Bir çağ kapanırken: Elektrikli, içten yanmalı ve arada kalanlar

Türkiye’de elektrikli otomobil tartışması, rasyonel bir zemin bulamadan iki uç arasında savruluyor: Bir tarafta ‘gelecek burada, geç kalmayın’ diyenler var; diğer tarafta ise ‘altyapı yok, batarya pahalı, daha erken’ diye uyaranlar. Oysa bu tartışma, yanlış yerden yapılıyor. Çünkü mesele elektrikli otomobilin iyi ya da kötü olması değil; kimin için, hangi koşullarda ve ne kadar süreyle doğru olduğu. Yani asıl soru şu: Elektrikli otomobil, kimin için doğru karar?

GÜNLÜK KULLANIMI ŞEHİR İÇİYLE SINIRLI OLANLAR

Elektrikli otomobil, Türkiye’de en çok şehir içi kullanıcılar için anlamlı. 40-50 kilometre civarı, ev–iş–okul hattında dolaşan sürücüler için menzil pratikte sorun oluşturmuyor. Bu kullanıcılar açısından elektrikli araç; sessizlik, düşük enerji maliyeti ve mekanik sadelik gibi somut avantajlar sunuyor.

Ancak burada elzem bir durum var: evde ya da iş yerinde şarj imkânı. Apartman yaşamının hâkim olduğu Türkiye’de bu hâlâ ciddi bir eşik. Yalnızca kamusal şarj istasyonlarına güvenmek henüz konforlu değil.

ARACI 'UZUN YILLAR BİNMEK İÇİN' ALANLAR

Elektrikli otomobil, Türkiye’de ‘sık araç değiştirenler’ için değil, aracı uzun süre kullanmayı hedefleyenler için daha rasyonel. Çünkü elektrikli otomobilin ikinci el piyasası oturmuş değil. Batarya sağlığı, yazılım güncellemeleri ve teknolojik eskime, kısa vadede fiyat dalgalanmalarına yol açabiliyor.

Buna karşılık, aracı 6–8 yıl ve üzeri kullanmayı planlayan bir kullanıcı için elektrikli otomobil; yakıt tasarrufu, daha az bakım ihtiyacı ve vergi avantajlarıyla toplam sahip olma maliyetini aşağı çekebiliyor. Kısacası elektrikli otomobil, ‘bugün satayım’ değil, ‘uzun süre bineyim’ diyenlerin oyunu.

GELİR SEVİYESİ DALGALANMALARA DAYANIKLI OLANLAR

Bu başlık rahatsız edici ama gerçek: Elektrikli otomobil Türkiye’de hâlâ orta–üst gelir grubu işi. İlk alım maliyeti görece yüksek olabiliyor, teknoloji riski var ve beklenmedik masraflar ihtimali tamamen ortadan kalkmış değil. Bu nedenle bütçesini sonuna kadar zorlayarak araç alanlar için riskli bir tercih olabilir. Beklenmedik bir batarya sorunu, yazılım problemi ya da hızlı bir değer kaybı yaşandığında hayatı altüst olacaklar için bu oyuna girmek akıllıca değil.

TOGG, ÇİNLİ EV'LER VE AVRUPA MARKALARI: AYNI TEKNOLOJİ, FARKLI RİSKLER  

Türkiye’de elektrikli otomobil tartışması artık tek bir eksende yürümüyor. Sahada üç ayrı oyuncu var ve her biri elektrikli mobiliteye bambaşka bir yerden yaklaşıyor: millilik ve yerli üretim iddiasıyla TOGG, fiyat–donanım dengesiyle Çinli markalar ve temkinli geçiş stratejisi izleyen Avrupalı imalatçılar.

TOGG, Türkiye’de elektrikli otomobili yalnızca bir otomobil değil aynı zamanda ülkenin sanayi ve teknoloji politikası projesi olarak konumlandırıyor. Bu yaklaşım, markaya güçlü bir siyasi ve toplumsal destek sağlıyor. Fakat ürün henüz genç; ekosistemi, ikinci el piyasası ve uzun vadeli servis deneyiminin zamana ihtiyacı var. TOGG, aracı ‘erken benimseyenler’ için anlamlı bir tercih olabilir; ancak bu tercih, teknolojik olgunluktan çok geleceğe yatırım motivasyonu taşıyor.

