103’üncü yılında İzmir Kadınlar Kongresi

İstiklal Savaşı ve Cumhuriyetin kuruluşu, bir kongreler sürecidir. 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a çıkmadan önce de birkaç kongre toplanmıştır. Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas Kongreleri en çok bilinen kongrelerdir. Milli Mücadele gündemli kongre sayısı 31’dir. Ancak bunların dışında üç önemli kongre daha vardır. Düşman Ordusu, Polatlı’ya dayanmışken 19 – 25 Temmuz 1921’de Ankara’da toplanan Maarif Kongresi ve 17 Şubat 1923’de İzmir’de toplanan Türkiye İktisat Kongresi en çok bilinen kongrelerdir. Ancak Türkiye İktisat Kongresinden 15 gün önce toplanan 2 Şubat 1923 İzmir Kadınlar Kongresi gözlerden kaçan önemli bir kongredir. İzmir Kadınlar Kongresi, daha Cumhuriyet kurulmadan önce, Mustafa Kemal’in Aydınlanma Devrimlerinin başlangıcıdır.  

Mustafa Kemal Paşa, İzmir İncir Han’da kadınların ağırlıkta olduğu topluluğa hitap ediyor. 2 Şubat 1923. Kaynak Ahmet Güler…

Türkiye, bu kongreden aradan 100 yıl geçtikten sonra ancak 2023 yılında iktisat tarihçisi Dr. Serdar Şahinkaya’nın dikkati sonucunda haberdar oldu. Dr. Şahinkaya ve Prof. Dr. Coşkun Küçüközmen’in titiz çalışmaları, 2023 yılında BASİFED (Batı Anadolu Sanayici ve İş İnsanları Dernekleri Federasyonu) Başkanı olan Mehmet Ali Kasalı’nın ve yine o dönemin İzmir İş Kadınları Derneği (İZİKAD) Başkanı Betül Sezgin’in girişimleri ve destekleri sonucunda 100’üncü Yaşında İzmir Kadınlar Kongresi ikinci kez toplandı. 

Daha Cumhuriyet ilan edilmemiştir ama Mustafa Kemal Paşa’nın zihninde başından beri Cumhuriyet kurma fikri vardır.  Mustafa Kemal Paşa, kongredeki konuşmasında “Şuna kani olmak lazımdır ki, dünya üzerinde gördüğünüz her şey kadının eseridir”  derken, yeni kurulacak devletin ve toplumsal yapının nasıl olacağını açıklar. Kadınlar ve erkekler tam anlamıyla eşit olacakladır. Verilen mesajlar nettir.

Hurafelerden uzak, bilimi esas alarak bir devlet kurulacak ve toplumsal yapı oluşturulacaktır.  Kadınların ev işleri, onlar için en önemsiz ve küçük işler olmalıdır. Kadınlar tüm erkekler gibi fen bilimleri dahil, tüm eğitim sürecinden geçmeli ve çalışma ve sosyal hayatta eşit olarak yer almalıdır.  “Bir millet terakki ve temeddün etmek (medenileştirmek) isterse bilhassa bu noktayı esas olarak kabul etmek mecburiyetindedir.” 

İzmir İş Dünyasının sahip çıkmasıyla bu kongre 100’üncü yılında 2 Şubat 2023’te tekrar toplandı. Türkiye’nin çeşitli yerlerinden işçi, çiftçi, iş insanı, bilim insanı, 50’yi aşkın kadın panellerde konuştu, bildiri sundu.

Yarın (2 Şubat 2026) İzmir Kadınlar Kongresinin 103’üncü yılı. İzmir ve Türkiye, yeni bir televizyon kanalına kavuştu. İzmir Merkezli ulusal düzeyde yayın yapan, İzmir ve Ege’nin sesi olma misyonunu üstlenen Egemax TV… Kanalı Digitürk 663’te (yakında daha ön sıralara geleceğini umuyorum) uyduda, Facebook’ta ve Youtube’de izlemek mümkün. 

İşte Egemax “İzmir’in ve Ege’nin sözcüsüyüz” misyonuna yakışır bir şekilde 103’üncü yılında İzmir Kadınlar Kongresi  özel programı hazırladı. 

Özel programa, Kadınlar Kongresini gün yüzüne çıkaran isimler dönemin BASİFED Başkanı Mehmet Ali Kasalı, Dönemin İZKİAD Başkanı Betül Sezgin, Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği Genel Başkanı Meral Güler, Dr. Serdar Şahinkaya ve Prof. Dr. Coşkun Küçüközmen katıldı. Programın kolaylaştırıcılığını da kanalın Ana Haber sunucusu Ayşegül Koç yaptı. Naçizane olarak ben de programın prodüktörlüğünü yaptım, teknik olarak kamera arkası ekiple birlikte rejide yer aldım. Yine önemli bir İzmir markası Folkart da, programa katkı sağladı. Program 1 Şubat Pazar günü saat 16.00-18.00 ve 2 Şubat Pazartesi günü yine saat 16.00 – 18.00 arasında yayınlanacak. İzlemenizi öneririm 

Programda 103 yıl önce kurtuluşun ve kuruluşun kenti İzmir’de cumhuriyet kurulurken ve kurulduktan sonra Mustafa Kemal Atatürk’ün Aydınlanma Devrimlerinin ayrılmaz parçası Kadın Devrimi konuşuldu. Aradan 100 yıl geçtikten sonra 21’inci Yüzyılın ilk çeyreğini geride bırakırken Türkiye’de kadının yeri tartışıldı. Bir arpa boyu yol gitmeyi bir kenara bırakın, epey geri gittiğimiz çok acı bir şekilde ortaya çıktı.