Sosyal medya mahkemeleri

Bir ceza soruşturması başladığında kamuoyunun ilk karşılaştığı şey artık çoğu zaman savcılık açıklaması ya da mahkeme kararı olmuyor. Önce gözaltı görüntüleri servis ediliyor. Ardından soruşturmaya ilişkin bilgi notları dolaşıma giriyor. Yargılama ise henüz başlamamışken ve daha dosyanın ayrıntıları bilinmeden sosyal medyada binlerce yorum yapılıyor ve kişi hakkında kesin kanaatler oluşuyor. 

Son günlerde Oğuzhan Uğur hakkında yürütülen soruşturma da bu tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Soruşturmanın esasına ilişkin değerlendirme elbette yargı makamlarına aittir. Ancak gözaltı anına ilişkin görüntülerin kısa sürede milyonlarca kişiye ulaşması ve soruşturmaya ilişkin bilgilerin kamuoyuna yansıma biçimi, ceza muhakemesinin temel ilkeleri bakımından ayrıca ele alınması gereken bir konudur.

Anayasa'nın 38. maddesi uyarınca herkes, suçluluğu kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar masum sayılır. Masumiyet karinesi yalnızca mahkeme salonunda uygulanacak bir ilke değildir. Soruşturmanın ilk anından itibaren kamu makamlarının açıklamalarını, haberlerin sunuluş biçimini ve kişinin toplum önündeki konumunu da yakından ilgilendirir.

Bu noktada lekelenmeme hakkı da önem kazanmaktadır. Ceza soruşturması sonunda kişi hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir ya da beraat hükmü kurulabilir. Buna rağmen gözaltı görüntüleri ve ilk gün yapılan haberler yıllarca dijital ortamda varlığını sürdürmektedir. İnternette yapılan basit bir arama bile çoğu zaman beraat kararından önce yayımlanan görüntülere ulaşmayı kolaylaştırmaktadır. Hukuken aklanmak ile kamuoyu nezdinde oluşan algıyı değiştirmek her zaman aynı hızda gerçekleşmemektedir.

Son yıllarda kamuoyunun yakından takip ettiği birçok soruşturmada benzer bir tabloyla karşılaşıyoruz. Gözaltı işleminin hemen ardından soruşturmaya ilişkin çeşitli bilgiler ve görüntüler dolaşıma giriyor. Bunun nasıl gerçekleştiğine ilişkin farklı değerlendirmeler bulunsa da ortaya çıkan sonuç değişmiyor. Henüz iddianame hazırlanmadan kişi hakkında güçlü bir kamuoyu algısı oluşuyor. Bu durum, özellikle sosyal medyanın etkisiyle çok daha hızlı yayılıyor.

Elbette soruşturmaların kamuoyunu ilgilendiren yönleri bulunabilir. Basının haber verme görevi de demokratik toplumun vazgeçilmez unsurlarından biridir. Ancak haber verme hakkı ile kişilik hakları arasında hassas bir denge kurulması gerekir. Gözaltı anlarının sürekli dolaşıma sokulması ve soruşturmanın ilk aşamalarına ilişkin bilgilerin peş peşe paylaşılması, bu dengenin yeniden tartışılmasını zorunlu kılmaktadır.

Sosyal medya ise bu süreci bambaşka bir boyuta taşımaktadır. Birkaç saniyelik görüntü üzerinden binlerce yorum yapılıyor. Dosya içeriği bilinmeden suçlamalar kesinleşmiş gibi değerlendirmeler yapılıyor. Bazen beraat kararı yıllar sonra geliyor, ancak ilk gün oluşan algı aynı şekilde yaşamaya devam ediyor.

Ceza muhakemesinde koruma tedbirleri cezalandırma amacı taşımaz. Gözaltı ve tutuklama, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi için kanunun belirlediği şartlar altında başvurulabilecek tedbirlerdir. Bu nedenle bu tedbirlerin uygulanması kadar, uygulanış biçimi de hukuk devleti bakımından önem taşır. Kişinin onurunu, itibarını ve temel haklarını koruyan bir usul, adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir parçasıdır.

Oğuzhan Uğur dosyası nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, bu tartışmanın tek bir kişiyle sınırlı olmadığı açıktır. Bugün bir başkası hakkında yürütülen soruşturmada da aynı sorunlar yaşanabilir. Bu nedenle asıl konuşulması gereken, gözaltı görüntülerinin kamuoyuna yansımasının ve sosyal medya üzerinden yürüyen yargılamaların hukuk devleti ilkeleriyle ne ölçüde bağdaştığıdır.

Adalet yalnızca mahkeme kararlarıyla sağlanmaz. Soruşturmanın ilk anından hükmün kesinleştiği güne kadar izlenen yöntem de en az sonuç kadar önemlidir. Hukuk devletine duyulan güven, bireyin temel haklarının en zor zamanında dahi korunabildiği ölçüde güçlenir.

Av. Deniz Ali İlkem Demir