İran Savaşı ve turizm

ABD/İsrail ve İran arasında yaşanan savaş ve olası militarist senaryolar, özellikle Körfez ülkelerinin turizm sektörünü doğrudan etkileyen önemli risk faktörleri arasında yer almaya devam ediyor. Uçuş iptalleri ve yayımlanan seyahat uyarıları ile güvenlik algısının zayıflaması, uluslararası turistlerin seyahat planlarını ertelemesine veya alternatif destinasyonlara yönelmesine neden oluyor. 

Turizm, büyük ölçüde istikrar ve güven ortamına bağlı bir sektör ve bölgedeki herhangi bir askeri hareketlilik, uluslararası ziyaretçilerin seyahat kararlarını doğrudan etkiliyor. Özellikle yüksek gelir grubuna hitap eden Körfez destinasyonları, risk algısındaki küçük değişimlerden bile hızlı şekilde etkileniyor. Bu bağlamda en hassas segmentlerden biri olarak da cruise turizmi öne çıkıyor. Cruise gemileri genellikle birden fazla ülkeyi kapsayan rotalar izlediği için, tek bir bölgede ortaya çıkan güvenlik sorunu dahi tüm güzergâhı riske atabiliyor. Körfez bölgesinde faaliyet gösteren cruise şirketleri, yolcu güvenliğini sağlamak adına rotalarını hızla değiştirme eğiliminde. Bu durum, bölge limanlarının cruise trafiğinde ani düşüşlere yol açıyor.

Birleşik Arap Emirlikleri, özellikle Dubai ve Abu Dabi limanlarıyla cruise turizminin merkezlerinden biri haline gelmişti. Ancak İran ile artan gerilim, bu limanların cazibesini azaltmaya başladı bile. Büyük cruise firmaları, riskli bölgelerden kaçınmak adına seferlerini Akdeniz, Karayipler veya Uzak Doğu’ya kaydırıyor. Bu da BAE’nin turizm gelirlerinde kayda değer bir düşüş anlamına geliyor. Benzer şekilde Katar ve Bahreyn gibi ülkeler de cruise rotalarında önemli duraklar arasında yer alıyor. Bu ülkeler, son yıllarda turizmi çeşitlendirmek ve petrol dışı gelirleri artırmak amacıyla büyük yatırımlar yapmıştı ancak bu bölgesel çatışma, bu yatırımların da kısa vadede geri dönüşünü ciddi biçimde sekteye uğratıyor. 

Hatırlayalım; Türkiye, özellikle 2016-2018 yılları arasında artan terör olayları ve güvenlik endişeleri nedeniyle büyük kruvaziyer firmaları tarafından rotalardan çıkarılmıştı. Bu dönemde güvenlik kaygıları, özellikle Kuşadası, İzmir ve İstanbul gibi limanların popülaritesini düşürmüş ve gemi şirketlerinin rotalarını Yunanistan gibi alternatif ülkelere kaydırmasına neden olmuştu. Limanlarımıza uğrayan gemi sayısının düşmesiyle turizm sektörümüz yüz milyonlarca dolar civarında gelir kaybı yaşamıştı. 2018 sonrasında güvenlik ortamının iyileşmesi ve liman yatırımlarının (örneğin Galataport) devreye girmesiyle birlikte, kruvaziyer şirketleri Türkiye'yi yeniden rotalarına dahil etmeye başlamış ancak 2016-2018 arası dönemde yaşanan düşüş, kruvaziyer turizminde ciddi bir kayıp dönemi olarak kayıtlara geçmişti. 

Gerilimlerin yoğunlaşması durumunda sigorta maliyetleri de önemli ölçüde artacak. Cruise şirketleri, riskli bölgelerde faaliyet göstermek için daha yüksek sigorta primleri ödemek zorunda kalacak. Bu maliyet artışı, ya bilet fiyatlarına yansıtılacak ya da şirketlerin bölgeden tamamen çekilmesine neden olacak. Her iki durumda da talep azalıp, turizm hacmi daralacaktır. Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı gibi stratejik su yolları, bu süreçte kritik öneme sahip. Bu bölgelerde yaşanabilecek herhangi bir askeri gerilim, sadece ticari taşımacılığı değil, turistik gemi seferlerini de doğrudan etkiler. Güvenlik riskleri nedeniyle bazı limanlara erişim tamamen kısıtlanabilir.

