Felaket Senaryoları Tembelleştiriyor; Başarısızlığa Hazırız

Hürmüz'deki mayınlar, Druzhba'daki yangın ve her ihtimale karşı olmanın kaçınılmazlığı üzerine dikkatlerinizi çekmeye çalıştım. Riskler gerçek, endişeler yerinde. Şimdi farklı bir soru sormak istiyorum: Tüm bu haklı endişeler, farkında olmadan başarısızlığa hazırlıyor olabilir mi? Felaket senaryolarına odaklanmak bir süre sonra felç edip, tedbir yerini beklemeye bırakıp, her ihtimale karşı hazırlık yapmak, her ihtimali beklemeye dönüştüğünde, sessizce başarısızlığa itiyor olabilir mi?

RİSKLERİ GÖRMEK YETMEZ

Hürmüz'ün kapalı olduğu bir gerçek. Petrol fiyatları yüksek. Enerji krizi yaşanıyor. Ama konuşulan hep bu gerçeklerin daha da kötüleşmesi oldu. Petrolün 120 doları aşması, Hürmüz'ün aylarca kapalı kalması, ticaretin tamamen durması...

Oysa hiç konuşulmayan şey, bu felaketlerin sona erme ihtimali. İnsan doğası kötü habere iyi habere göre çok daha fazla odaklanır. Paradoks şurada: Zaten yaşanan bir krizin daha da derinleşmesine hazırlanırken, krizin bitme ihtimaline karşı körleşirsek, tüm enerji ve sermaye "daha da kötüsü" senaryolarına göre şekillendiğinde, normalleşmeye ayak uydurmak zorlaşmaz mı?

YA HÜRMÜZ YARIN AÇILIRSA?

Bu soruyu soran var mı? Yok. Çünkü kimse buna hazırlıklı değil. Şu anda tüm tedarik zincirleri, tüm finansal planlar, tüm stok stratejileri "Hürmüz kapalı kalacak" varsayımı üzerine kurulu. Peki ya bu varsayım çökerse? O gün geldiğinde, ellerinde yüksek maliyetli stoklarla kalanlar, piyasayı kaçıranlar ve rakiplerinin gerisinde kalanlar olacak. İşte felaket senaryolarının tuzağı burada: Sizi öyle bir hazırlıyor ki, tam da iyileşme anında en savunmasız hale getiriyor.

HER İHTİMALE KARŞI İLE KORKAKLIK ARASINDAKİ FARK

Geçen hafta "tam zamanında öldü, her ihtimale karşı yaşasın" diye yazmıştım. Bu doğru. Ancak bir uyarı şart: Her ihtimale karşı hazırlık yapmak, her ihtimalden korkmak değildir. Doğru olan, stratejik rezerv tutmak, alternatif rotalar belirlemek ve risk primini fiyatlamaktır. Yanlış olansa tüm sermayeyi stoğa bağlamak, ana rotayı terk etmek ve pazardan çekilmektir. Bugün birçok şirket o kadar çok senaryoya hazırlanıyor ki, hiçbirinde aksiyon alamıyor. Yönetim kurulları mayın senaryosu, boru hattı senaryosu, darboğaz senaryosu derken büyüme senaryosunu unutuyor.

TEMBELLEŞEN ZİHİNLER

Felaket senaryolarının en sinsi etkisi, zihinleri tembelleştirmesidir. "Kriz gelecek, zaten bir şey yapamayız" dendiğinde sorumluluktan kaçılır. "Piyasalar belirsiz, yatırım yapmayalım" dendiğinde inovasyon rafa kalkar. "Her an her şey olabilir" dendiğinde strateji yapmak biter. En tehlikelisi: Bu tembelliğe "tedbir" adı konur. Oysa gerçek tedbir, sadece kötü güne hazırlık değildir. Gerçek tedbir, iyi gün geldiğinde onu yakalayacak esnekliğe sahip olmaktır.

İYİMSERLİĞİ DE FİYATLAYIN

Riskler biliniyor. Şimdi bir adım ileri gitme zamanı. En kötü senaryoya hazırlanın ama en iyiyi de fiyatlayın. Mayınlar temizlenirse, Hürmüz açılırsa, petrol düşerse ne yapılacağı şimdiden planlanmalı. İşler sarpa sararsa en fazla bu plan rafa kalkar ama en azından elinizde hazır bulunur. Elbette stratejik rezerv gözden geçirilmeli. Her ihtimale karşı stok yapmakla her ihtimalden korkarak stok yapmak arasındaki çizgi iyi ayırt edilmeli. Fazla stok ölü sermayedir, ölü sermaye ise kaçan fırsattır. Panik bırakılmalı, aksiyon alınmalı. Belirsizlik eylemsizlik için bir bahane değildir; esnek olmak için bir nedendir. Küçük adımlar atılmalı, test edilmeli, öğrenilmeli, düzeltilmeli. En önemlisi, iyimser senaryolar da masaya yatırılmalı. Yönetim kurulunda birine şu görev verilmeli: "Ya her şey yolunda giderse?" diye sorsun. O sorunun cevabı, tembellikten kurtaracak olandır.

IŞIĞI GÖRMEK

Felaket senaryoları kör karanlıkta işe yarar. Ancak tek pusula olmamalıdır. Çünkü sadece karanlığa bakılırsa ışık görülemez. Riskler gerçek. Hazırlıklı olmak şart. Her ihtimale karşı tedbir zorunlu. Ancak unutulmamalı: Asıl batıracak şey, olmayan bir kriz değil, göremediğiniz bir fırsattır. Tebrikler, şu ana kadar başarısızlığa hazırlandınız. Şimdi sıra kazanmaya hazırlanmakta.