Yıl sonu yaklaşırken Ocak ayında yapılacak maaş düzenlemeleri, milyonlarca emekli, memur ve çalışan tarafından yakından izleniyor. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda süren bütçe görüşmeleri, yıl sonu enflasyon beklentileri ve ücret politikalarına ilişkin tartışmalar, “seyyanen zam” formülünü yeniden gündeme taşıdı.
Seyyanen zam, maaşlara oran yerine sabit bir lira tutarı eklenmesi anlamına geliyor. Bu yöntemde kişinin mevcut maaşı, kıdemi, unvanı veya derecesi esas alınmadan, kapsam içindeki herkese aynı tutarda artış yapılıyor.
Kelime kökeni Arapça “eşit, aynı düzeyde” anlamına gelen “seyyân” sözcüğüne dayanan seyyanen zam, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde düşük gelirli kesimlerin alım gücünü desteklemek amacıyla gündeme geliyor. Örneğin 5 bin TL seyyanen zam kararı alınırsa, düşük maaş alan da yüksek maaş alan da bordrosunda 5 bin TL artış görür.
ORANSAL ZAMDAN FARKI NE?
Oransal zamda maaş artışı mevcut ücretin belirli bir yüzdesi üzerinden hesaplanıyor. Bu nedenle yüksek maaş alanların lira bazındaki artışı daha fazla oluyor. Seyyanen zamda ise herkes aynı tutarda artış aldığı için düşük maaşlarda yüzdelik etki daha yüksek gerçekleşiyor ve ücretler arasındaki makasın daralmasına katkı sağlayabiliyor.
Seyyanen zam hesabı oldukça basit yapılıyor: Yeni maaş, mevcut maaşa belirlenen sabit zam tutarının eklenmesiyle bulunuyor. Formül şu şekilde ifade edilebilir: Yeni maaş = Mevcut maaş + Seyyanen zam tutarı.
Örneğin tüm çalışanlara 6 bin TL seyyanen zam yapıldığını varsayalım. Maaşı 30 bin TL olan bir kişinin yeni maaşı 36 bin TL olur; bu artış yüzde 20’ye denk gelir. Maaşı 60 bin TL olan bir kişinin yeni maaşı ise 66 bin TL’ye çıkar; bu durumda artış oranı yüzde 10 seviyesinde kalır.
Bu nedenle seyyanen zam, özellikle en düşük emekli aylığı, memur maaşları, kamu işçileri ve asgari ücret tartışmalarında sıkça gündeme gelen bir yöntem olarak öne çıkıyor. Ancak uygulanıp uygulanmayacağı ve kapsamının ne olacağı, ilgili dönemde alınacak resmi kararlara bağlı olarak netleşiyor.
Haber Kaynağı : 12punto