Euro
Arrow
55,4580
Dolar
Arrow
50,4364
İngiliz Sterlini
Arrow
66,5827
Altın
Arrow
6150,4449
BIST
Arrow
11.699
Anasayfa > Yazarlar > Prof. Dr. Barış Doster > Osmanlı’nın tasfiyesi, nesnel koşullar ve Cumhuriyet

Osmanlı’nın tasfiyesi, nesnel koşullar ve Cumhuriyet

X Facebook WhatsApp Mail ABONE OL Google News
Yayınlanma: 18.11.2026 06:00

Karl Marx; “Louis Bonaparte’ın 18. Brumaire’i” adlı eserindeki şu saptaması çok dikkat çekici ve öğreticidir: 

“İnsanlar tarihlerini kendileri yapar; ama onu özgür iradeleriyle değil, kendi seçtikleri koşullar altında değil, dolaysız olarak önlerinde buldukları, verili, geçmişten devrolan koşullar altında yaparlar”.

Bu ifadesiyle Marx; tarihsel olaylarda, nesnel koşulların belirleyiciliğinin altını çizer. Tarihte canımızın istediğini yapamayacağımızı, tarihe çalım atamayacağımızı, tarihin üzerinden sırıkla atlayamayacağımızı, tarihin altından tünel kazıp geçemeyeceğimizi belirtir. Her toplum ne öğrenmişse, ne biriktirmişse, ne kadar yetenekliyse, o kadar yapabilir. Gönlümüzden geçen değil, tarihsel, siyasal, toplumsal, iktisadi, kültürel, sınıfsal şartlar belirleyicidir. Her tarihsel olay, kendi döneminin koşullarında değerlendirilir, bugünün bakış açısıyla değil. 

Osmanlı Devleti’nin çöktüğü, dağıldığı, tasfiye olduğu dönem için de geçerlidir bu, hemen ardından Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu dönem için de. Bu gelişmeleri, sadece ulusal ölçekte değil, bölgesel ve küresel ölçekteki arayışlarla, savaşlarla, altüst oluşlarla, devrimlerle, bağımsızlık hareketleriyle, isyanlarla birlikte yorumlamak gerekir. Mustafa Kemal’i, Atatürk yapan meziyetlerinden biri de, bu yalın gerçekleri görmesidir. Çünkü hem kendisini her açıdan çok iyi yetiştirmiş, çok seçkin bir aydındır hem de çok katı bir gerçekçidir. Hem hazırlığını çok iyi yapmaktadır hem de zamanlama dehasıdır. Hem çok kararlıdır hem de çok cesurdur. Hem çok iyi bir örgütçüdür hem de çok karizmatik bir liderdir.

AKLIN YOLU, FİKRİN YOLU, TÜRK’ÜN YOLU; CUMHURİYET 

Gerçekçi, hazırlıklı, cesur olduğu kadar, ileri görüşlüdür Atatürk. Daha 1907 yılında, genç bir subayken, yakın arkadaşı Ali Fuat Cebesoy’a şunları söylemiştir: 

“Meşrutiyetin ilanı çare olamaz. Cemiyet (İttihat ve Terakki) bir siyasi parti haline gelerek hükümete geçmelidir. Meşrutiyet Türk çoğunluğun yaşadığı kısım üzerine oturtulmalıdır. Büyük devletler imparatorluğu tasfiye etmeden, ihtilal idaresi bir Türk devleti kurmalıdır. Osmanlı nüfusunun yarısı Türk olmamasına karşın, toprakların savunulması Türklerin omuzlarına yüklenmiştir. Bu ağır yükü sürdürmeye artık imkân yoktur. Bu nedenle Osmanlı Avrupa’sının İstanbul’da toplanacak ve Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan, Avusturya – Macaristan’ın katılacağı bir konferansta milliyet prensibine göre paylaşılması gerekir. Bu paylaşımda Rumeli’de yalnızca Batı ve Doğu Trakya elde tutulabilir. Ege adalarının Anadolu kıyısına yakın olanlarının Türkiye’de kalması zorunludur. Anadolu’da İskenderun, Halep ve Musul’dan vazgeçilemez. Onlar dışındaki Arap yarımadası zaten imparatorluktan kopmaya yönelmiştir. Yeni Türkiye’nin sınırları içinde kalacak olan Rum, Bulgar ve Sırp azınlıklar da dışarıda kalacak Türklerle mübadele edilmelidir. Biliyorum, ileriyi görmek istemeyenler, imparatorluktan toprak fedakârlığı yapılmasını hoş karşılamayacaklar, hatta bizi ihanetle itham edecekler olacaktır. Biz bunlara rağmen görüşlerimizin meşrutiyet sonrası bir program haline getirilmesini sağlamalı ve gerek merkezi umumi, gerekse arkadaşlar arasında müdafaa etmeliyiz”. 

Aradan 12 yıl geçtikten sonra, 1919’da, Erzurum Kongresi’nin toplandığı günlerde Mazhar Müfit Kansu’ya yazdırdıklarına bakalım bir de Atatürk’ün: 

“Tesettürü kaldıracağız. Kadına medeni haklar tanıyacağız. Latin alfabesini getireceğiz. Hilafeti ilga edeceğiz. Cumhuriyeti ilan edeceğiz”. Mazhar Müfit Kansu, heyecandan kalemi elinden düşürüp, “Aman paşam burada durun” dediğinde Atatürk devam etmiştir:  “Yaz yaz, günü gelince sana bunları hatırlatacağım”.

KENDİNE GÜVENEN, MİLLETİNE GÜVENEN LİDER ATATÜRK 

Mustafa Kemal’in aklında Cumhuriyet vardır. Hazırlığını buna göre yapmaktadır. Mustafa Kemal’in fikrinde, milli demokratik devrim vardır. Bu hedefe göre milletin ezici çoğunluğunu, işgal, istila karşıtı tüm güçleri, seferber edecek, aynı hedef için, tek bir örgüt altında toplayacaktır. Halk, milletleşirken devletleşecek, devletleşirken milletleşecektir. 

Daha 1902 yılından itibaren, sürekli olarak, Osmanlı Devleti’nin dağılacağını belirten Mustafa Kemal; 1905 yılında, nüfusu azalmış ama daha türdeş hale gelmiş, yüzölçümü küçülmüş bir devlet kurmak için hazırlanmak gerektiğini belirtmiştir. Atatürk’e göre, mevcutta ısrar etmek, yararsız ve sonuçsuz bir çabadır. 

Gazi Mustafa Kemal; Kurtuluş Savaşı’nı, Osmanlı Devleti’ni kurtarmak için değil, milli egemenliğe dayalı, laik, çağdaş bir Cumhuriyet kurmak için vermiştir. Bu, Atatürk’ün en yakınındaki dava arkadaşlarıyla bile ters düştüğü bir hedeftir. 

Atatürk; son döneminde yarı sömürge durumuna düşmüş, savaşı kaybetmiş, başkenti dahil topraklarının önemli bölümü işgal edilmiş olan Osmanlı Devleti’ni yaşatmanın olanaksız olduğunu, Kurtuluş Savaşı’nı başlatmadan çok önce görmüştür.

Vatan sevgisinde azmin ve gayretin, vatan savunmasında cesaretin ve fedakârlığın sınırının olmadığını, olamayacağınıda Türk Milleti, Kurtuluş Savaşı’nda göstermiştir. 

Yazarın Son Yazıları Tüm Yazıları