Çocuklarınıza neden Roblox oynatmamalısınız?

Çocuğunuzu Roblox’un başına oturttuğunuzda onu yalnızca renkli karakterlerin dolaştığı masum bir oyuna bırakmıyorsunuz. Onu kimlerin bulunduğunu bilmediğiniz, kapısında güvenlik görevlisi olmayan ve milyonlarca yabancının aynı anda dolaştığı dev bir sanal meydana bırakıyorsunuz. Üstelik bu meydanda yetişkinler çocuk gibi görünebiliyor, çocuklarla iletişim kurabiliyor, onların güvenini kazanabiliyor, konuşmayı başka platformlara taşıyabiliyor ve onları para harcamaya yönlendirebiliyor.

Roblox’un en büyük tehlikesi, anne babaların onu hâlâ bir çocuk oyunu sanmasıdır. Roblox gerçekte tek bir oyun değildir. Kullanıcıların oyunlar ve sanal dünyalar ürettiği, başkalarıyla iletişim kurduğu, arkadaşlık geliştirdiği, sanal para harcadığı ve kendi içeriklerini yayımlayabildiği büyük bir dijital platformdur. Başka bir deyişle Roblox, çocuk oyunu görünümüne bürünmüş bir sosyal medya ağıdır.

Bir çocuğun Roblox’ta yalnızca kendi yaşıtlarıyla karşılaşacağını düşünmek, onu kalabalık bir şehrin merkezine bırakıp çevresindeki herkesin iyi niyetli olacağına inanmak kadar tehlikelidir. Karşısındaki kişinin sevimli bir avatar kullanması, renkli kıyafetler giymesi ya da çocuklara uygun görünen bir oyunda bulunması, onun gerçekten çocuk olduğu anlamına gelmez.

Üstelik tehlikeli bir yetişkin çocuğa ilk mesajında kötü niyetini açıklamaz. Önce onunla aynı oyunu oynar. Sevdiği şeyleri öğrenir. Ona sanal bir eşya verebilir. Başarılı olduğunu söyler. Arkadaşı gibi davranır. Anne babasıyla ilişkisini, evde yalnız kalıp kalmadığını, hangi saatlerde oyuna girdiğini anlamaya çalışır. Daha sonra konuşmayı Discord, Snapchat, WhatsApp ya da başka bir iletişim ortamına taşımayı önerir.

Çocuğun istismar amacıyla güveninin kazanılması çoğu zaman bir anda gerçekleşmez. Bu süreç haftalar, hatta aylar sürebilir. Önce arkadaşlık kurulur, ardından sırlar paylaşılır, sonra çocuk ailesinden saklaması gereken bir ilişkinin içine çekilir. Anne babalar çocuklarının yan odada güvenli biçimde oyun oynadığını düşünürken, ekranın diğer tarafındaki bir yabancı, çocuğun hayatına çoktan girmiş olabilir.

Roblox hakkındaki tartışmalar yalnızca internet üzerinde dolaşan birkaç iddiadan ibaret değil. Amerika Birleşik Devletleri’nde Louisiana, Kentucky, Texas ve Nebraska eyaletlerinin başsavcılıkları Roblox’a karşı dava açtı. Bu davalarda platformun çocukları cinsel istismar amacıyla yaklaşan kişilerden yeterince korumadığı, zararlı içeriklere karşı gerekli önlemleri almadığı ve anne babalara güvenlik konusunda yanıltıcı bir görünüm sunduğu ileri sürülüyor.

Louisiana Ağustos 2025’te, Kentucky Ekim 2025’te, Texas Kasım 2025’te, Nebraska ise Mart 2026’da Roblox’a karşı hukuki süreci başlattı. Dört farklı eyaletin birbirinden bağımsız biçimde aynı platform hakkında benzer kaygılarla harekete geçmesi, hiçbir anne babanın görmezden gelebileceği bir durum değildir.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Bu davalarda ileri sürülen iddiaların tamamı kesinleşmiş mahkeme kararı değildir. Roblox da suçlamaları kabul etmiyor ve çocukları korumak için gelişmiş güvenlik sistemleri kullandığını söylüyor. Ancak farklı eyaletlerin başsavcılık makamları aynı platform hakkında benzer gerekçelerle dava açıyorsa, ortada yalnızca birkaç ailenin kaygısından ya da sosyal medyada dolaşan söylentilerden daha ciddi bir sorun bulunduğunu kabul etmek gerekir.

