Euro
Arrow
55,4580
Dolar
Arrow
50,4364
İngiliz Sterlini
Arrow
66,5827
Altın
Arrow
6150,4449
BIST
Arrow
11.699
Anasayfa > Yazarlar > Aysun Dukul > Halkın televizyonu, gazetecilerin mesleği yok!

Halkın televizyonu, gazetecilerin mesleği yok!

X Facebook WhatsApp Mail ABONE OL Google News
Yayınlanma: 18.11.2026 06:00

KONTROLLÜ İÇERİK ÜRETİMİYLE HABAŞ FACİASI VE FON SORUŞTURMASINI UNUTACAK MIYIZ?

En baştan söyleyelim. 24 Ekim 2025'te TELE1'e, 14 Ekim 2026'da Halk TV'ye, 17 Kasım 2026'da ise Sözcü TV'ye yönelik kayyım müdahaleleri yaşanması siyasi iktidarın medya alanını yeniden düzenlenmesi, haber üretim kanallarının denetim altına alması ve gazeteciliğin mesleki özerkliğinin tasfiyesidir. Kayyım atanan kanallar farklı yayın politikalarına, farklı kurumsal yapılara ve farklı gazetecilik kadrolarına sahip olsa da bu televizyonların ortak noktası, iktidarın siyasi söylemiyle özdeşleşmeyen, onu sorgulayan ve alternatif bir haber gündemi oluşturabilen yayın organları olmalarıdır.

BU MEDYA ELE GEÇİRME POLİTİKASIDIR

Siyaset bilimi ve medya araştırmalarında yaşanan bu tür dönüşümü açıklamak için kullanılan önemli bir kavram var: Media Capture, yani medyanın ele geçirilmesi. Bu kavram, Türkiye'de siyasi ve ekonomik iktidara yakın özel medya yapılarının oluşturulması, ekonomik yaptırımlar yoluyla medyanın disipline edilmesi ve gazetecilerin baskı ve kriminalizasyon yoluyla yıldırılması üzerine birbirini tamamlayan üç temel kontrol mekanizmasıyla gerçekleşiyor. Böyle bir sistemde hangi haberin hangi sonuçları doğurabileceğini bilen gazeteci, editör ve yayın yönetmeni daha haber yayımlanmadan kendi kendisini sınırlamaya başlayabilir. Bunun bilimsel karşılığı soğutucu etkidir. Yani baskının etkisi hedef alınan kurumla sınırlı kalmaz; henüz hedef alınmamış bütün haber merkezlerinin davranışlarını da değiştirir. İktidarın medya üzerindeki gücü haber üretiminin koşullarını belirleme kapasitesine dönüşür.

EKRANLARDA NE KALACAK, HALK GERÇEĞİ NEREDEN ÖĞRENECEK?

İktidarın televizyonlar üzerinden yürüttüğü müdahalelerin toplumsal sonucunu anlamak için ekranlarda neyin eksileceğine, yerine neyin konulacağına da bakmak gerekiyor. Yurttaşların kavgalı gürültülüyemek programları, mafya dizileri, çağrılmış vasat konuşmacılarla, her konuda uzman 'fast thinkers'larla siyasi tartışma programları, kirlenmiş endüstriyel spor haline gelen futbol yorumlarıyla aslında ülkenin temel sorunlarını gözden düşüren ve somut durumları sönümleyen bir gündemle yetinmeleri isteniyor. Öyle ki fon soruşturmasını, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını, finansal ilişkileri ve bu ilişkilerin siyasi bağlantılarını araştıran gazeteciler şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılırken, HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'ndaki patlamada 19 işçi yanarak hayatını kaybederken olaylarla ilgili haber, röportaj, eleştiri ve yorumlara yayın yasağı getiriliyor. 

HABAŞ’IN GERÇEKLERİNİ BİLMEK VE UNUTMAMAK

Üstelik şirketin 2025 sürdürülebilirlik raporunda, kayıp günlüiş kazalarının çalışanlarda 109'dan 146'ya, taşeronlarda 38'den 83'e yükseldiği görülüyor. İş güvenliği eğitim saatlerindeki yüzde 87'lik düşüş de ayrıca açıklanmaya muhtaç. HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı hakkında yalısında ev hapsi kararı verilmiş, dokuz şüpheli tutuklanmış olsa da asıl sorular ortada duruyor: Bu işçiler neden öldü? Şirketin güvenlik uygulamaları nasıl denetlendi? Bakanlık denetimleri neyi tespit etti, hangi eksiklikler neden giderilmedi? Bu soruların peşine kim düşecek, kamu adına kim takip edecek? Doğru soruları ve gerçek yanıtları kim yayınlayacak? Bu sorular gazetecilerle birlikte çocuğu, babası, ağabeyi, eşi HABAŞ ve diğer fabrikalarda aynı koşullarda çalışan her işçinin, emeklinin, ücretli çalışanın, her yurttaşın sorularıdır da aynı zamanda. Diğer yandan daha önce bunun gibi büyük faciaların sorumluları, aldıkları cezalar, cezaların uygulanması ve işçi ailelerinin kaza sonrası yaşam koşulları ile ilgili araştırma, derin haber ve raporları nerede görebileceğiz?

NEDEN ÖZELLİKLE TELEVİZYONLAR?

