Harekete geçen gerilim: ABD, İran ve Basra Körfezi

ABD’nin İran ile müzakere yoluna gitme niyeti, 15 maddelik anlaşmanın duyurulması ve ABD’nin olası ateşkes ilanı hakkındaki haberler, sürekli değişen açıklamalar ve ABD Başkanı Donald Trump’ın çelişkili ifadeleri, barış girişimlerinin inandırıcılığını zayıflatmıştır. Trump’ın müzakere ve ateşkes konusundaki açıklamalarına İran tarafından yalanlama gelmiştir. Peki, hangi taraf doğru söylüyor? Bu belirsizlik, küresel ekonomi ve bölgesel aktörler açısından beklenti ve risk ortamı yaratmaktadır. Bölgede artan askeri operasyonlar ve ABD Özel Kuvvetlerine bağlı hava indirme birliklerinin Hark Adası’na çıkarma yapma hazırlıkları, barış umutlarının azaldığını göstermektedir.

Pakistan’ın Arabuluculuk Rolü

Bu ortamda, ABD’nin Pakistan üzerinden ateşkes talebinde bulunduğu ve Pakistan’ın, her iki tarafın onayı şartıyla arabuluculuğa sıcak baktığı gündeme gelmiştir. Önceki günlerde Türkiye ve Mısır’ın da arabuluculuk olasılığı gündeme gelmiştir. Pakistan’ın öne çıkması, son dönemde İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman ile yoğun diplomatik temaslarıyla bağlantılı görülmektedir.

Ancak hangi ülke arabuluculuk rolünü üstlense de ABD’nin 15 maddelik anlaşması, İran tarafından kabul edilemez olduğu kadar gerçek bir barış anlaşması niteliği taşımamaktadır. Tek taraflı taleplerden oluşan bu anlaşma, müzakere değil dayatma niteliği taşımaktadır.

Talepleri masaya koymak ile müzakere aynı şey değil

ABD, 15 maddelik şartlarını açıkladı; İran ise önceden kendi taleplerini iletmişti: tazminat ödenmesi, Hürmüz Boğazı’ndaki egemenliğinin tanınması, savaşın tekrar etmeyeceğinin garanti edilmesi ve saldırıların sona erdirilmesi. Ancak iki tarafın talepleri masaya koyması, müzakere ettikleri anlamına gelmemektedir. ABD’nin talepleri tamamen teslimiyet talebi olmuştur. İran’ın ABD’nin açıklamalarının tersine teslim olmaya yönelik bir hareketi de gözlenmemektedir. İki devlet arasında müzakere için karşılıklı güven ve müzakere sonucunu garanti altına alacak mekanizmalar henüz mevcut değildir. Ayrıca İsrail faktörü de bu süreçte belirleyici ve etkileyici bir unsur olarak öne çıkmaktadır.

ABD, 15 maddelik anlaşma ile kendini galip, İran’ı da yenilen olarak göstermeye çalışmaktadır. Bu anlaşma, İran’ı gelecekteki ABD ve İsrail saldırılarına karşı savunmasız bırakmayı hedeflemektedir. Çünkü İran’ın, Dimona saldırısında kullandığı füzenin menzili ile Hint Okyanusu’ndaki Diego Garcia Üssüne 4000 km menzilli balistik füze ile saldırması İran’ın elindeki füzelerin kapasitesi hakkında ciddi endişeler yaratmıştır.

Hark Adası: Basra Körfezi’nin Gizli Mücevheri

Stratejik öneme sahip Hark Adası, “Basra Körfezi’nin gizli mücevheri”ya da “yasak ada” olarak da adlandırılmakta ve adaya yönelik olası bir işgal, bölgedeki gerginliği önemli ölçüde artıracaktır. 20 kilometrekare büyüklüğündeki ada, İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını karşılaması bakımından kritik bir öneme sahiptir. Adanın konumu, aynı zamanda dev petrol tankerlerinin güvenli bir şekilde geçiş yapabileceği elverişli bir alan sunmaktadır. Hark Adası, İran Devrim Muhafızları içindeki seçkin birlikler tarafından korunmakta, resmi ve enerji piyasası verilerine göre adadan günlük 1,3-1,6 milyon varil petrol ihracatı gerçekleştirilmektedir (The Global Statistics, Kharg Island Statistics 2026. 14 Mart 2026).

Hark Adası’ndaki petrolün keşfi, ilk alt yapı çalışmaları ve depolama tesisleri bugün BP olarak bilinen Anglo-Persian Oil Company tarafından yapılmıştır. Bu altyapı, adanın ekonomik ve stratejik değerini daha da artırmaktadır. ABD’nin adaya yönelik planladığı olası operasyon, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerinin güvenliğini sağlamak, petrol üretim alanlarını kontrol altına almak ve İran’ı anlaşma koşullarına zorlamak amacı taşımaktadır. Ancak adadaki petrol altyapısına yapılacak bir saldırıya İran’ın vereceği karşılık bölgesel risk barındırmaktadır.Bu durum küresel ekonomiye ciddi zararlar verebileceği gibi Brent petrol fiyatını 300 dolara kadar yükseltebilecek potansiyel taşımaktadır.

Hark Adası’nın stratejik önemi önceki savaşlarda da ortaya çıkmıştır. 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasında ada, Irak tarafından İran’ın savaş kapasitesini zayıflatmak amacıyla hedef alınmıştır. Bu durum, adanın hem askeri hem de ekonomik açıdan bölgesel denge üzerinde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir.

Kara Savaşı

ABD’nin, İran topraklarına yönelik operasyonlardan zarar görmeden çıkması mümkün değildir. Bu operasyonlar, maddi kayıpların yanı sıra yüksek insani kayıpları da beraberinde getirecektir. Her ne kadar Trump, İran’ın askeri kapasitesini yok ettiklerini iddia etmiş olsa da mevcut durum, İran’ın İsrail ve ABD saldırısına hala cevap verebilecek durumda olduğunu göstermektedir. İran’ın temel eksikliği savunma sisteminin olmamasıdır. Ancak mayın ve tuzaklama sistemleri gibi asimetrik savunma önlemleri nedeniyle ABD, İran’a yakın ada ve kıyıları kontrol edebilmek için hava ve deniz operasyonlarına ağırlık vermektedir. 

Sonuç

ABD ile İran arasında açıklanan 15 maddelik anlaşma, gerçek bir müzakere sürecini değil, tek taraflı taleplerin dayatılması anlamını taşımaktadır. Pakistan’ın arabuluculuk çabaları diplomasiye katkı sağlasa da güven eksikliği ve tarafların karşılıklı olarak iddialarını çürütmesi, barış sürecine olan inancı zayıflatmaktadır. Hark Adası gibi stratejik noktalar, bölgesel güç dengeleri ve küresel ekonomik istikrar açısından kritik öneme sahiptir. Mevcut koşullar, askeri gerilimlerin sürebileceğini ve diplomatik çözüm çabalarının sınırlı olacağını göstermektedir.