Roblox son dönemde yaş denetimini, ebeveyn gözetimini ve sohbet kısıtlamalarını artırıyor. Kullanıcıları yaş kümelerine ayırmak, küçük çocukların iletişim özelliklerini sınırlamak ve yetişkinlerle çocukların doğrudan konuşmasını önlemek amacıyla yeni sistemler kuruyor. Bunlar olumlu adımlar gibi görünebilir. Ancak şu soruyu sormak zorundayız: Roblox yıllardır çocuklar için yeterince güvenli bir platformsa neden bugün daha sıkı yaş denetimleri, iletişim sınırlamaları ve genişletilmiş ebeveyn ayarları getirmek zorunda kalıyor?

Güvenlik önlemlerinin artırılması yalnızca şirketin duyarlılığını göstermez. Aynı zamanda önceki önlemlerin yetersiz kalmış olabileceğini de düşündürür. Otomatik bir süzgecin kötü kelimeleri engellemesi, çocuğun korunduğu anlamına gelmez. Kötü niyetli kişiler kelimeleri değiştirerek, rakamlar ve simgeler kullanarak, konuşmayı parçalara bölerek ya da çocuğu başka bir uygulamaya çağırarak bu denetimleri aşabilir.

2026 yılında yayımlanan bağımsız bir akademik araştırmada yaklaşık iki milyon Roblox sohbet iletisi incelendi. Araştırmacılar; çocuklara cinsel amaçla yaklaşma, küçüklerin cinselleştirilmesi, zorbalık, şiddet, kendine zarar verme ve kişisel bilgilerin paylaşılmasıyla ilgili zararlı iletilerin platformun denetiminden kaçabildiğini belirledi. Araştırmada, bazı kullanıcıların daha önce iletileri engellenmiş olsa bile farklı yöntemler kullanarak zararlı konuşmalarını sürdürebildiği de görüldü.

Asıl tehlike çoğu zaman ekranda görülen açık bir küfür ya da uygunsuz bir görüntü değildir. En büyük tehlike, çocuğun karşısındaki kişiye güvenmeye başlamasıdır. Zararlı bir görüntüyü silebilirsiniz. Bir hesabı kapatabilirsiniz. Ancak çocuğun duygusal dünyasına girmiş, ona kendisini özel hissettirmiş ve ailesinden sakladığı bir bağ kurmuş kişiyi aynı kolaylıkla silemezsiniz.

Roblox’un ikinci büyük sorunu para düzenidir. Platformda gerçek para, Robux adı verilen sanal paraya dönüştürülür. Çocuk bu işlemden sonra artık bir elbisenin, evcil hayvanın, özel yeteneğin ya da oyundaki bir üstünlüğün gerçek değerini görmekte zorlanır. Ekranda yüzlerce Robux olarak gördüğü şeyin anne babasının kredi kartından çıkan gerçek para olduğunu tam olarak kavrayamayabilir.

Sanal para kullanılması harcamayı daha kolay ve daha soyut hâle getirir. Çocuk para harcadığını değil, oyunun içinde bir düğmeye bastığını düşünür. Sınırlı süreli teklifler, yalnızca belirli günlerde alınabilen eşyalar, arkadaşlarından geri kalma korkusu ve daha güçlü görünme isteği çocuğu sürekli yeni harcamalara yöneltebilir.

Bir çocuğun dürtü denetimi, risk değerlendirmesi ve paranın değerini kavrama yeteneği henüz gelişme aşamasındadır. Buna karşılık platformun para kazanma sistemi profesyoneller tarafından tasarlanmıştır. Çocuğunuz yalnızca bir oyunun karşısında değildir. Dikkatini mümkün olduğunca uzun süre içeride tutmak ve onu daha fazla harcamaya yönlendirmek için kurulmuş milyarlarca dolarlık bir ekonomik yapının karşısındadır.

