Çıtlık!…

1978 Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunlarının mezuniyetlerinin 48. yıl buluşması için Montenegro'ya gittik. Ben de sınıfın eniştesi olarak gezi ekibine katıldım. Montenegro tam alışamadığımız bir isim. Biz yıllardır Karadağ olarak biliriz, söyleriz. Gerçi Montenegro İtalyanca ve "Karadağ" demektir. Adana ili kadar yüzölçümüne sahip ülkenin özelliği çok sayıda dağlık olmasıdır. Ülkenin üçte ikisinden fazla alanı dağlıktır. Adriatik denizinin kıyısında, parlamenter sistem ile yönetilen bir ülkedir.

Montenegro'nun 25 dolayında belediyesi var. Karadağ, Avrupa'daki 50'den fazla ülke arasında hem yüzölçümü hem de nüfus yoğunluğu açısından en küçük 10 ülkeden biridir. 

Tarihi ve doğal zenginliklere sahip bu küçük ülkenin en büyük geliri turizm olsa gerek. Nüfusunun üç katı, 2 milyona yakın turist ülkeyi ziyaret ediyormuş.

Dört gün süren gezimizin 3. günü Karadağ'ın ana limanı olan Bar kasabasına yaptık. Yüksek bir yere kurulan Stari Bar kalesine çıkarken Osmanlı izlerini görmemek, izlememek mümkün değil. Türkçe tabela ve kelimeler, Türkçe konuşanlar dikkat çekiciydi. Kaleye çıkarken yolun solunda TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) tarafından restorasyonu yaptlan Selimiye Camisi, Bar şahrinin ikinci camisidir. 

Osmanlı yatırımlarını hep Batı'ya Balkanlara yapmış. Pek Anadolu'ya uğramamış. Son 23 yıldır iktidarda olan AKP iktidarı da Balkanlara ve diğer ülkelere epey önemli yatırım yaptığını görüyoruz. Yüzlerce cami ve tarihi yerlere destek verilmiş. Afrika ülkelerine yatırım yapıldı. Güzel. Yapılmasına karşı değiliz ancak ülkemizde o kadar köy enstitüsü varken, kendi kaderine terk edilmişken bir tanesi bile restore edilmedi. Çoğu yıkıldı yok oldu. Onlarca Devlet Üretme Çiftlikleri aynı şekilde onlara yeterince yatırm yapılmadı, modern tarım olanakları sağlanmadı. Ülke tarım ve hayvancılığı, çiftçilik geri bıraktırıldı.

Kale yolu çok dik olduğu için gezi grubundan çok az kişi kaleye ve kale zirvesine çıktık. Gezi önderi Dr Yılmaz, Bay, Dr Canan Vergin, kardeşi Cavidan İnan, ben ve eşim Dr Esen Demir kale zirvesine dek çıktık. 

Kaleyi gezerken nar ağaçlarının yanında çıtlık ağaçlarıyla karşılaştım. Çıtlık! çocukluğumda severek yediğim meyvedir. Son yıllarda hiç görmüyorum dersem abartı olmaz. Mercimekten büyük nohuttan küçük olan meyveleri sonbaharda olgunlaşır. Epey büyük çekirdeklerine karşın etli kısmı az olsa da epey tatlıdır. 

Çıtlık, Anadolu'nun nazar ağacıdır. Çocukluğumuzda ağacın dallarından nazarlıklar yapılır, özellikle yeni doğan ve küçük çocukların boyunlarına yada omuzlarına takılırdı. Nazar değmesin, uzun ömürlü olsun, ülkesine ve insanlığa yararlı olsun diye çeşit çeşit nazarlıklar yapılırdı. Şimdilerde yapılıyor mu bilmiyorum. 

Çıtlık, Karadağ'da gezdiğimiz yerlerde de gördüğümüz gibi 20 -25 m yüksekliğe çıkan epey büyük ağaçlardır. Çoğunlukla çitlembik ile karıştırılır. Çitlembik, meyveleri çok daha küçük, mayhoş tadında bir menengiç meyvesidir. 

Özetleyecek olursak çıtlık nazar ağacıdır. Menengiç ve diğer bir çeşidi olan bıttım ağacı da antep fıstığının yabanisidir. Boy olarak çıtlık ağacına göre küçüktür. Daha çok kahvesi "Menengiç - bıttım dibek kahvesi" olarak bilinir. Mardin, Siirt yöresinde kahvesi, sabunu üretilir ve oralarda çok kullanılır. 

Menengiç kahvesi özellikle solunum yolu hastalıkları için de yararlıdır. Kafeinsizdir. Şeker hastaları güvenle kullanabilir. 

Muğla başta olmak üzere Akdeniz bölgesinde menengiç filizleri toplanır, özellikle düğün yemeği menülerinde yer alır. Hoş kokusu ve mayhoş tadı ile sevilerek yenir. Sağlık açısından yararlıdır. 

Gezimizin dönüş yolunda Kardiyolog Prof Dr Cahide Soydaş Çınar sağlık alanında son gelişmeleri anlatırken, sağlıklı olarak insan ömrünün 120 yaşına ulaşabileceğini bilimsel olarak kanıtlandığını ve bunun koşulları yerine getirmek için yapılması gerekenleri anlattı. Yetmişli yaşlara gelen bizlerin sağlıklı olarak yüz yirmiyi bulur muyuz bilmem ama yüz yaşlarına ulaşmak zor değil gibi görünüyor. Yaşamı sağlıklı olarak sürdürebilmek için gerekli tıbbi önlemleri almanın yanında birer çıtlık nazarlığı mı taksak diye düşünmedim değil. 

Sağlıkta ve sağlıcakla kalın.