Liyakat yazısı yazacak yaşa geldim

Her ne kadar hâlâ 28 hissetsem de yaşımız elliyi buldu.

Hayatta bazı mevzuları okuyarak ya da dinleyerek değil görerek test etme şansı yakaladık.

Liyakat kavramının önemini test etmek için ellili yaşlar fena yaşlar değil.

Ben de bir test yazısı yazayım.

Kelime olarak Liyakat; uygunluk, yetenek, değer, yarar, hüner, fazilet, kabiliyet, layık olmak ve benzeri anlamları ifade etmektedir.

Kutsal dinlerde Liyakat'in önemi, gerek ayet gerekse hadislerle sabittir.

Yahudilikte liyakat kavramı, özellikle Tevrat'ta ve Yahudi kutsal metinlerinde adalet, dürüstlük, sözleşmelere sadakat ve Tanrı'nın emirlerine uyma çerçevesinde ele alınır. Yahudi inancına göre liyakatle doğrudan veya dolaylı ilişkili, Tanah (Eski Ahit) ve ilgili bağlamdan ayetler yer almaktadır:

Adalet ve Liyakat (İşin Ehline Verilmesi)

Yahudilikte en temel liyakat prensibi, adaletin doğru uygulanması ve işin ehline verilmesidir.

Tesniye 16:20: "Adalete, yalnız adalete uyun ki yaşayasınız ve Tanrınız RAB'bin size vereceği ülkeyi mülk edinesiniz." (Adaletin liyakatle sağlanacağı vurgulanır).

Tesniye 1:13-15: Musa'nın halka yöneticiler seçerken dikkat etmesi gerekenler: "Her sıptınızdan bilge, anlayışlı, tanınmış adamlar seçin, onları başınıza atayayım." (Bu ayet, liderlikte liyâkatin, bilgeliğin ve tecrübenin esas olduğunu gösterir).

İslam dininde de benzer yaklaşımlar mevcuttur.

Örneğin,

“Muhakkak ki Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman, adaletle hükmetmenizi emretmektedir. Allah size en güzel bir şekilde öğüt vermektedir! Şunu kesin olarak bilin ki Allah, her şeyi işitmektedir ve görmektedir.” (Nisa 4/58)

Hz. Muhammed (s.a.v.), kendisine kıyametin ne zaman kopacağını soran bir bedeviye, “Emânet zâyi edildiği zaman”  diye cevap vermiştir. Ardından bedevinin, “Emanet nasıl zayi olur?” diye sorması üzerine, Hz. Muhammed (s.a.v.) ona şu cevabı vermiştir: “Emanet ehil olmayan kimseye verildiği zaman kıyameti bekle!” (Buhâri, İlim, 2, Rikak, 35; İbn Hanbel, Müsned, II, 361)

Hz. Muhammed (s.a.v.), Ebu Zer’rin (r.a.) kendisinden memurluk talep etmesi üzerine ona şunları söylemiştir: “Ey Ebu Zer! Ben seni zayıf görüyorum. Ben kendim için istediğimi senin için de isterim. Sakın iki kişi üzerine amir olma, yetim malına da velilik yapma. Memurluk bir emanettir, hakkını vermediğin takdirde kıyamet günü perişanlık ve pişmanlıktır. Ancak kim onu hak ederek alır ve onun sebebiyle üzerine düşen vazifeleri eksiksiz eda ederse o günün perişanlığından kurtulur.” (Müslim, imaret, 17, hadis no: 1826; Ebu Davud, vesaya, 4, hadis no: 2868; Nesai, vesaya, 10, hadis no: 6255)

Binlerce yıllık öğütlere rağmen, Allahın emirlerine rağmen, Liyakat konusunda gerekli hassasiyetin gösterilmediği ortada.

Ben üniversiteye başladığımda, epeyce çetin yollardan geçmiştim.

Konu başka mecralara savrulmadan bağlayayım.

30 yıllık üniversiteki akademik hayatımda, anladım ki liyakat sistemine ancak yüzde 30 oranında uyuluyor.

Hülleye karışmadan, eş,dost, siyasi veya cemaat torpili kullanmadan akademik hayata başlayanlar, çok başarılı oldular. 

Erkenden profesör oldular.

Yaptıkları bilimsel çalışmalar ile ses getirdiler, katma değer yarattılar.

Diğerleri ise hem kendilerini hem de çalıştıkları kurumları çürüttüler.

Eski rektörlerin çocukları bir milimetre ilerlemeden, hülle bir doktora tezi ile yardımcı doçent kaldı.

Yüksek yargı torpili ile gelen, sistemin kolaylaşması ile bir miktar ilerlediyse de yaş kemale erdi.

Turnike modeli ile makale yazan ve İngilizce sınav sorularını çalarak profesör olan cemaat torpilliler, KHK ile atıldı.

Bileğinin hakkıyla gelenler ise tüm fırtınalara rağmen, hayatta kaldı ve çalışmalarına devam ediyor.

G8 içine neden giremediğimize biraz da bu çerçeveden bakalım.