Kemalizm nedir? 10 Kasım'ın ardından...

Kemalizmi anlamak için kelimenin doğduğu, Kemalist’lerin can güvenliğinin olmadığı günlere geri dönmeliyiz. Henüz zaferin kazanılmadığı, Cumhuriyetin kurulmadığı, Anadolu’da milletin sabaha hangi haberle uyanacağını bilmediği o günlere… Savaşlardan eksilmiş bir milletin, yoksulluğuna rağmen haysiyetinden vazgeçmediği o ağır yıllara.

Bugün söylenen “Ben Kemalistim” sözünün o günlerde ağır bir bedeli vardı: Görevinden, güvenliğinden, gerektiğinde canından olmak.

Mustafa Kemal’in yanında durmak, henüz ufukta görünmeyen kurtuluşa inanmak, o inancın bütün mesuliyetini omuzlamaktı. Ellerinde zaferin teminatı yoktu; yalnızca esareti kabullenmeyen bir irade taşıyorlardı.

Millî Mücadele yıllarında Mustafa Kemal’in önderliğindeki direnişi tanımlayan “Kemalist” adı, yabancı basında ve diplomatik yazışmalarda da kullanılıyordu. Kelimenin asıl hikâyesi, kimlerin hayatında karşılık bulduğunda saklıydı. Cephedeki komutanın, cephane taşıyan kadının, evini direnişe açan insanın fedakârlığında… Kendi yarınından emin olamayanlar, memleketin yarınına inanmışlardı.

Müdafaa-i Hukuk cemiyetleriyle örgütlenen itiraz, Amasya’da milletin azim ve kararına dayanıyor; Erzurum’dan Sivas’a uzanan yolda ortak bir istikamete kavuşuyordu. Kuvâ-yi Milliye’nin direnci, düzenli ordunun kuruluşuna zaman kazandırmıştı. Dağınık imkânlardan müşterek bir kuvvet, ağır yoksunluklardan bağımsız bir devlet doğmak üzeriydi.

Mustafa Kemal’in yol arkadaşlarını da bu sorumluluğun içinde değerlendirirsek, Kâzım Karabekir’in kritik günlerdeki desteğini, Ali Fuat Cebesoy’un örgütleme çabasını, İsmet İnönü’nün cepheden Lozan’a taşıdığı bağımsızlık ısrarını görürüz.

Mücadele içinde gelişen düşünce, Cumhuriyetin kurumlarında ve siyasal programında ifadesini buldu. Altı ilke 1931’de CHP programında birlikte yer aldı; 1935 programında “Kamâlizm” adı açıkça kullanıldı.

Meclis açıldı, bağımsızlık kazanıldı, Cumhuriyet ilan edildi. Bir milletin varlığını koruma iradesi, kendi geleceğini kurma kudretine dönüşmüştü.

Bugün “Kemalistim” derken arkamıza aldığımız tarih işte budur. O tanımın içinde bir milletin emeği, azmi, cesareti ve haysiyeti durur.

Zaferin ardından yeni bir vazife başladı: Yoksulluğu üretimle, bilgisizliği eğitimle aşmak; bağımsızlığı hayatın her alanında kökleştirmek. Bir milletin başını kaldırmasını sağlayan zaferi, o başın bir daha eğilmemesini sağlayacak eserlerle tamamlamak.

Kemalizmi bu bütünlük içinde kavramalıyız. Cephedeki mücadeleyi, okuldaki eğitimi, hukuktaki dönüşümü, fabrikadaki üretimi birbirine bağlayan iradeyi görmeliyiz. Atatürk’ün düşüncesine bağlılık, aklı çalıştırmayı, hakikati araştırmayı, ezberin rahatlığı yerine düşünmenin zahmetini göze almayı gerektirir.

Cumhuriyetçilik, yönetme yetkisini hanedanın mirasından alıp milletin iradesine dayandırır. Vatandaşın memleketin geleceğinde sözünün, yönetim karşısında hakkının bulunmasıdır.

Milliyetçilik, milletin bağımsızlığına, bütünlüğüne ve ortak geleceğine sahip çıkmaktır. Toprağına gösterilen ihtimamın, insanının emeğinde ve çocuğunun eğitiminde de karşılık bulmasıdır.

Halkçılık, halkın hakkını korumak, imtiyaza karşı durmaktır. Emeğin önüne yakınlığı, liyakatin önüne sadakati geçirmemek; halk adına konuşurken halkın hakkına el uzatanın karşısında durabilmektir.

Devletçilik, kalkınmanın sorumluluğunu üstlenmektir. Özel girişimin yanında kamunun da yatırım ve üretim gücüyle ülkeyi ayağa kaldırmasıdır. Siyasi bağımsızlığı, ekonomik bağımsızlığın sağlam zemininde yaşatmaktır.

Laiklik, devletin ve hukukun dinî otoriteden bağımsızlığını, insanın vicdan hürriyetini korur. İnancın siyasi nüfuza, dinî bağlılığın kamusal ayrıcalığa dönüştürülmesine itiraz eder.

Devrimcilik, kazanımları korurken geleceğin sorumluluğunu taşımaktır. Kurumları geliştirmek, yeni ihtiyaçlara cevap aramak, geçmişin azminden bugünün düşünme cesaretini çıkarmaktır.

Eğitim birliğinden kadınların medeni ve siyasi haklarına uzanan dönüşüm, bu ilkelerin hayattaki karşılığıdır. Cumhuriyetin değeri, bir kız çocuğunun önünde açılan yolda, bir vatandaşın kendi geleceği üzerinde kazandığı söz hakkındadır.

Bu ilkeler birlikte anlam kazanır. İçlerinden işimize geleni seçip diğerlerini ihmal ettiğimizde, düşüncenin bütünlüğü yaralanır. Atatürk’e duyduğumuz minnetin emeğe, bağlılığın mesuliyete, sözün davranışa dönüşmesi gerekir.

Şimdi kendimize dürüstçe sormalıyız: Atatürk’ün adından aldığımız itibara, onun ilkeleri karşısında gösterdiğimiz sadakatle karşılık verebiliyor muyuz?

Atatürk’ün adını kullanarak itibar devşirmek hiçbir siyasi partinin hakkı değildir. Bu ölçü CHP için de Yeni Parti için de geçerlidir. Kılıçdaroğlu’na karşı çıkarak yeni bir yapı kurmak, savunulan anlayışı değiştirmek anlamına gelmez. İsimler ve tabelalar değişirken Cumhuriyetin temel meselelerine yaklaşım aynı kalıyorsa, değişim iddiasını sorgulamalıyız.

Kemalistler ve Altı Ok’un savunucuları olarak, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı’na ilişkin çekinceleri göz ardı eden bir taahhüdün parti tüzüğüne alınmasını, Türkiye’nin üniter yapısı açısından sorgulamalıyız. Yerel hizmetleri geliştirme adına siyasi özerkliğe ve federasyona kapı aralanmasına sessiz kalamayız.

Vatandaşlıkta da ölçümüz aynı açıklıktadır: Türk milleti tanımı; Kürt, Laz, Çerkez, muhacir, bütün vatandaşları ortak bir aidiyette buluşturur, hiçbirini dışarıda bırakmaz. Eşitliği hayata geçirmek hepimizin sorumluluğudur ama eşitlik talebini milleti etnik kimliklere göre yeniden tarif etmenin gerekçesine dönüştürmeye de karşı durmalıyız. “Eşit yurttaşlık” söylemi üzerinden, var olan ortak vatandaşlık bağını kelime oyunlarıyla değiştirmeye yönelenlerin karşısında bu itirazımızı açıkça dile getirmeliyiz.

Dil ve eğitim konusunu da bu ortak gelecekten ayırmadan düşünmeliyiz. Her vatandaşın ana dilini öğrenmesi, kullanması ve geliştirmesi hakkıyla eğitim dilinin değiştirilmesi farklı meselelerdir. Türkçenin ortak eğitim, bilim ve kamusal hayat dili olarak kalmasını savunmalıyız.

Burada Oktay Sinanoğlu’nu anmadan geçemeyeceğim. Onun uyarısıyla:

“Türkçe giderse, Türkiye gider…”

Çerçeve yasa tartışmasını da bu bütünlük içinde değerlendirmeliyiz. Böyle bir düzenlemeye kurumsal olarak destek verenlerden, hangi hükümlere ve hangi sınırlara onay verdiklerini açıklamalarını istemeliyiz.

Vatandaşlık bağını, devletin bütünlüğünü ve hukuk önünde eşitliği ilgilendiren tercihler, belirsiz vaatlerle geçiştirilemez. On binlerce insanın hayatına mal olan terörün sorumluluğunu taşıyan bir örgütün liderine statü kazandırılması ve yaşam koşullarının iyileştirilmesi üzerinden yürütülen siyasete itirazımız açıktır. Türkiye Büyük Millet Meclisinde özgürlük ve demokrasi söylemleriyle sürdürülen tartışmaların, ülkenin bütünlüğünü aşındıracak bir anayasal değişime zemin hazırlamasına göz yumamayız. Batı’nın tarihsel müdahalelerini ve bu topraklar üzerindeki hesaplarını bilen bir millet olarak, bölünmeye açılabilecek her adımın karşısında durmalıyız.

Atatürk’e bağlılık iddiası, tam da bu kararlar karşısında anlam kazanır.

Kamu ahlakında da ölçümüz değişmemelidir. Rüşvet ve yolsuzluk iddiaları karşısında açıklık, tarafsız soruşturma ve hesap verme sorumluluğu hatırlanmalıdır.

