Barışın coğrafyası, birliğin iradesi
Bölgesel barış, güçlü devletlerin ortak aklıyla mümkündür.
Dünya, yeni bir tarihsel kırılmanın eşiğinden geçiyor. Sınırlar yeniden tartışılıyor, güç dengeleri değişiyor, enerji kaynakları üzerinden yeni hesaplar yapılıyor. Diplomasi masalarının yerini zaman zaman silahların sesi alıyor. İnsanlık, bir kez daha güç mücadelesinin gölgesinde geleceğini arıyor.
Oysa coğrafyalar savaşlarla büyümez, toplumlar düşmanlıklarla kalkınmaz, devletler komşularının istikrarsızlığı üzerine kalıcı bir gelecek inşa edemez.
Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey, yalnızca savaşların sona ermesi değil; savaşları ortaya çıkaran anlayışın değişmesidir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ortaya koyduğu “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi, tam da bu noktada tarihsel bir devlet aklı olarak karşımızda durmaktadır. Bu söz, yalnızca bir barış temennisi değildir. Bağımsızlık, egemenlik, karşılıklı saygı ve uluslararası dengelerin korunmasına dayanan bir dış politika anlayışıdır.
Türkiye’nin barış anlayışı, edilgen bir bekleyiş değil; bölgesinde istikrarı kurabilen, sorunların çözümünde inisiyatif alabilen, gerektiğinde masayı kuran ve diplomatik ağırlığını hissettiren güçlü bir devlet iradesi olmalıdır.
Çünkü barış, güçsüzlerin sığınacağı bir liman değil, güçlü devletlerin inşa edeceği ortak bir gelecektir.
Bölgesel birliktelik, tarihsel bir zorunluluktur
Türkiye’nin bulunduğu coğrafya, dünyanın en önemli jeopolitik merkezlerinden biridir. Balkanlar, Kafkasya, Orta Doğu, Doğu Akdeniz ve Karadeniz… Bu bölgelerin herhangi birinde ortaya çıkan kriz, diğerlerini de doğrudan etkilemektedir.
Dolayısıyla Türkiye’nin güvenliği, yalnızca kendi sınırlarının güvenliğiyle açıklanamaz. Komşularının istikrarı, bölgesel ekonomik ilişkileri, enerji güvenliği, ticaret yolları ve diplomatik iş birlikleri de Türkiye’nin millî güvenlik anlayışının ayrılmaz parçalarıdır.
Bu nedenle Türkiye, bölgesel birliktelik fikrini bir temenni olmaktan çıkarıp somut bir diplomatik hedefe dönüştürmelidir.
Balkanlar’dan Kafkasya’ya, Karadeniz’den Orta Doğu’ya uzanan geniş bir coğrafyada; ülkelerin egemenlik haklarına saygı duyan, sınırların dokunulmazlığını esas alan, ekonomik iş birliğini geliştiren ve ortak güvenliği önceleyen yeni bir bölgesel diyalog zemini oluşturulmalıdır.
Bu birliktelik, herhangi bir ülkenin diğerine üstünlük kurduğu bir yapı olmamalıdır. Aksine, eşit egemenlik, karşılıklı güven ve ortak çıkarlar üzerine yükselmelidir.
Türkiye’nin öncülüğünde geliştirilecek böyle bir anlayış, bölgesel sorunların dış müdahalelere açık birer kriz alanı olmaktan çıkarılmasına da katkı sağlayacaktır.
Komşularla barış, dünyayla denge
Dış politikada dostluk kadar gerçekçilik, iyi niyet kadar karşılıklı çıkar, diplomasi kadar kararlılık da önemlidir.
Türkiye, komşularıyla ilişkilerini tarihsel kırgınlıkların, dönemsel siyasi hesapların ve ideolojik ayrışmaların ötesinde değerlendirmelidir. Devletler arasında kalıcı ilişkiler, kişisel yakınlıklarla değil, kurumsal güven ve karşılıklı menfaatlerle kurulur.
Hiçbir ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik tehdit, hiçbir toplumun geleceğine yönelik müdahale ve hiçbir devletin egemenliğini yok sayan yaklaşım kabul edilemez.
Bölgesel barışın temel şartı budur.
Öte yandan ekonomik iş birliği, bölgesel barışın en güçlü teminatlarından biridir. Ortak enerji projeleri, ulaştırma koridorları, ticaret ağları, tarımsal üretim ve sanayi iş birlikleri ülkeleri birbirine yaklaştırır. Birbirinin refahından kazanç sağlayan ülkelerin savaş yerine müzakereyi tercih etme ihtimali güçlenir.
Bölgesel kalkınma, yalnızca ekonomik bir mesele değil, aynı zamanda bir güvenlik politikasıdır.
Türkiye seyirci değil, kurucu aktör olmalıdır
Türkiye’nin tarihsel birikimi, diplomatik kapasitesi, ekonomik potansiyeli ve jeopolitik konumu, ona önemli sorumluluklar yüklemektedir.
Türkiye, küresel güç mücadelelerinin içinde savrulan değil, kendi millî çıkarlarını koruyarak bölgesel dengelerin oluşumuna katkı sunan bir ülke olmalıdır.
Ne başka devletlerin hesaplarına eklemlenmek ne de dünyadan kopuk bir yalnızlık politikası izlemek…
İhtiyacımız olan; bağımsız, dengeli, ilkeli ve çok yönlü bir dış politikadır.
Türkiye, Doğu ile Batı arasında yalnızca bir geçiş güzergâhı değil, farklı medeniyetleri ve siyasi iradeleri buluşturan bir diplomasi merkezi olabilmelidir.
Bunun için öncelikle kendi iç barışımızı, toplumsal bütünlüğümüzü, ekonomik gücümüzü ve demokratik kurumlarımızı sağlamlaştırmalıyız. Çünkü kendi içinde huzuru ve güveni tesis edemeyen bir ülkenin, çevresine kalıcı istikrar sunması kolay değildir.
Son söz: Barış bir tercih değil, geleceğe karşı sorumluluktur
Bugün Ortadoğu’nun, Kafkasya’nın, Balkanlar’ın ve bütün dünyanın ihtiyacı daha fazla silah, daha fazla tehdit ve daha fazla düşmanlık değildir.
İhtiyacımız olan, devletlerin birbirinin varlığını tehdit olarak görmediği; halkların savaşların bedelini ödemediği; ekonomik refahın, güvenliğin ve karşılıklı saygının ortak bir zeminde buluştuğu yeni bir bölgesel anlayıştır.
Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi, dün olduğu gibi bugün de Türkiye’nin dış politika ufkunu aydınlatabilecek en önemli rehberlerden biridir.
Unutulmamalıdır ki coğrafyamızın kaderi, büyük güçlerin masalarında alınan kararlara terk edilemeyecek kadar değerlidir.
Türkiye’nin görevi yalnızca kendi geleceğini güvence altına almak değil, çevresindeki coğrafyanın da barış ve refah içinde yaşayabileceği bir düzenin kurulmasına katkı sunmaktır.
Çünkü güçlü devlet, yalnızca kendi sınırlarını koruyan değil; barışı, istikrarı ve ortak geleceği inşa edebilen devlettir.
Ve artık bölgemizin yeni bir savaşa değil, yeni bir akla; yeni ayrılıklara değil, yeni bir birlikteliğe ihtiyacı vardır.
Prof.Dr. Duran Bülbül