“Turist davranışları” açısından bakıldığında ise, algılanan risk çoğu zaman gerçek riskten daha belirleyici oluyor. Medyada yer alan çatışma haberleri, bölgeye yönelik genel bir güvensizlik oluşturuyor. Bu da sadece cruise turizmini değil, hava yolu ile gelen ziyaretçi sayısını da azaltıyor. Böylece oteller, restoranlar ve diğer turizm işletmeleri de zincirleme şekilde etkileniyor. Uzun vadede Körfez ülkeleri bu tür krizlere karşı daha dirençli bir turizm yapısı oluşturmak zorunda kalabilir. Alternatif turizm türlerine yönelmek, yeni pazarlar hedeflemek ve güvenlik altyapısını güçlendirmek bu stratejiler arasında yer alır. Ancak kısa ve orta vadede, İran merkezli bir çatışma ortamı cruise turizmi başta olmak üzere bölgedeki turizm faaliyetlerini ciddi biçimde zayıflatabilecek bir tehdit olarak öne çıkmakta. 

Turizm nezdinde savaştan etkilenen sadece Körfez Ülkeleri de değil. Sri Lanka, Mısır ve hatta Tayland dahi bundan nasibini alanlar arasında. Örneğin Birleşik Krallık Dışişleri, İngiliz Milletler Topluluğu ve Kalkınma Ofisi (FCDO), Sri Lanka’ya ilişkin seyahat tavsiyesini güncellerken, turizme verilebilecek aksaklıkları en aza indirmek adına tur operatörleri ve oteller için özel düzenlemelerin hayata geçirileceğini belirtti. Mısır’ın ise Gazze Şeridi’ne ve Libya’ya sınırı olan Kuzey Sina vilayetine seyahat edilmemesini tavsiye ediyor. Tayland gibi bazı popüler turistik destinasyonlar, ülkelerinde yakıt tüketimini sınırlamak için tedbirler alıyor. Sırf enerji tüketimini azaltmayı hedeflediği için dükkân, alışveriş merkezi ve restoranların açılış-kapanış saatleri dahi değiştiriliyor, yakıt kıtlığı nedeniyle bazı havalimanlarında turistlerin uzun süren taksi kuyruklarıyla karşılaştığı görülüyor. 

Savaşın Türkiye Turizmine Etkileri: Riskler ve Fırsatlar

İran’da yaşanan savaşın, Türkiye turizmi üzerinde de hem doğrudan hem de dolaylı etkileri var elbette. Öncelikle bölgesel güvenlik algısı büyük ölçüde sarsılacağından, Türkiye coğrafi olarak çatışmaya yakın bir ülke olduğu için turistlerin gözünde “riskli destinasyon” olarak değerlendirilebilir. Bu durum özellikle Avrupa ve Amerika’dan gelen turist sayısında kısa vadede düşüşe yol açabilir ki Akdeniz çanağına Kuzey Avrupa’dan yapılan rezervasyonlarda düşüş ve iptaller görülüyor. 

Bununla birlikte, Türkiye’nin güçlü turizm altyapısı ve kriz yönetimi deneyimi bu olumsuz etkiyi sınırlayabilir. Geçmişte yaşanan bölgesel krizlerde de görüldüğü gibi, güvenli bölgelerin öne çıkarılması, alternatif turizm alanlarının tanıtılması ve devlet destekleri sayesinde sektör hemen toparlanma eğilimine girebilir. Ayrıca savaşın doğrudan Türkiye topraklarına sıçramaması halinde, orta ve uzun vadede turizm talebi de yeniden artabilir.

Öte yandan, bazı durumlarda Türkiye bölgedeki diğer destinasyonlara kıyasla daha güvenli bir alternatif olarak da algılanabilir. Özellikle Orta Doğu’daki diğer turizm merkezlerinin etkilenmesi halinde, turist akışı Türkiye’ye kayabilir. Bu nedenle İran’daki bir savaşın etkisi tamamen olumsuz olmayabilir; sonuçlar, çatışmanın süresi, yayılma riski ve uluslararası medyadaki algıya bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

Türkiye, İran’daki savaşın yarattığı belirsizliği fırsata çevirmek için öncelikle uluslararası kamuoyuna güvenli bir destinasyon olduğunu güçlü iletişim kampanyalarıyla anlatmalıdır. Özellikle güvenli turizm bölgeleri (Antalya, Ege kıyıları gibi) öne çıkarılmalı, krizden etkilenen rakip destinasyonlardan turist çekmek için fiyat avantajları ve teşvik paketleri sunulmalıdır. Havayolu bağlantıları artırılarak alternatif pazarlara yönelinmeli, dijital pazarlama ve sosyal medya üzerinden olumlu ülke imajı güçlendirilmelidir. Ayrıca turizm sektörüne yönelik devlet destekleri, esnek rezervasyon politikaları ve güvenlik önlemlerinin görünür şekilde artırılması, turistlerin karar verme sürecinde Türkiye’yi daha cazip hale getirecektir. Dış Turizm’de ise şu an için İran, İsrail, Lübnan ve Körfez ülkelerinden boşalan yerleri alternatif pek çok destinasyonla doldurmak mümkün hatta Körfez ülkelerine cruise yolculukları iptal eden ya da planları ertelenen gezginler için haftaya sıra dışı bir cruise rotası anlatacağız..