‘Türk sineması’

Artık gerçekten gına geldi!

Siyasal İslamcı zihniyetin memlekete musallat olduğu günden bu yana, bayat çorba gibi ısıtıp ısıtıp önümüze koydukları bir dayatma var:

“Türk demeyelim, Türkiyeli diyelim. Türk sineması değil Türkiye sineması, Türk edebiyatı değil Türkçe edebiyat, Türk siyasetçi değil, Türkiyeli siyasetçi diyelim...”

Haluk Bilginer’in geçmiş yıllarda verdiği bir röportajda kullandığı “Türk sineması bana doğru gelmiyor” sözlerinin yeniden gündeme taşınması, bu bitmek bilmeyen tartışmayı bir kez daha alevlendirdi.

Önce şunun altını çizelim; mesele Haluk Bilginer’in şahsı, şahsi tercihi ya da bir sanatçının kavramlara yüklediği anlamın çok ötesinde. Mesele, yıllardır sistematik biçimde yürütülen bir kimlik aşındırma çabasıdır.

Buna güçlü şekilde vurgu yapmış olalım!

Çünkü “Türkiyeli” kavramı, sanıldığı ya da yurdum insanına pazarlandığı gibi masum bir sözcük tercihinden ibaret değil. Bu kavramın ısrarla dolaşıma sokulmasının arkasında, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini, Türk milletinin ortak kimliğini ve ulus devlet anlayışını tartışmalı hale getiren son derece sorunlu, art niyetli ve hatta şeytani bir siyasi yaklaşım var.

Daha açık söyleyelim; burada yapılan, yalnızca bir kelimeyi diğeriyle değiştirmek değil. Türk kimliğini ortak vatandaşlık zemininden söküp atarak yerine içi boşaltılmış, yalnızca coğrafyaya işaret eden bir aidiyet tanımı yerleştirmeye çalışmaktır.

İkinci cumhuriyetçilerden Kürtçülere, siyasal İslamcılardan ulus devletle, ülkenin kurucu değerleriyle, siyasi birliğiyle, üniter yapısıyla sıkıntısı olan artık kim varsa, farklı siyasi adreslerde buluşan kesimlerin, birbirinden farklı gerekçelerle de olsa aynı kavram üzerinde ısrar etmesi tesadüf mü?

Kimi Cumhuriyet’in kuruluş felsefesinden rahatsız. Kimi Türk kimliğinin kapsayıcılığını kabul etmek istemiyor. Kimi ümmet anlayışını milli kimliğin önüne koyuyor. Kimi de etnik temelli siyasi taleplerine zemin hazırlamak için ortak vatandaşlık kimliğini aşındırmaya çalışıyor.

Hepsinin vardığı yer aynı, Türk kelimesinden kurtulmak!

Üstelik bütün bunlar, demokratikleşme, çoğulculuk ve farklılıklara saygı gibi kulağa hoş gelen kavramların arkasına saklanılarak yapılıyor. 

İşin en rahatsız edici tarafı da bu. 

Sormak gerekiyor; dünyanın geri kalanında geçerli olan kavramlar neden sıra Türkiye’ye geldiğinde birdenbire sakıncalı hale oluyor?

Fransız sineması, İngiliz edebiyatı, Alman müziği, İtalyan mutfağı denildiğinde kimse bu ülkelerde yaşayan farklı etnik kökenlerden insanları dışladığınızı iddia etmiyor. 

Kimse Fransız sineması yerine Fransa sineması, Alman edebiyatı yerine Almanya edebiyatı demeyi bir demokratlık ölçütü olarak sunmuyor.

Ama söz konusu Türkiye olduğunda Türk kelimesi birdenbire sorunlu, dışlayıcı ve değiştirilmesi gereken bir kavrama dönüşüyor.

Neden?

Çünkü tartışmanın merkezinde dil hassasiyeti değil, Türk kimliğine yönelik ideolojik itiraz var.

