Yapay zeka şirketleri antika kitapları yok ediyor

Yapay zeka şirketlerinin büyük dil modellerini eğitmek için nadir, antika ve baskısı tükenmiş kitapları toplu şekilde satın aldığı; bu kitapları taradıktan sonra fiziksel nüshaları parçalayıp yok ettiği yönündeki bulgular, yazarlar, arşivciler ve kitapseverler arasında yeni bir tartışma yarattı.

Anthropic aleyhine açılan bir davada kamuoyuna yansıyan belgelere göre şirket, “Project Panama” adı verilen süreç kapsamında milyonlarca fiziksel kitabı edinmeyi, ciltlerini kestirerek sayfaları yüksek hızlı tarayıcılardan geçirmeyi ve ardından orijinalleri imha etmeyi planladı. Belgelerde, altı aylık bir tedarikçi sözleşmesiyle 500 bin ila 2 milyon kitabın taranmasının hedeflendiği de yer aldı.

Tartışmayı büyüten bir diğer unsur ise uygulamanın yalnızca çok satan ya da kolay erişilebilir kitaplarla sınırlı kalmadığı iddiası. 404 Media tarafından yayımlanan soruşturmada, ismi açıklanmayan bir kitap satıcısından alınan yaklaşık bin kitaplık siparişin içine yerleştirilen Apple AirTag ile paketlerin hareketi izlendi. Paketin Kaliforniya’dan Milwaukee’ye, oradan Colorado Springs’e ve Amazon’a ait olduğu belirtilen VGT3 kodlu bir depoya ulaştığı aktarıldı.

Habere göre söz konusu tesiste çalışanlar yaptıkları işi “kitap taramak” olarak tanımladı. Bu bulgular, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka eğitim verisi üretmek amacıyla endüstriyel ölçekte kitap tarama süreçleri yürüttüğü iddialarını güçlendirdi.

TARTIŞMANIN MERKEZİNDE TELİF VE VERİ KALİTESİ VAR

Şirketlerin fiziksel kitaplara yönelmesinin iki temel nedeni olduğu belirtiliyor: hukuki riskleri azaltmak ve daha nitelikli eğitim verisine ulaşmak. Korsan çevrimiçi arşivlerden yararlanılması, yapay zeka şirketlerini yazarlar, sanatçılar, fotoğrafçılar ve haber kuruluşları tarafından açılan telif davalarıyla karşı karşıya bırakmıştı.

Fiziksel bir kitabın yasal olarak satın alınması ise ABD’de, o nüsha üzerinde tasarruf hakkı sağlıyor. Bu durum, eleştirmenlere göre şirketlerin içerik üreticilerine ayrıca ödeme yapmadan büyük dijital veri setleri oluşturmasına imkân tanıyan bir hukuki boşluk yaratıyor. Bazı mahkeme değerlendirmelerinde, yasal olarak edinilmiş basılı kitapların şirket içi model eğitimi amacıyla dijitalleştirilmesi adil kullanım kapsamında ele alınabiliyor.

Bununla birlikte konu yalnızca telif haklarıyla sınırlı değil. Nadir ve baskısı tükenmiş kitapların yok edilmesi, kültürel mirasın korunması bakımından da tepki çekiyor. Eleştirmenler, bazı kitapların sınırlı sayıda basılmış olabileceğini ve fiziksel nüshaların ortadan kaldırılmasının araştırmacılar, kütüphaneler ve koleksiyonlar açısından telafisi güç kayıplar doğurabileceğini savunuyor.

Yapay zeka şirketleri açısından bakıldığında ise 2022’den önce basılmış kitaplar, insan eliyle yazılmış ve editoryal süreçlerden geçmiş metinler sunuyor. İnternette yapay zeka üretimi içeriklerin hızla çoğalması, yeni modellerin yine yapay zeka metinleriyle eğitilmesi riskini artırırken, basılı kitaplar şirketler için daha temiz ve tutarlı veri kaynağı olarak görülüyor.

Yok edilen kitap sayısına ilişkin kesin bir veri bulunmuyor. Ancak dava belgeleri ve kitap satıcılarının aktardığı toplu siparişler, siparişlerin yüzlerce kitaptan milyon ölçeğine uzanabildiğini gösteriyor. Bu nedenle tartışma, yapay zeka geliştirme yarışının yalnızca dijital dünyayı değil, fiziksel kültürel varlıkları da nasıl etkilediğine dair daha geniş bir soruyu gündeme taşıyor.

Haber Kaynağı : 12punto