Bütçedeki son olumlu gösterge de yok oldu

Faiz dışı denge uzun yıllar boyunca merkezi yönetim bütçesinin ve Türk kamu mali yönetiminin en büyük güvencelerinden biri olarak yer almaktaydı. Faiz dışı denge, en sade tanımıyla, faiz ödemeleri hariç tutulunca bütçe fazla mı yoksa açık mı verdiğine ilişkin bir tanımdır. İdeal olan, faiz harcamaları hariç tutulduğunda bütçenin fazla vermesidir. Böylece, devlet gelirlerinin bir kısmıyla vatandaşlarına hizmet sunarken bir kısmıyla da borçlarından doğan faizi ödeyebilmektedir. İstenilmeyen durum ise, faiz dışı açık verilmesi, yani, kamu gelirlerinin, faiz giderleri dışındaki temel giderleri dahi karşılamaya yetmemesidir. Bu durumda, devlet hem vatandaşlarına hizmet sunmak için hem de faiz ödemek için tekrar borçlanmak zorunda kalacak ve faiz giderleri daha da artacaktır.

Ülkemizde, her ne kadar kronik olarak bütçe açığı mevcut olsa da hem borç stokunun yönetilebilir seviyede olması hem de faiz dışı fazla verilmesi sebebiyle kamu mali yönetiminde ciddi bir zayıflık söz konusu değildi. Son yıllarda artan borç stoku her ne kadar aşırı seviyeye yükselmemiş olsa da, borç stokunda yaşanan artış faiz giderlerimizi ciddi şekilde artırmıştır.

2016 yılından sonra bütçede istikrarın en önemli göstergelerinden biri olan faiz dışı fazla gücünü kaybetmeye başlamış ve nihayet 2023 yılı sonunda rekor açık vereceğini şimdiden belli etmiştir. 2016 yılında başlayan zayıflama 2019 yılında rekor seviyeye ulaştıktan sonra toparlanmaya başlamış ve 2022 yılında tekrar fazla vermişse de gerek 2023 Şubat ayında yaşanan deprem felaketi, gerekse cumhurbaşkanlığı seçimleri sürecinde plansız vaatlerden kaynaklı harcamalar nedeniyle faiz dışı fazlada ciddi bir artış yaşanmıştır.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan bütçe gerçekleşme verilerine göre, 2002 yılı Ekim ayında bütçe 139 milyar TL faiz dışı fazla vermişken, 2023 yılında bu rakam 70 milyar TL açık olarak gerçekleşmiştir. Yine 2022 yılı Ocak – Ekim ayları arasında kümülatif faiz dışı fazla 171 milyar TL iken 2023 yılı Ocak – Ekim ayları arasında bu rakam 93 milyar TL açık olarak gerçekleşmiştir. 2023 yılının kalan aylarında faiz dışı dengeyi olumlu etkileyecek bir gelişme beklenmezken, olumsuz gidişatın devam etmesi ihtimali son derece yüksektir.

Türk kamu mali yönetimi için uzun yıllardır can kurtarıcı bir gösterge, bir çapa niteliğinde olan faiz dışı fazlayı muhafaza etmek artık mümkün gözükmemektedir. Mevcut durumda, faiz dışı dengeyi pozitife çevirecek herhangi bir planlama veya somut bir tedbir bulunmamakta ve böylece bütçemizin son olumlu göstergesi de yok olmaktadır.