Ayakyolu...

Bir Milli Eğitim Bakanımız var? Evlere şenlik?

Nüktedan mı desem? Ağzına geleni söylüyor mu desem bilemedim? Epey gündem yaratıp Türkiye'yi oyalıyor. Takdir halkımızın.

Ortadoğuda yangın çemberlerinin, füzeler savaşlarının ortasındayız. Savaşı anlık olarak televizyon ekranlardan içimiz burkularak izliyoruz. Savaş başlayalı yaklaşık bir ayı bulmak üzere. 

Bu arada Sayın Yusuf Tekin'in gerek uygulamaları gerek sohbet ve demeçleriyle bizlere acı tebessüm ettirmesi epey ilgi çekici olmaya devam ediyor. Sayın bakanın okullarda tuvalet söylemi ile beni geçmişe çocukluğuma götürmeye neden oldu. 

Ne diyor Sayın Bakan "Bizim (AKP), 25 yıllık iktidarımızdan önce okullarda tuvalet bile yoktu" diyor. 

CHP İstanbul Milletvekili Cemal Enginyurt da 23 Mart Halk tv akşam yayınlanan Rota programında "Milli Eğitim Bakanı okul döneminde ihtiyaçlarını nasıl ve nerede yapıyordu?" diye sordu.  Yanıt verir mi? Vermez mi bilmem!

Ama ben Batı Toroslarda yaşayan bir yörük, çoban çocuğu olarak, alaturka tuvaleti ilk kez 1960 yıllarından önce iki odalı Göcek ilkokulunda gördüğümü itiraf etmek isterim. 

Alafranga tuvaletleri de sanırım İzmir Buca Orta okulunda yatılı olarak okuduğum yıllarda yurt müdür tuvaletliğinde gördüğümü anımsıyorum. 

Yani Bakanın dediği gibi 25 yıl önce değil 65-70 yıl önce bugün WC yada tuvalet dediğimiz plastik veya porselenli oturmalı tuvaletlerle ilk kez yatılı okullarda tanışmıştım.

Peki daha önce defi hacet için ne yapardınız diye soracak olursanız, yeni neslin anlayamayacağı bir terim ile yaşama başladığımı anlatayım.

Ayakyolu!... bizleri epey rahatlatan yapma çatma tuvaletlerdi. Aksi takdirde bir çalı arkası bulmak zorundaydık. 

Ayakyolu...

Eskiden evlerin dışında bulunan tuvalet veya hela anlamında kullanılan bir ifadedir. Abdesthane, kenef, yüznumara veya kademhane olarak da bilinen bu terim, Türkçe kökenli "ayak" ve "yol" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Günümüzde daha az kullanılan, daha çok yöresel ağızlarda veya eski metinlerde karşımıza çıkan bir kelimedir. 

Ayakyolu, şehirleşme yada biraz daha toplumların  modernleşip gelişmesiyle  Arapçadan gelen kenef, hela, abdesthane ifadelerini kullanılır olduğunu öğrendim. Yaşım ilerledikçe bilgi, kelime dağarcığımızı da böylece zenginleşmiş oldu.

Gençlik yıllarında daha çok "yüz numara" olarak ifade ettiğimiz ayakyolu "yüz numara" olarak daha çok kullanılır oldu. 

Yüz numara, köken olarak Fransızcadır. Fransız otellerindeki "numarasız" (sans numéro) tuvaletlerin kapısındaki '00' işaretinin, Türkçe'ye yanlışlıkla "yüz numara" (cent numéro) olarak tercüme edilmesi ve ses benzerliği sonucu dilimize yerleşmesine dayandığını Google'dan öğrendim. 

Günümüzde daha kibarca ifade edilen ve WC olarak gözümüze ilişince, bazen bayan tuvaletlerine de kendimizi (yanlışlıkla) attığımız ve bizlerin kurtuluş yada rahatlatan mekanlardır.

Sahi WC ne anlama geliyor? 

WC'nin açılımı da İngilizce "Water Closet" ifadesinden gelmektedir. Türkçeye "Su Klozeti" veya "Su Dolabı" olarak çevrilen bu terim, 19. yüzyılda İngiltere'de ortaya çıkmış ve sifonlu tuvaletleri ifade etmek için kullanılan evrensel bir kısaltma olmuştur.

Fethiye Göcek Mahallesi Taşbaşında çocukluğumu keçi ve koyunların arkasında koşarak yada davarları güderek geçirmiş bir tıfıl olarak, ilkokula başlama yaşı geldiğinden Taşbaşından seyile (sahile)  göç etmek zorunda kaldık.

Dur hele anlatıyorum. 

Fethiye Göcek Köyü Dereboğazı mevkiine taşınmak üzereyken, Taşbaşındaki komşumuz, develeri olan rahmetli Emin Onbaşı (Emin Çetin) eşi "Mazıyanına - (Mağazayanı - köyün sahildeki çarşı merkezi) gidiyormuşsunuz! Desene sizde suya s.ç.nlardan olucanız! Hadi hayırlısı. Allah zihin açıklığı versin" dediğini dün gibi hatırlarım. 

Sayın Bakanımızın her gün olmasa da her hafta yada her ay yeni bir söylem, demeç yeni bir uygulama ile tarihe geçecek gibi geliyor bana... Size, hiç olmazsa " Köy Enstitülerinin tarihini okumanızı öneririm" orada epey tuvaletli yatılı okul anıları, örnekleri var.

80 yıl öncesi Köy enstitüleri ile bugün başında bulunduğunuz eğitim kurumlarının önce bir kalitesini karşılaştırın.

Savaşın füzeleri altında barışı ararken baharın ilk ayını da tamamlıyoruz. Zaman hızlı geçiyor.

Bugün (24 Mart) biz Muğlalılar için hüzünlü bir gün. Enfarktüs nedeniyle genç yaşta ölen, önceki dönem Muğla Milletvekillerinden Zeki Çakıroğlu'nun cenaze törenine katılacağız. Ani olarak kaybettiğimiz sayın milletvekilimizin ruhu şad olsun. Muğla ve ülkemize yaptığı katkılar için halkım adına teşekkür ederim.

Siz dostlarıma ve hemşerilerime son sözüm; aman sağlığınıza özen gösterin. 

Dileğim sağlıkta ve sağlıklı kalın.