AİHM 2025 bilançosu: Türkiye yine en fazla başvuru yapan ülke! İhraç dosyaları öne çıktı

Türkiye, 2025 yılını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) en fazla başvurunun yapıldığı ülke olarak tamamladı. Strasbourg merkezli mahkemenin açıkladığı yıllık istatistikler, Türkiye’den gelen dosya sayısında önceki yıla göre gerileme yaşandığını ortaya koydu.

BAŞVURU SAYILARINDA GENEL DÜŞÜŞ

AİHM’in kamuoyuyla paylaştığı bilanço verilerine göre, 2025 yılında Türkiye’den mahkemeye 18 bin 464 başvuru yapıldı. Bu rakam, 2024’te kaydedilen 21 bin 600 başvuruya kıyasla azalma anlamına geliyor.

Toplam başvuru sayısında da benzer bir tablo oluştu. DW Türkçe’den Kayhan Karaca’nın derlediği verilere göre, 2024’te 46 Avrupa ülkesinden 60 bin 350 dosya alan mahkeme, 2025’te başvuru sayısının yüzde 11 düşmesiyle 53 bin 450 başvuruya ulaştı.

Dosyaların büyük bölümü 15 Temmuz sonrası süreçlerle bağlantılı

Türkiye kaynaklı başvuruların yüzde 80’den fazlasının, 15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından uygulanan gözaltı, tutuklama ve yargı süreçlerine ilişkin olduğu belirtiliyor.

YENİ BAŞVURU ALANI: İHRAÇLAR

AİHM kaynakları, yıl başından bu yana Türkiye aleyhine yaklaşık 650 yeni başvurunun daha kayda geçtiğini ve toplam sayının 19 bin 110’a yükseldiğini bildirdi.

Yeni dosyaların önemli bir kısmını, darbe girişimi sonrası görevlerinden çıkarılan kişiler oluşturuyor. Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda verdiği son kararların ardından, yıl sonuna kadar AİHM’e bu başlık altında 30 bin civarında yeni başvurunun gelebileceği ifade ediliyor.

Darbe girişimi sonrasında Türkiye’den üç dalga halinde yaklaşık 125 bin başvuru yapılmış, mahkeme bu dosyaların büyük bölümünü “iç hukuk yolları tüketilmediği” gerekçesiyle kabul edilemez bulmuştu. Bunun ardından Türkiye’de OHAL Komisyonu kurulmuş, çok sayıda başvuru AİHM’e taşınmadan iç hukukta sonuçlandırılmıştı.

Spor kulüplerinin dosyaları gündemde

Meslekten ihraç başvurularına ek olarak, spor kulüplerinden gelen dosyalarda da artış yaşanıyor. AİHM’in önünde, özellikle Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Tahkim Kurulu’nun bağımsızlığına ilişkin yaklaşık 60 başvuru bulunuyor.

Bu dosyaları mahkemeye taşıyan kulüpler arasında Fenerbahçe ve Galatasaray da yer alıyor. AİHM, ay başında verdiği bir kararda Tahkim Kurulu’nun bağımsızlık düzeyini yeterli bulmadığını açıklamıştı.

TÜRKİYE’Yİ İZLEYEN ÜLKELER

AİHM gündemindeki başvuru sayısında Türkiye’nin ardından, Avrupa Konseyi’nden çıkarılan Rusya 7 bin 177 dosya ile ikinci sırada yer aldı. Rusya’yı Ukrayna (4 bin 4), Polonya (3 bin 517), İtalya (2 bin 787), Yunanistan (2 bin 562), Romanya (2 bin 489) ve Azerbaycan (2 bin 180) takip etti.

Fransa (703), İspanya (186), Birleşik Krallık (139) ve Almanya (127) gibi yüksek nüfuslu ülkeler ise orta sıralarda yer aldı.

NÜFUSA GÖRE ORANLAR

Başvurular nüfus oranına göre değerlendirildiğinde, AİHM üyesi 46 ülkede 10 bin kişiye ortalama 0,38 başvuru düştü.

Bu oranın en yüksek olduğu ülkeler San Marino (4,41), Monaco (2,89), Karadağ (2,76), Moldova (1,97) ve Hırvatistan (1,96) oldu. En düşük oranlar ise Birleşik Krallık (0,04), Almanya (0,07) ve İrlanda’da (0,07) kaydedildi. Türkiye, 0,79’luk oranla ortalamanın biraz üzerinde yer aldı.

KABUL EDİLEMEZ BULUNAN DOSYALAR ÇOĞUNLUKTA

AİHM, geçen yıl ele aldığı başvuruların yüzde 74,1’ini, yani 28 bin 589 dosyayı kabul edilemez bularak reddetti. Kabul edilebilir bulunan başvuruların yüzde 18,2’si (7 bin 11 dosya) ise karara bağlandı.

Mahkeme 2024’te toplam 1102 karar açıklarken, grup başvuruları da dahil olmak üzere 2025’te 914 dava hakkında hüküm verdi. Bu davaların 814’ünde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) en az bir maddesinin ihlal edildiği sonucuna varıldı. 80 davada ihlal olmadığına karar verilirken, 8 dosyada taraflar arasında dostane çözüm sağlandı ya da dava gündemden düştü.

EN ÇOK İHLAL KARARI ADİL YARGILANMA MADDESİNDEN

Avrupa ülkeleri hakkında verilen ihlal kararlarında ilk sırayı, adil yargılanma hakkını düzenleyen AİHS’in 6’ncı maddesi aldı. Bu başlık altında 428 karar verildi.

Bunu özgürlük ve güvenlik hakkına ilişkin 5’inci madde (281), işkence ve kötü muamelenin yasaklanmasına dair 3’üncü madde (188), etkin başvuru hakkını düzenleyen 13’üncü madde (151), mülkiyet hakkına ilişkin 1 No’lu Protokol’ün 1’inci maddesi (128) ve yaşama hakkını düzenleyen 2’nci madde (42) izledi.

TÜRKİYE DOSYALARINDA 74 KARAR

AİHM, 2025 yılında Türkiye hakkında toplam 74 davada karar açıkladı. Bu dosyaların 66’sında sözleşmenin en az bir maddesinin ihlal edildiği, 6’sında ihlal bulunmadığı, 2’sinin ise farklı yöntemlerle sonuçlandığı belirtildi.

Türkiye ile ilgili en fazla ihlal kararı, 24 dosya ile adil yargılanma hakkı maddesinden çıktı. Özgürlük ve güvenlik hakkı maddesi ise 21 davayla ikinci sırada yer aldı.

DEVLETLER ARASI BAŞVURULAR

Mahkemenin gündeminde 15 devletler arası dava bulunuyor. Bunların 12’si savaş veya çatışma konulu dosyalardan oluşuyor.

Bu kapsamda Ukrayna’nın Rusya’ya karşı dört, Hollanda’nın Rusya’ya karşı bir, Ermenistan’ın Azerbaycan’a karşı dört, Ermenistan’ın Türkiye’ye karşı bir ve Azerbaycan’ın Ermenistan’a karşı iki davası yer alıyor.

Devletler arası başvurularla bağlantılı yaklaşık 8 bin 300 bireysel dosya da inceleme sırasını bekliyor.

Haber Kaynağı : 12punto