Oysa Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesi, etnik köken üzerinden bir üstünlük ya da ayrımcılık düzeni kurmak üzerine inşa edilmedi. Mustafa Kemal Atatürk’ün ortaya koyduğu millet anlayışı, soy sop, kafatası ve kan bağı üzerinden yapılan ayrımların reddine dayanıyordu.

Türk milleti, ortak bir kurtuluş mücadelesinin, aynı vatanı savunmanın, ortak bir tarihin ve geleceğe ilişkin ortak iradenin adıydı.

Anayasa’nın 66. maddesindeki “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür” hükmü de bu anlayışın hukuki ifadesiydi.

Buradaki Türk kimliğini etnik bir kalıba hapsetmeye çalışanlar, aslında Cumhuriyet’in vatandaşlık anlayışını ya hiç anlamamış ya da anlamak istememiş olanlardır.

Üstelik “Türkiyeli” kavramının demokratikleşmenin sihirli anahtarı gibi sunulması da başlı başına bir siyasi aldatmacadır.

Bir ülkenin vatandaşlarını ortak bir siyasi kimlik etrafında buluşturan kavramı değiştirmekle demokrasi gelmez. Hukukun üstünlüğü, özgürlükler ve temel haklar güvence altına alınmadan yapılacak kelime makyajının hiçbir demokratik değeri yoktur.

Türk kelimesini kullanmaktan rahatsızlık duymakla demokrat olunmuyor!

Üstelik bu tartışmanın sinema üzerinden yürütülmesi de ayrı bir garabet.

Biz “Türk sineması” dediğimizde bu topraklarda film çeken insanların soy kütüğünü araştırmıyoruz. Kimsenin etnik kökenine bakmıyoruz. Bir kültürel üretim geleneğinden, ortak bir sanat tarihinden, toplumsal hafızadan ve onlarca yıllık bir birikimden söz ediyoruz.

Nubar Terziyan’dan Ayhan Işık’a, Kenan Pars’tan Zeki Alasya’ya, Tarık Akan’dan Filiz Akın’a, Adile Naşit’ten Yılmaz Erdoğan’a uzanan devasa bir sanat mirası var karşımızda.

Bu insanların her biri, farklı hayat hikâyeleri ve kökenleriyle Türk sinemasının ortak hafızasına katkıda bulundu.

Şimdi çıkıp bu mirası “Türkiye sineması” diye yeniden adlandırmayı ilericilik, “Türk sineması” demeyi ise dışlayıcılık olarak pazarlamak hangi akla hizmet ediyor?

Bir sanat geleneğini meydana getiren ortak hafızayı, sırf Türk kelimesinden rahatsızlık duyuluyor diye yeniden isimlendirmeye kalkışmak, kültürel mirasa sahip çıkmak değil, onu ideolojik kalıplara hapsetmektir.

Dahası, bu yaklaşımın vardığı yer son derece tehlikelidir. Bugün Türk sinemasını, yarın Türk edebiyatını, öbür gün Türk tarihini tartışmaya açarsınız. Sonunda Türk kimliğini ortak bir vatandaşlık ve millet aidiyeti olmaktan çıkarıp yalnızca etnik bir alt kimlik gibi göstermeye çalışırsınız.

İşte asıl mesele budur.

Türkiye'nin ihtiyacı, kelimeler üzerinden kimlik mühendisliği yapmak değil; herkesin hukuk önünde eşit olduğu, farklılıkların güvence altında bulunduğu, ancak ortak milli kimliğin de tartışma konusu haline getirilmediği bir demokratik düzendir.

Kimsenin Kürt, Çerkes, Laz, Arap ya da başka bir etnik kökenden gelmesi sorun değildir. Kimsenin inancı ya da inançsızlığı da sorun değildir. Sorun, bütün bu farklılıkları bir arada tutan ortak vatandaşlık kimliğini ortadan kaldırmaya dönük siyasi ısrardır, diyerek yazımıza noktayı koyalım.