Çinli elektrikli otomobil markaları ise çok daha agresif bir strateji izliyor. Özellikle BYD gibi imalatçılar, olgun batarya teknolojisi, yüksek donanım seviyesi ve görece ulaşılabilir fiyatlarla pazara giriyor. Çinli markaların en büyük avantajı, elektrikli otomobili bir gelecek vaadi olarak değil, günün seri imalatı olarak sunmaları. Ancak bu avantajın karşılığında tüketici; marka sürekliliği, regülasyonlar, gümrük politikaları ve uzun vadeli ikinci el değeri gibi konularda fazla belirsizliği göze almak zorunda kalıyor.

Avrupa markaları ise bambaşka bir hatta ilerliyor. Volkswagen, Mercedes-Benz ve BMW gibi üreticiler elektrikliye geçişte kontrollü davranıyor. İçten yanmalı ve hibrit modellerle süreci zamana yayarken, elektrikli araçları çoğu zaman üst segmentte tutuyorlar. Bu yaklaşım, teknoloji riskini azaltıyor; ancak fiyatları yukarı çekiyor. Avrupa markaları elektrikli otomobili, herkes için erişilebilir bir çözümden ziyade, geçiş sürecinin kontrollü ayağı olarak görüyor.

Bu tablo, elektrikli otomobil kararının neden tek bir doğruya indirgenemeyeceğini açıkça gösteriyor. TOGG, Çinli EV’ler ve Avrupa markaları aynı teknolojiyi kullanıyor gibi görünse de, sundukları şey aslında farklı zamanlama stratejileri. Biri geleceğe erken girme cesareti, biri bugünün fırsatını değerlendirme pragmatizmi, diğeri ise bekleyerek risk yönetimi öneriyor.

REGÜLASYON RİSKİNİ YÖNETİLEBİLİR GÖRENLER 

İçten yanmalı motorlar açısından ise en büyük risk artık teknik değil, politik ve hukuki. Avrupa Birliği’nin 2035 hedefleri, karbon emisyonu düzenlemeleri ve şehir merkezlerine getirilen kısıtlamalar, içten yanmalı araçların ekonomik ömrünü fiilen kısaltıyor.

Türkiye bugün bu regülasyonların dışında gibi görünse de, otomotiv sektörü küresel çalışıyor. Avrupa pazarına üretim yapan markalar, ürün gamlarını buna göre şekillendiriyor. Bu da içten yanmalı araçların uzun vadede ikinci el değerini baskılayacak bir faktör.

Bu nedenle elektrikli otomobil, regülasyon riskini bugünden kabullenip buna göre pozisyon almak isteyen kullanıcılar için mantıklı bir seçenek.

PEKİ KİMLER İÇİN MANTIKLI DEĞİL? 

– Uzun yol yapanlar

– Kırsal bölgelerde yaşayanlar

– Apartman otoparkında veya işyerinde şarj imkânı olmayanlar

– Aracı kısa sürede satmayı planlayanlar

– Bütçesini maksimum seviyede zorlayarak araç alanlar

Bu profiller için elektrikli otomobil stres kaynağı olabilir. Bu noktada içten yanmalı motorlar daha öngörülebilir bir alan sunuyor.

ASIL MESELE: GEÇİŞ DÖNEMİNDE DOĞRU YERDE DURMAK

Türkiye’de elektrikli otomobil almak bugün bir ‘doğru–yanlış’ meselesi değil; zamanlama meselesi. Elektrikli araçlar henüz tam olgunlaşmış değil, ancak geri dönüşü olmayan bir eşiği de geçmiş durumdalar. İçten yanmalı motorlar ise hâlâ iş görüyor; fakat artık geleceği garanti olmayan bir teknolojiyi temsil ediyorlar.

Bu nedenle en rasyonel yaklaşım, otomobili bir kimlik göstergesi ya da ideolojik tercih olarak değil; belirsizlikler arasında alınan bilinçli bir pozisyon olarak değerlendirmek. Bugün otomobil almak, bir model seçmekten çok, hangi riskle yaşamaya daha hazır olduğumuzu kabul etmek anlamına geliyor.

Son tahlilde; elektrikli otomobil, Türkiye’de bir teknoloji tartışmasından çok bir geçiş dönemi sınavı ve bu sınavın cevabı herkes için aynı değil. Bazıları için bugün doğru zaman, bazıları içinse hâlâ erken. Asıl hata, bu belirsizlik çağında tek ve evrensel doğru varmış gibi konuşmak.