Roblox çocuklara yalnızca oyun oynatmıyor. Aynı zamanda onları oyun, eşya ve sanal ortam üretmeye teşvik ediyor. Bunun çocukların yaratıcılığını, tasarım bilgisini ve yazılım yeteneğini geliştirebileceği söylenebilir. Ancak sözleşme ilişkilerini, emeğinin gerçek değerini ve sanal paranın nasıl gerçek paraya çevrildiğini anlayamayacak yaştaki çocukların üretim sürecinde kullanılması ayrı bir tartışma yaratıyor.

Çocuklar büyük kazanç elde edebileceklerini düşünerek saatlerini oyun ve sanal eşya üretmeye ayırabilir. Ancak üretilen ekonomik değerin ne kadarının çocuğa, ne kadarının platforma kaldığını hesaplayamayabilirler. Yetişkinler tarafından yönetilen üretici gruplarının içinde çalışan çocukların emeği de kolaylıkla kötüye kullanılabilir. Bu nedenle Roblox yalnızca çocukların ne oynadığı üzerinden değil, çocuk emeğiyle kurduğu ekonomik ilişki üzerinden de incelenmelidir.

Roblox’un üçüncü büyük sorunu, sonu olmayan yapısıdır. Klasik oyunlarda bir bölüm tamamlanır, görev biter ve çocuk kalkar. Roblox’ta ise sürekli yeni oyunlar, yeni eşyalar, yeni arkadaşlar, yeni etkinlikler ve yeni ödüller vardır. Çocuk oyundan çıktığında yalnızca eğlenceyi bırakmış olmaz. Arkadaşlarının oyuna devam ettiğini, bir ödülü kaçırabileceğini, grubun dışında kalabileceğini veya sahip olduğu konumu yitirebileceğini düşünür.

Böylece oyun, basit bir eğlence olmaktan çıkar ve çocuğun sosyal yaşamının merkezine yerleşmeye başlar. Oyunu kapatması istendiğinde öfkelenme, yemek sırasında yeniden bağlanmak isteme, gece gizlice oynama, ders sırasında oyunu düşünme, gerçek arkadaşlıkların yerine sanal ilişkiler kurma ve Robux talebi reddedildiğinde aşırı tepki gösterme bu düzenin sonucunda görülebilecek işaretlerdir.

Bunların her biri tek başına bağımlılık tanısı anlamına gelmez. Ancak çocuk oyunun ne zaman başlayıp ne zaman biteceğine artık kendisi karar veremiyorsa, aile düzeni oyun saatlerine göre şekillenmeye başladıysa ve oyun kapatıldığında çocuk olağan dışı tepkiler gösteriyorsa tehlike çoktan kapıdan içeri girmiş demektir.

Türkiye’de Roblox’a 7 Ağustos 2024 tarihinde Adana 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararıyla erişim engeli getirildi. 4 Haziran 2023’ten beri Adalet Bakanlığı görevini yürüten Yılmaz Tunç, kararın çocukların istismarına neden olabilecek içeriklerle ilgili kaygılar üzerine alındığını açıkladı.

Erişim engelinin hukuken ve dijital özgürlükler açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiği ayrıca tartışılabilir. Ancak bir mahkemenin ve Adalet Bakanlığının çocukların korunmasını gerekçe göstererek böyle bir karar alması, anne babalar açısından önemsiz bir ayrıntı değildir.

Türkiye’deki tehlikeyi büyüten başka sorunlar da var. Çocukların bir bölümü İngilizce güvenlik uyarılarını anlayamıyor. Anne babaların önemli bir bölümü Roblox’un sohbet, arkadaşlık, sesli iletişim ve oyun içi ödeme özelliklerinin nasıl çalıştığını bilmiyor. Çocuklar yaşlarını farklı göstererek hesap açabiliyor. Ebeveynler kredi kartlarını telefon ve tabletlere tanımlıyor, ancak sanal paranın hangi hızla harcandığını izlemiyor.

Türkiye’de Roblox’a erişim engellenmiş olsa da çocukların farklı teknik yöntemlerle platforma ulaşmaya çalıştığı biliniyor. Böyle bir durumda anne babalar çocuklarının yalnızca yasağı aşmaya çalıştığını düşünebilir. Oysa çocuk güvenlik ayarları, yerel denetim ve aile gözetimi daha da zayıf bir bağlantı biçimiyle platforma giriyor olabilir. Yasak, çocuğu kendiliğinden korumaz. Anne babanın ne olduğunu bilmediği bir teknik yol üzerinden giriş yapılması tehlikeyi daha görünmez hâle getirebilir.

Bir çocuk yabancı biriyle karşılaştığında kime haber vermesi gerektiğini, hangi görüntüyü saklaması gerektiğini, hesabı nasıl şikâyet edeceğini ya da ailesine yaşadıklarını nasıl anlatacağını bilemeyebilir. Daha kötüsü, karşısındaki kişi çocuğu ailesine anlatırsa oyundan uzaklaştırılacağına inandırabilir. Çocuk oyunu kaybetmemek için yaşadıklarını saklayabilir.

Türkiye’de aileler dijital tehlikeyi çoğu zaman açık cinsellik, çıplaklık ya da küfür olarak değerlendiriyor. Oysa çocuğa yaklaşan bir yetişkinin haftalar boyunca son derece sıradan konuşmalar yapması çok daha tehlikelidir. Çünkü anne babaların aradığı açık suç işaretleri henüz yokken güven ilişkisi kurulmaya başlanmıştır.

Çocuğunuz size “Herkes Roblox oynuyor” diyebilir. Arkadaşlarından geri kaldığını, oyuna giremezse dışlanacağını söyleyebilir. Size kızabilir, ağlayabilir ve haksızlık yaptığınızı düşünebilir. Ancak herkesin çocuğunu bir yere göndermesi, oranın güvenli olduğunu göstermez. Çocuğunuzun birkaç gün size kızması, tanımadığı bir yetişkinin aylar boyunca onun güvenini kazanmasından daha ağır bir sonuç değildir.

Anne babalık çocuğun her istediğini yerine getirmek değildir. Bazen çocuğun henüz göremediği tehlikeyi onun yerine görmek ve bütün itirazlarına rağmen o kapıyı kapatmaktır.

Ben uzun yıllardır dijital dünya hakkında bilgi veren biriyim. Bu dünyayı 1990’lı yıllardan bu yana, hatta internetin bugünkü kitlesel yapısına kavuşmasından önceki dönemden beri izliyorum. Teknolojinin hangi yöne gittiğini, hangi platformların nasıl büyüdüğünü ve başlangıçta masum görünen bazı yapıların zamanla neye dönüştüğünü uzun süredir görüyorum.

Bu deneyimin ve yıllar içinde oluşan sezgilerimin söylediği bir şey var: Roblox, TikTok, Snapchat ve Discord çocukların kendi başlarına bırakılabilecekleri doğru yerler gibi görünmüyor. Bu platformların tamamı aynı değildir, aynı biçimde çalışmaz ve aynı tehlikeleri taşımaz. Ancak hepsi çocuğu tanımadığı insanlarla, denetlenmesi güç içeriklerle, bitmeyen bir dikkat ekonomisiyle ve anne babanın göremediği ilişkilerle karşı karşıya bırakabilir.

Çocukların dijital dünyadan bütünüyle uzak tutulması gerektiğini söylemiyorum. Aksine çocukların teknolojiyi öğrenmesi, üretmesi, kod yazması, araştırma yapması ve dünyanın bilgisine ulaşması gerekiyor. Ancak dijital dünyaya girmekle çocuğu denetimsiz bir platformun içine bırakmak aynı şey değildir. Çocuklarımızı daha doğru, daha üretken, daha öğretici ve daha güvenli dijital alanlara yönlendirmekte büyük yarar var.

Çocuğunuz Roblox oynarken odasında yalnız olduğunu düşünebilirsiniz.

Asıl korkmanız gereken, gerçekte yalnız olmayabileceğidir.