Hiçbir parti, Atatürk’ün adını kadrolarını sorgulanmaktan koruyan bir kalkana dönüştüremez. Milletin ona duyduğu sevgi, hiçbir yapıya verilmiş peşin bir ahlak belgesi ya da güvence değildir.

Onun mirasına sahip çıkmak, kararlarımızda ilkeyi, yönetimde halkın hakkını, siyasette dürüstlüğü savunmayı gerektirir.

Onun adıyla itibar devşirmeye çalışanlar, Türk milletinin zekâsını ve sağduyusunu hafife alamayacaklarını bilmelidir.

Bütün bunların ardından insan düşünmeden edemiyor: Cumhuriyet kurulurken nasıl bir temel atılmış, nasıl bir harç karılmış ki Cumhuriyet, 103 yıldır bunca sarsıntıya dayanıyor?

Yanlış siyasetçilere, aşındırılan ilkelere, halkın hakkına uzanan ellere rağmen bu memleket nasıl hâlâ ayakta kalıyor?

Yerel yönetimlerden devlet yönetimine kadar hesabı sorulmayan her israfın, her yolsuzluğun, her yağmanın bedelini bu millet ödüyor. Kimi emeğinden, kimi sofrasından, kimi çocuğunun yarınından veriyor. Cumhuriyetin imkânlarıyla yükselip Cumhuriyetin dayanaklarını zayıflatanlara rağmen, bu ülkenin bağrından hâlâ bilim insanları, hekimler, sanatçılar, sporcular yetişiyor. Memleket, kendisinden esirgenen geleceği evlatlarının gayretiyle yeniden kuruyor.

Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, nasıl bir inancı bu toprağın mayasına katmış olmalı ki bunca hoyratlık o cevheri tüketemiyor? Nasıl bir haysiyet duygusu bırakmış olmalı ki başka coğrafyalara göçmüş insanımız, dünyanın öbür ucunda kurduğu hayatta bile buraya ait bir sevinçle gururlanıyor, buraya düşen bir acıyla yaralanıyor?

Hayatını başka ülkelerde geçiren, başka dillerde çalışan bu milletin nice evladı, nesiller boyunca farklı coğrafyalarda kök salsa da yüreğinde bu memleketin ve Mustafa Kemal Atatürk’ün sevgisini ilk günkü heyecanla taşıyor…

Bir bayrakta, bir ezgide, Mustafa Kemal’in bir fotoğrafında o mesafe bir anda kapanıyor. Hiç görmedikleri, sesini kendi çağında hiç duymadıkları bir insana sonsuz özlem duyuyorlar…

Bir devlet adamına duyulan sevginin, onu hiç tanımamış kuşaklarda böylesine diri kalması üzerinde ayrıca düşünmeliyiz. Onun yüzüne bakarken kendi haysiyetini hatırlayan, onun adını anarken yeniden cesaret bulan insanların bağlılığını hiçbir siyasi hesabın ölçüsüne sığdıramayız.

Bu sevgiyi oy hesabına yazanların, bu özlemden kendilerine pay çıkaranların karşısına tam da bu yüzden dikilmeliyiz.

Fakat Cumhuriyetin bunca sarsıntıya dayanmış olmasını, daha fazlasına da dayanacağının teminatı sayamayız. O sağlam temelin üzerine kendi emeğimizi koymak, aşındırılan her ilkenin, çiğnenen her hakkın sorumluluğunu duymak zorundayız. Bir zamanlar yokluk içinde kurulan bu ülkeyi, bugün vicdanımızı susturarak koruyamayız.

103 yıl sonra hâlâ Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının attığı temelin üzerinde ayaktayız. O temelde bir milletin esareti reddeden iradesi, kendi kaderine hükmetme azmi, gelecek nesillere karşı duyduğu mesuliyet vardır. Bize düşen, bu mirasın sağlamlığına sığınarak ömrümüzü tamamlamak değil; kendi emeğimizi, cesaretimizi ve ahlakımızı da o harca katmaktır. Tarih karşısındaki yerimizi, duyduğumuz hayranlıktan çok, gösterdiğimiz sadakat belirleyecektir.

Mustafa Kemal’e duyduğumuz özlem, onunla aynı yüzyılda yaşayamamış olmanın hüznünü aşar; onun mümkün kıldığı hayatın kıymetini bilmeyi, o hayatın haysiyetini korumayı gerektirir. Çünkü bize bırakılan, üzerinde yaşayacağımız bir toprak kadar, başımızı eğmeden yaşayacağımız bir vatandır.

O, ömrünü bu milletin istiklaline adadı. Bugünden tezi yok, bize düşen sorumluluk; Müdafaa-i Hukuk ve Kuvâ-yi Milliye’nin emeği ve azmi üzerinde yükselen Cumhuriyet Halk Partisi’nin, bu mirasa layık yönetim kadrolarına kavuşmasını sağlamaktır.