Hürmüz için Montrö benzeri model şart

8 Nisan ateşkesiyle 39. gününe giren İran ABD&İsrail savaşında Hürmüz Boğazı’nda klasik serbest geçiş rejimi fiilen çöktü. Bugün ortaya çıkan yapı barış hukuku ile savaş hukuku arasında sıkışmış seçici geçiş modelidir ve bu durum sadece bölgesel değil küresel sistem için kırılma yaratmaktadır.

Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği bu arterde yaşanan aksama enerji arzından üretime kadar zincirleme etkiler üretirken boğazlar her koşulda açıktır varsayımını fiilen ortadan kaldırmıştır.

Mesele artık geçişin varlığı değil hangi kurallarla ve kimin denetiminde yapılacağıdır. İran’ın ateşkes sonrası ilan ettiği yeni trafik düzeni de deniz mekansal planlama adı altında askeri kontrolü kurumsallaştırmakta ve boğazı fiilen güvenlik alanına dönüştürmektedir.

Bu yapı savaşta meşru olsa da barışta sürdürülebilir değildir. Çözüm barış zamanı Montrö benzeri bir rejimin Hürmüz’e uyarlanmasıdır. Çünkü Türk Boğazları örneği sınırsız serbestliğin değil kurallı serbestliğin istikrar getirdiğini kanıtlamıştır.

Tonaj, tip ve süre sınırlamaları ile bölge dışı askeri yığılma kontrol altına alınmalı, İran ve Umman eş sahiplik temelinde güvenliği sağlamalıdır .

Sahada ortaya çıkan fiili uygulamalar geçişlerin artık güvenlik primi ve hatta dolar dışı ödeme sistemleri ile yürüdüğünü göstermekte Hürmüz’ü aynı zamanda finansal sistem rekabetinin sahasına dönüştürmektedir.

Ancak bu model uzun vadede uluslararası dirençle karşılaşacaktır: Bu nedenle en akılcı yol güvenlik ile ekonomik çıkarı dengeleyen çok taraflı bir rejimdir.

Aksi takdirde Hürmüz’de başlayan parçalı yapı küresel deniz ticaretini de parçalayacaktır.