Uzmanlardan kritik uyarı: Kullanmadığınız elektronik eşyalarınızı evde tutmayın

Kullanılmayan elektronik eşyalar sadece evlerde gereksiz yer kaplamakla kalmıyor, aynı zamanda ülke ekonomisinde kayba ve çevre kirliliğine neden oluyor. Son veriler, Türkiye'de her yıl yaklaşık 1 milyon ton elektronik atığın ortaya çıktığını ancak bu miktarın çok azının sistemli bir şekilde geri dönüştürülebildiğini gösteriyor.

Uzmanlar, eski telefon, bilgisayar ve tablet gibi cihazların içerisinde altın, gümüş, bakır gibi ekonomik değere sahip metaller bulunduğuna dikkat çekiyor. İTÜ Sıfır Atık Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Börte Köse Mutlu, elektronik atıkların uygun şekilde toplanarak geri kazanım tesislerine ulaştırılmasının büyük önem taşıdığını belirterek, "Telefonun markasına, modeline ve üretim yılına göre değişmekle birlikte, bir cep telefonundan ortalama 25-35 miligram altın çıkarılabiliyor. Milyonlarca cihaz toplandığında ise bu oran ekonomiye ciddi bir katkı sağlıyor," değerlendirmesini yaptı.

Geri dönüşüm sürecinin karmaşıklığına dikkat çeken Mutlu, vatandaşların bireysel olarak cihazlardan değerli metal çıkarmaya çalışmasının hem mümkün olmadığını hem de tehlikeli olabileceğini vurguladı. "Birden altını el ile çekmek gibi bir durum söz konusu değil. Geri dönüşüm yetkilendirilmiş tesislerce gerçekleşmeli; hem çevresel hem de sağlık açısından risklerin önüne geçmek için bu şart," ifadelerini kullandı.

E-atıkların lisanslı toplanma merkezlerine teslim edilmesini öneren Mutlu, atıkların doğrudan çöpe atılmasının veya evlerde bekletilmesinin hem ekonomik hem çevresel zararlara yol açtığını ekledi. Elektronik atıkların sadece yüzde 20'sinin tekrar kullanıma kazandırıldığına dikkat çeken Mutlu, sistemli toplama ve teşviklerle bu oranın artırılmasının mümkün olduğunu belirtti.

Kullanılmayan elektronik ürünlerin kayıtsız ve dağınık biçimde evlerde veya depolarda bekletilmesiyle yılda yaklaşık 1 milyar avro değerinde potansiyelin heba edildiğine dikkat çeken Okan Üniversitesi'nden Enerji Mühendisi Dr. Öğr. Üyesi Sevil Alp ise, "Bir kişinin tek başına evinde tuttuğu bir cihaz, topluca düşünüldüğünde büyük bir ekonomik hacme karşılık geliyor. Bu ürünler sanayide, ileri teknolojide kullanılıyor ve ülkemiz için güçlü bir hammaddeler zinciri oluşturuyor," açıklamasını yaptı.

Geri dönüşüm sektöründe faaliyet gösteren Akademi Çevre Entegre Atık Yönetimi'nde tesis müdürü görevi üstlenen Zekican Gündüz ise, süreç hakkında şu bilgileri verdi:

"Atıklar kategorilerine göre ayrılır, üzerindeki plastik parçalar ayrıştırılır ve ardından rafineri aşamasına geçilir. Burada ön kırma ve eritme işlemleri yapılır. Mesela 1 ton elektronik kart işlenince yaklaşık 300 kilo metal elde ediliyor. Bu metallerin büyük bölümü bakır, ayrıca altın ve gümüş gibi değerli metaller de kimyasal yöntemlerle çıkarılabiliyor. Tüm bu işlemler, ürünlerin sanayiye tekrar kazandırılması için yapılıyor."

Kişisel veriler barındırıyor endişesi veya ileride lazım olur düşüncesiyle cihazların evlerde bekletilmesinin yanlış bir yaklaşım olduğunun altını çizen Gündüz, teknoloji geliştikçe eski cihazların kullanılmaz hale gelerek sadece potansiyel birer atık olduğuna dikkat çekti. Türkiye'den geçen yıl toplanan elektronik atık miktarının 56 bin ton ile sınırlı kaldığını vurgulayan Gündüz, geri kalan büyük miktarın ise depolarda, evlerde beklediğini ifade etti.

Gündüz, "Yaptığımız iş 'yer üstü madenciliği'dir. 1 ton hurda cep telefonu dönüştürüldüğünde ortalama 300 gram altın elde edebiliyoruz. Oysa yeraltı madenciliğinde 1 ton toprakta genellikle birkaç gram altın bile çıkmaz. Bu nedenle hem ekonomik hem de çevresel olarak geri dönüşüm çok önemli" diye konuştu.

Öte yandan, özellikle devletin ve özel sektörün uyguladığı teşvik sistemleri ile halkın bu alanda daha fazla desteklenmesi hedefleniyor. Uzmanlar, hem çevresel duyarlılık hem de ülke ekonomisine katkı için elektronik atıkların evde tutulmaması ve çöpe atılmaması çağrısında bulundu.

Haber Kaynağı : 12punto