Dünya Kupası’nda dolaşan ‘hayalet’ ve Lumumba

“Futbol asla sadece futbol değildir…”

Simon Kuper

2026 Dünya Kupası grup maçları sürüyor… ABD’nin kendisine muhalif gördüğü ülkelere ayrımcı uygulamaları, haksızlıkları, baskıları ve tüm engellemelerine rağmen, o ülkeler, İran başta olmak üzere en güzel yanıtı gösterdikleri anti-emperyalist tavırla veriyorlar. ABD-İsrail tarafından ülkeleri saldırıya uğrayan İran Milli Takımı, oynadığı iki maçtan iki puan çıkarmayı başardı. Bosna Hersek taraftarının Filistin’e destek tezahüratları… Ha bir de Pehlevi yanlılarının stada doldurulup ülkesini yuhalamalarını da unutmamak gerekir! 

Kongo Demokratik Cumhuriyeti maçlarında 90 dakika boyunca kımıldamadan Lumumba’nın anıt pozunu veren o kişiyi de unutmamalı! Kimi mecralarda adına “tuhaf ritüel” denilen, aslında emperyalizm ve onun sömürgeciliğine karşı vatanını ve halkını savunan bir kahramanın o asil duruşu mazlum milletleri heyecanlandırıyor… Bilmeyenler için yenidem gündeme gelmesine imkân sağladı, bilenlere tekrar anımsattı Patrice Lumumba’yı…

Kongo’nun özgürlük lideri, Başbakanı Patrice Lumumba’ya fiziksel benzerliği dikkat çeken 49 yaşındaki Michel Kuka Mboladinga ya da takma adıyla ‘Lumumba Vea’ yani ‘Lumuba yaşıyor’, verdiği bir röportajda “Lumumba hayatını ülkemiz için feda etti. Buna kıyasla benim yaptığım şey çok küçük bir çaba” diyor.

Belki üzerine konuşuldu, yazıldı çizildi ama yine de anlatalım; Belçika sömürgeciliğine karşı Kongo’nun bağımsızlığı ve halkının özgürlüğü için 39 yaşında canını veren Afrika’nın bağımsızlık sembolü Lumumba’yı…

PATRİCE LUMUMBA KİMDİR?

Patrice Emery Lumumba… Avrupa’nın yer altı-yer üstü kaynaklarını sömürdüğü Afrika kıtasında, Belçika’nın sömürgesi olan Kongo’da 1925’te dünyaya geldi. Kerpiç bir köy evinde büyüdü. Belçikalı misyonerlerin Protestan ve Katolik okullarına gider. Postanede memur olarak işe başladı. Daha sonra çeşitli işlerde çalıştı. Önce Belçika Liberal Partisi’ne katıldı. Daha sonra Kongo Ulusal Hareketi (MNC)’nin kuruluşunda yer aldı. İyi kişiliği ve hitabet yeteneği sayesinde öne çıkar ve partide odak haline geldi. Kongo toplumunu oluşturan farklı etnik grupların bir araya gelmesini ve sömürgeciliğe, baskıya karşı mücadeleyi savundu. Nisan 1959’da toplanan parti kongresinde Kongo için üniter bir yönetim şeklini savunan siyasal gruplar ve MNC’nin kimi üyeleri Lumumba’yı lider olarak seçti. Ancak, parti içinde onu radikal bulan başka liderler de oldu. Bu fikir ayrılığı sonucunda Temmuz 1959’da partide bölünme yaşandı. Kasım 1959’da ülkede çıkan çeşitli isyanları teşvik etmekle suçlanan Lumumba kısa süreli gözaltına alındı. Brüksel’deki Yuvarlak Masa Konferansı’na katılması için serbest bırakıldı.

BELÇİKA KRALINI RAHATSIZ EDEN KONUŞMA…

Kongo’nun bağımsızlığını ilan ettiği 30 Haziran 1960’da Belçika Kralı Baudoin’in önünde yaptığı konuşmada sömürgeciliğe, ırkçılığa karşı “Bağımsızlık uğruna yaşananlar aşağılanmalar, zorla çalıştırmalar ve dökülen kan asla unutulmayacak” sözleri onu sadece Kongo’nun değil tüm Afrika’nın sömürgeciliğe karşı mücadelesinin sembolü haline getirdi. Batı’nın gözünde ise ‘tehlikeli’ bir lider!

Kongo’nun elitleri, işbirlikçileri de Lumumba’dan korkmaya başladı. Ülkenin bakır, uranyum ve kobalt rezervlerinin yer aldığı Katanga bölgesinde askerlerin başını çektiği bir iç isyan başladı ve bölge ayrılık ilan etti. Bu madenler Batı için, Belçikalı şirketler için çok önemliydi. 

Birleşmiş Milletler (BM) ise Lumumba’nın destek çağrılarına gereken yanıtı vermedi. Lumumba SSCB’den yardım istedi. Bu ABD ve diğer Batılı emperyalistler için kabul edilemez bir şeydi!

ASİTLE YOK EDİLDİ!

ABD istihbaratının planıyla, içerideki işbirlikçilerin de yardımıyla kurulan komplolarla Lumumba iktidardan düşürüldü. Albay Mobutu’nun başını çektiği ordudaki işbirlikçi bir grup hükümeti ele geçirdi ve Lumumba’yı BM’nin Ganalı birliklerinin gözetimi altında ev hapsine aldı. Lumumba, ev hapsinden kaçmayı başardı ve Stanleyville’e gitmeye çalıştı. Fakat, bir ordu devriyesi tarafından tutuklandı ve Thysville’deki bir askeri kampta esir tutuldu. Lumumba, BM birliklerinin varlığına rağmen, 18 Ocak 1961’de askeri kamptan ayrılıkçıların karargâhı konumundaki Katanga’ya götürüldü.

Lumumba burada kurşuna dizildi. Cesedi parçalandı. Geride ‘iz kalmaması’ ve bir ‘kahramana dönüşmemesi’ için asitle yok edildi! Lumumba’nın infazını yönetin Belçikalı komiser Gerard Soete’nin Lumumba’nın altın kaplama dişini “anı” olarak sakladığı daha sonra ortaya çıktı. 

O SELAMIN BÜYÜK ANLAMI…

İşte Michel Kuka Mboladinga ya da takma adıyla ‘Lumumba Vea’nın 90 dakika boyunca verdiği o selam yalnız Lumumba’nın değil, emperyalizme karşı ulusal bağımsızlık mücadelesi veren tüm mazlum milletlerin selamıdır… Selam olsun bizden de…

Yazımı burada noktalarken, Afrika’nın bağımsızlık ve özgürlük mücadelesinin liderlerini; Kongolu Patrice Lumumba’yı, Cezayirli Frantz Fanon ve Ahmed Ben Bella’yı, Ganalı Dr. Kwame Nkrumah’ı, Burkina Fasolu Thomas Sankara’yı, Tanzanyalı Julius Nyerere’i, Mozambikli Samora Machel’i, Kenyalı Dedan Kimathi’yi, Nijeryalı Abubakar Tafawa Balewa’yı, Etiyopyalı Haile Selassie’i, Güney Afrikalı Nelson Mandela’yı ve Libya’nın özgürlüğü için savaşan Ömer Muhtar’ı saygıyla anıyorum…