Yargı faaliyetinde 'Yapay Zekâ'

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 25 Nisan 2026 tarihinde katıldığı bir etkinlikte, vatandaşların avukat yardımı olmaksızın dava dilekçesi hazırlayabilecekleri yapay zekâ destekli bir platform kurmayı düşündüklerini dile getirmişti.

Bu açıklamanın ardından 78 baronun katılımıyla “Savunma Hakkı Yapay Zekâya Devredilemez” başlıklı ortak bir bildiri yayımlandı. Bildiride, Bakan tarafından gündeme getirilen olası uygulamanın doğurabileceği sakıncalar dile getirildi.

Barolar tarafından yayımlanan açıklamada özetle; hukuki süreçlerin yalnızca teknik bir veri işleme faaliyetinden ibaret olmadığı, somut olayın özelliklerine göre şekillenen bir hak arama ve koruma faaliyeti olduğu vurgulandı. Adaletin, sadece verilerin işlenmesiyle ulaşılan matematiksel bir sonuç olmadığı; vicdani süzgeçten geçen insani muhakemenin ürünü olduğu ifade edildi. Ayrıca adil yargılanma hakkı ve savunma hakkının etkin kullanımı bakımından, başta Anayasa ve Avukatlık Kanunu olmak üzere yürürlükteki mevzuata ve temel hukuk ilkelerine aykırılık oluşturabilecek hususlar ortaya konuldu.

Söz konusu bildiride, Adalet Bakanlığı'nın önceliğinin ne olması gerektiği şu ifadelerle dile getirildi:

“Savunma makamının yetki alanlarını tartışmaya açmak yerine, bağımsız savunmayı güçlendirmek, hakim ve savcı niteliğini güçlendiren liyakat esaslı reformları hayata geçirmek, yargılamayı hızlandıracak teknik altyapıyı geliştirmek ve yargının tüm unsurları bakımından fiziki ve hukuki imkanları iyileştirmek olmalıdır.” 

Sayın Bakanın katıldığı etkinlikte yer alsaydım kendisine en az vatandaşın dilekçe yazmasına yardımcı olmak kadar önemli bir kaç konu hakkında sorular yöneltirdim. 

Hukuki niteliği bakımından çok karmaşık olmayan davaların dahi kesinleşmesinin neden ortalama iki ila üç yıl sürdüğünü sorardım. Kamuoyunun yakından takip ettiği siyasi davalarda toplanan delillerin, bilirkişi raporlarının ve taraf beyanlarının bir yapay zekâ uygulamasına yüklenmesi hâlinde ortaya çıkacak sonucun, mahkemeler tarafından verilen kararlarla ne ölçüde örtüşeceği konusundaki görüşlerini de sorardım.

Yapay zekâ uygulamaları bugün hukuk alanında faaliyet gösterenler, özellikle de avukatlar tarafından yoğun biçimde kullanılmaktadır. Karar araştırmaları, dilekçelerin incelenmesi, teknik bilgi gerektiren bilirkişi raporlarının değerlendirilmesi ve benzeri birçok alanda meslek mensuplarına önemli ölçüde zaman tasarrufu sağlamakta ve verimliliklerini artırmaktadır.

Konunun elbette bir de iktisadi boyutu bulunmaktadır.

Barolar, savunma makamını temsil etmekle birlikte aynı zamanda birer meslek örgütüdür. İster serbest ister bağlı olarak çalışsınlar, ülkemizde bugün itibarıyla 200 binin üzerinde avukat bulunmaktadır. Mesleki faaliyetlerinin ekonomik getirilerini doğrudan etkileyebilecek bir düzenleme ihtimali karşısında meslek örgütlerinin tepki göstermesi son derece doğaldır.

Türkiye Büyük Millet Meclisinde, siyasi partilerde, sendikalarda ve sivil toplum kuruluşlarında etkin görevlerde binlerce avukat bulunmaktadır. Üstelik mevcut hukuk sistemimizde, bazı iş ve işlemlerde avukatla temsil edilme veya avukat istihdam etme zorunluluğu da söz konusudur. Son yıllarda yürürlüğe giren çeşitli yargı paketlerinde de bu yönde düzenlemelerle karşılaşmaktayız.

Özetle, her örgütlü meslek grubunun yaptığı gibi avukatlar da mesleklerinin ve mesleki kazanımlarının korunması için tepki göstereceklerdir.

Hukuk, yalnızca mevzuat hükümlerinden oluşan bir kurallar bütünü değildir. Hukuk; doğru düşünme, muhakeme etme ve sorun çözme becerilerinin merkezinde yer alan, insan yaşamının en zorlu ve en meşakkatli alanlarından biridir. Doğumdan ölüme hayatın her aşamasında bireyin, toplumun, doğanın ve tüm canlıların adil ve barış içinde bir arada yaşayabilmesi amacıyla yürütülen bir faaliyettir.

Yapay zekâ başta olmak üzere tüm yardımcı teknolojiler, hukuk mesleğinin daha etkin ve verimli şekilde icra edilmesine katkı sağlayacaktır. Ancak hukuk uygulamasında nihai değerlendirmeyi yapan, vicdani kanaat ve adalet duygusuna sahip insan olmaya devam edecektir.