Çünkü televizyon, dijital yayıncılığın büyümesine rağmen siyasal gündemin oluşturulmasında, geniş kitlelere aynı anda ulaşılmasında ve toplumsal kanaatlerin biçimlenmesinde hala stratejik bir araçtır.Bir ekonomik skandalın televizyon ekranında saatlerce tartışılmasıyla bir internet sitesinde yayımlanan haber olarak kalması aynı toplumsal etkiyi yaratmaz. Bir kamu kurumunun yöneticisinin canlı yayında sorgulanmasıyla o yönetici hakkında yalnızca haber metni yayımlanması da aynı şey değildir. Medya araştırmalarındaki gündem belirleme yaklaşımı bu güçlü ilişkiye işaret eder: Medya, insanların ne düşüneceğini bütünüyle belirlemese de hangi meseleler hakkında düşünmeye yöneltilecekleri üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.

Üstelik burada gözden kaçırılmaması gereken çok önemli bir toplumsal gerçek var: Türkiye'de herkes dijital haber platformlarını, YouTube yayınlarını veya sosyal medyayı takip etmiyor. Özellikle orta ve ileri yaştaki, haber alışkanlığını yıllardır televizyon üzerinden sürdüren milyonlarca insan için televizyon hâlâ temel bilgi kaynaklarından biri. Reuters Enstitüsü'nün 2025 Dijital Haber Raporu'nda Türkiye'de televizyonu haber kaynağı olarak kullananların oranı yüzde 56, sosyal medyayı kullananların oranı ise yüzde 46 olarak ölçülüyor. 

Şimdi düşünelim: Bağımsız haber kanalları etkisizleştirildiğinde, dijital yayınlara erişmeyen veya onları takip etmeyen bu insanlar fon soruşturmasını tüm yönleriyle nasıl öğrenecek? HABAŞ'ta 19 işçinin yanarak ölümüne yol açan çalışma ve ekonomik koşulları, iş güvenliğindeki -aslında engellenebilir- ihmalleri, kamu denetiminin sorumluluğunu nereden takip edecek? Bir emekli, sabah televizyonunu açtığında karşısına çıkan yayınlar arasında kendi hayatını, ülkesinin ekonomisini ve kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını ilgilendiren gerçekleri bulabilecek mi? Bu bağlamda dijital medya, geleneksel televizyon haberciliğinin herkes için eşdeğer bir ikamesi değildir. İnternette haberin bir yerde bulunması, o haberin toplumun geniş kesimlerine ulaştığı anlamına gelmez. Dolayısıyla bağımsız televizyonların ortadan kaldırılması, dijital bilgi ağlarının dışında kalan yurttaşları haberden, bilgiden, gerçekten ve kamusal tartışmadan koparır. 

VE SONUNDA GERİYE KONTROLLÜ İÇERİK ÜRETİMİ KALIYOR

Bütün bu gelişmelerin en ağır sonucu ise gazetecilik mesleğinin kendisinde ortaya çıkıyor.Gazetecilik bir uzmanlık alanıdır. Kendi etik kuralları, mesleki sorumlulukları, üretim süreçleri ve kamusal işlevi vardır. Bu haliyle kurumlardaki gazeteciler ekranda belki kalabilir. Haber bültenleri yayımlanabilir. Programlar yapılabilir. Ancak haberin ne olacağına, hangi olayın araştırılacağına, kimin sorgulanacağına ve hangi gerçeklerin kamuoyuna aktarılacağına gazeteciler değil, onların dışındaki güç odakları karar vermeye başladığında geriye gazetecilik değil, kontrollü içerik üretimi kalır.Bu mesleğin ortadan kaldırılması, yerine siyasi pozisyon alan, gündem aktaran, talimatla içerik üreten veya önceden belirlenmiş söylemi yeniden dolaşıma sokan bir medya çalışanı modelinin yerleşmesi demektir.

Bir muhabirin haberi, haber müdürünün editöryal değerlendirmesi, genel yayın yönetmeninin mesleki sorumluluğu ve haber merkezinin bağımsız çalışma düzeni ortadan kaldırıldığında gazeteciliğin özü ortadan kalkar. Gazeteciliğin mesleksizleştirilmesi budur. Dolayısıyla gazeteciler sadece işsiz kalmadı; mesleksiz bırakıldı ve bırakılıyor.Üstelik bunu yalnızca iktidar baskısıyla açıklamak da eksik olur. Medya patronlarının güvencesiz çalışma düzeni, sendikasızlaştırma, düşük ücretler ve gazetecilerin örgütsüzlüğü de bu süreci kolaylaştırıyor.

HALKIN TELEVİZYONU, NE ZAMAN OLACAK?

Burada baştaki soruya dönelim.Halkın televizyonu yok. Çünkü halkın televizyonu, herhangi bir siyasi iktidarın, medya patronunun veya sermaye grubunun yayın organı değildir. Bugün Türkiye’de en acil ihtiyaç haber merkezlerinin bağımsızlığını, gazetecilerin çalışma ve örgütlenme haklarını, mesleki standartları ve kamusal yayıncılık ilkelerini güvence altına alacak güçlü, ortak ve örgütlü bir mücadeleyi hayata geçirmektir. Gazetecilerin, meslek örgütlerinin ve yurttaşların bir araya gelmesiartık ertelenemez bir zorunluluktur. Çünkü son müdahaleler daha da açık göstermiştir ki, toplum haber kaynağını, gazetecilik ise kurumsal dayanaklarını büyük bir hızla ve şiddetle kaybediyor.

Yazarın Son Yazıları Tüm Yazıları