılım ve demokratik temsilin sınırlandırılması gibi önemli boyutları da kapsayacak şekilde genişletildi.

AİHM'İN TÜRKİYE'YE YÖNELTTİĞİ SORULAR

1. Başvuru sahibi, başvurusu açısından **Sözleşme’nin 35. maddesinin 1. paragrafı** uyarınca tüm etkili iç hukuk yollarını tüketmiş midir? (Genel ilkeler için bkz. *Vuckovic ve Diğerleri v. Sırbistan* (ön itiraz) [Büyük Daire], no. 17153/11 ve 29 diğer başvuru, §§ 69-77, 25 Mart 2014)

2. Başvuru sahibinin ön tutukluluğu, **Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. paragrafı** gereklilikleriyle uyumlu muydu? Özellikle, başvuru sahibinin **5. maddenin 1(c) bendi** anlamında işlediği iddia edilen bir suç bakımından “makul şüphe” temelinde tutuklandığı kabul edilebilir mi? (Özellikle bkz. *Fox, Campbell ve Hartley v. Birleşik Krallık*, 30 Ağustos 1990, § 32, Series A no. 182)  

Tutukluluk kararı verildiği sırada dosyada bulunan deliller, objektif bir gözlemcinin başvuru sahibinin isnat edilen suçları işlemiş olabileceğini düşünmesi için yeterli miydi? (Bkz. *Mergen ve Diğerleri v. Türkiye*, no. 44062/09 ve 4 diğer başvuru, §§ 46-55, 31 Mayıs 2016 ve *Yüksel ve Diğerleri v. Türkiye*, no. 55835/09 ve 2 diğer başvuru, §§ 51-60, 31 Mayıs 2016)

3. Başvuru sahibinin ilk tutukluluk kararı ile devam eden tutukluluğunu emreden sulh ceza hâkimleri, **Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. paragrafı** uyarınca özgürlükten yoksun bırakılmayı destekleyen ilgili ve yeterli gerekçeler sunmuşlar mıdır? Ayrıca, başvuru sahibinin ön tutukluluğunun süresi, **5. maddenin 3. paragrafındaki** “makul süre” gerekliliğini ihlal etmiş midir? (Özellikle bkz. *Buzadji v. Moldova Cumhuriyeti* [Büyük Daire], no. 23755/07, §§ 84-102, 5 Temmuz 2016)

4. Başvuru sahibinin, özgürlükten yoksun bırakılmasının hukuka uygunluğunu tartışabileceği bir hukuki çareye sahip olup olmadığı, **Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. paragrafı** gereği sağlanmış mıdır? Özellikle:  

   (a) Soruşturma dosyasına erişimine getirilen kısıtlama nedeniyle tutukluluğunu etkili bir şekilde tartışamamış mıdır? (Bkz. *Yüksekdağ Şenoğlu ve Diğerleri v. Türkiye*, no. 14332/17 ve 12 diğer başvuru, §§ 573-579, 8 Kasım 2022 ve belirtilen diğer içtihat)  

   (b) Anayasa Mahkemesi önünde, tutukluluğunun hukuka uygunluğunun hızlı bir şekilde tespit edilebileceği ve gerekirse tahliyesinin sağlanabileceği etkili bir çareye sahip miydi? (Bkz. *Khokhlov v. Kıbrıs*, no. 53114/20, §§ 72-83, 13 Haziran 2023 ve belirtilen içtihat)

5. Devletin bu davada, Sözleşme’nin 5. maddesi uyarınca olduğu iddia edilen kısıtlamaları, bu hükümlerin öngördüğü amaç dışında bir amaçla uygulaması, **Sözleşme’nin 18. maddesine** aykırı mıdır? (Bkz. *Rasul Jafarov v. Azerbaycan*, no. 69981/14, §§ 153-163, 17 Mart 2016 ve *Selahattin Demirtaş v. Türkiye (no. 2)* [Büyük Daire], no. 14305/17, §§ 421-438, 22 Aralık 2020)

6. **1 No’lu Protokol’ün 3. maddesi**, başvuru sahibinin cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılımına getirildiği iddia edilen kısıtlamalar bakımından uygulanabilir mi? (Genel ilkeler için bkz. *Brito da Silva Guerra ve de Sousa Magno v. Portekiz* (kabul edilebilirlik kararı), no. 26712/06 ve 26720/06, 17 Haziran 2008 ve belirtilen diğer içtihat)  

Ceza soruşturmasının açılması ve ön tutukluluğun, siyasi amaçlarla uygulandığı iddia edilerek, başvuru sahibinin seçimlere aday olma ve seçim sürecine etkili şekilde katılma hakkını engellemiş ve bu suretle **1 No’lu Protokol’ün 3. maddesini** ihlal etmiş midir? (Genel ilkeler için bkz. *Selahattin Demirtaş*, yukarıda anılan, §§ 382-389)

Haber Kaynağı : 12punto