Bir kutu umut, bir avuç hap: Sağlık bu kadar basit mi?

Bir düşünün…

Sabah telefonunuzu elinize alıyorsunuz. Sosyal medyada biri D vitamini öneriyor, bir başkası magnezyumun uykunuzu düzelteceğini söylüyor. Ardından omega-3, kolajen, resveratrol, koemzimQ10, kuersetin, folik asit, NAD+, DİM, safran ekstresi, hayıt otu, karayılan otu, sarımsak kürü, soya izoflavanları, kırmızı yonca, maça kökü, kalsiyum, kreatin, iyot, keten tohumu gibi bir sürü takviye ve çeşitli bitkisel ürünler…

Her gün yeni bir ürün, yeni bir gençlik formülü, yeni bir umut! Longevity…. Günümüzün konusu…

Özellikle kadınlar için yaş almak bazen bedensel değişimlerin yanında duygusal kaygıları da beraberinde getiriyor. Kırklı yaşlardan itibaren değişen uyku düzeni, azalan enerji, kilo artışı, ciltteki değişiklikler veya menopoz belirtileri kadınları çözüm aramaya yöneltebiliyor.

Peki, bu arayış bazen gereksiz ürün tüketimine mi dönüşüyor?

Kadınlara kullandıkları ilaçları sorduğumda, zaman zaman karşıma uzun bir takviye listesi çıkıyor.

“Neden kullanıyorsunuz?” diye sorduğumda ise cevaplar tanıdık:

“Hocam, sosyal medyada gördüm.”

“Bir uzman önerdi.”

“Doğal ürün, zararı olmaz diye düşündüm.”

Oysa bir ürünün doğal olması güvenli, popüler olması etkili, bir uzman tarafından önerilmesi de herkes için gerekli olduğu anlamına gelmez.

Önce beslenme, sonra takviye

Vitamin ve minerallerin sağlığımız için vazgeçilmez olduğu tartışılmaz. Ancak önceliğimiz bunları dengeli ve çeşitli beslenmeyle karşılamak olmalıdır.

Elbette bazı kadınlarda takviye gereklidir.

Yoğun adet kanaması nedeniyle demir eksikliği gelişen bir kadında demir tedavisi, B12 eksikliği veya emilim bozukluğu bulunanlarda B12 desteği gerekebilir. Vegan beslenen kadınlarda da B12 özellikle önemlidir.

Gebelik planlayan kadınlara folik asit, eksiklik saptanmasını beklemeden önerilir. D vitamini desteği ise eksiklik veya belirli klinik riskler doğrultusunda değerlendirilir.

Menopoz döneminde kemik sağlığı için yeterli kalsiyum önemlidir; öncelikle besinlerden karşılanması hedeflenmelidir.

Önemli olan herkese aynı takviyeyi vermek değil; doğru kadına, doğru nedenle, doğru dozda önermektir.

Peki, popüler takviyeler ne kadar etkili?

Omega-3 yağ asitleri sağlığımız için önemlidir. Ancak herkesin omega-3 kapsülü kullanması gerektiğine ilişkin yeterli kanıt bulunmamaktadır.

Magnezyum kas ve sinir fonksiyonları için gereklidir; fakat her uykusuzluk yaşayan kadına magnezyum önermek doğru değildir.

Kolajen takviyeleriyle ilgili bazı çalışmalar olumlu sonuçlar bildirse de kanıtlar sınırlıdır.

Son yıllarda gençleşme vaatleriyle gündeme gelen NAD+ öncüleri ve kuersetin gibi ürünlerin insanlarda yaşlanmayı geciktirdiği veya yaşam süresini uzattığı da kanıtlanmış değildir.

Laboratuvarda veya hayvan deneylerinde elde edilen olumlu sonuçları, insanlarda kesinleşmiş bilimsel gerçekler gibi sunamayız.

Umut verici bir araştırma ile etkinliği kanıtlanmış bir tedavi aynı şey değildir.

Fazlası yarar değil, zarar getirebilir

Gereksiz veya yüksek dozda kullanılan takviyeler sağlık sorunlarına neden olabilir.

Aşırı D vitamini kullanımı böbrek hasarına, yüksek doz B6 vitamini sinir hasarına yol açabilir. Bazı bitkisel ürünler karaciğer hasarı oluşturabilir veya ilaçlarla etkileşebilir. Kalsiyumun fazlası böbrek ve kalp sorunlarına neden olabilir.

Birden fazla takviye kullanıldığında aynı maddeler fark edilmeden tekrar tekrar alınabilir.

Bu nedenle “Nasıl olsa vitamin, zararı olmaz” düşüncesinden uzaklaşmalıyız.

Bilim mi, pazarlama mı?

Uluslararası bilimsel kılavuzlar, takviyelerin hangi durumlarda yararlı olabileceğini, hangi alanlarda ise yeterli kanıt bulunmadığını ortaya koyuyor.

Sağlık profesyonellerinin önerileri de bu kanıtlar doğrultusunda şekillenmelidir. Bir ürünün çok sayıda kişi tarafından veya bir uzman tarafından önerilmesi, tek başına etkinliğinin kanıtı değildir.

Kadınların yaş alma kaygıları, kendilerini daha iyi hissetme istekleri ve sağlık endişeleri gerçekçi olmayan vaatlerle ticari bir fırsata dönüştürülmemelidir.

Kendi klinik yaklaşımımda takviyeleri ancak kişisel ihtiyaçları, beslenmeyi, riskleri ve bilimsel kanıtları değerlendirerek öneriyorum.

Çünkü iyi hekimlik, popüler olan yeni bir gıda takviyesi, vitamin başlamak değil, gereksiz kullanılanları bırakmayı, gereklileri ise başlamayı önermektir.

Sağlık bir kapsüle sığmaz

Sağlıklı yaş almak; dengeli beslenmek, hareket etmek, kaslarımızı güçlendirmek, iyi uyumak ve gerekli sağlık kontrollerini yaptırmaktır.

Takviyeler gerektiğinde bu süreci destekler, ancak yerini alamaz.

Kadınlara kutu kutu hap değil, doğru bilgi ve bilimsel temeli olan çözümler sunmalıyız.

Çünkü kadınların umutları, bir ürünün satış vaadine dönüşmemeli.

Bir sonraki takviye kutusunu satın almadan önce kendinize sorun:

“Vücudumun gerçekten buna ihtiyacı mı var, yoksa bana ihtiyacım olduğu mu söylendi?”

Prof. Dr. Çiğdem Yayla Abide / Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı