Fon krizinde Fed çıkmazı

SPK 130 fonun tasfiyesine karar verdi. Türkiye sermaye piyasaları, 14 Eylül Pazartesi itibarıyla 940 milyar lirayı aşan büyüklüğüyle tarihinin en ciddi fon kaynaklı likidite sıkışıklığıyla sarsıldı. 16 Eylül Çarşamba sabahı Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında yapılan Finansal İstikrar Komitesi toplantısının ardından düzenleyici kurumlar harekete geçti. SPK, aralarında hisse senedi serbest fonları ve para piyasası fonlarının da bulunduğu 130 fonun tasfiyesine karar verdi. Reuters’ın TEFAS verilerinden yaptığı hesaplamaya göre bu fonların büyüklüğü 14 Eylül Pazartesi itibarıyla 940 milyar liranın üzerindeydi. Karar, piyasanın yıllardır biriktirdiği “gölge likidite” sorununun artık masaya yatırıldığını gösteriyor.

TCMB’den Şok Emici Hamleler

TCMB, 16 Eylül Çarşamba günü sıkışıklığın bankacılık sektörüne sıçramasını engellemek için geniş kapsamlı adımlar attı. Haftalık repo büyüklüğünün artırılacağı duyuruldu ve aynı gün 300 milyar TL’lik repo ihalesi gerçekleştirildi. Teminat iskonto oranlarında indirime gidileceği açıklandı; ikisi TLREF endeksli olmak üzere beş tahvilde 7 milyar TL tutarında doğrudan alım ihalesi açıldı. Bu hamleler, fon tasfiyelerinin yarattığı satış baskısını emerek piyasaya nefes aldırdı.

Etki gecikmedi: 15 Eylül Salı günü yüzde 5,54 düşüşle 13.122 puandan kapanan ve gün içinde 12.817’ye kadar gerileyerek mayıs ayından bu yana en sert kaybını yaşayan BIST 100, 16 Eylül Çarşamba günü bankacılık hisseleri öncülüğünde yüzde 2’nin üzerinde yükselişe geçti. Bankacılık endeksindeki artış yüzde 6’yı aştı.

Fed’in Şahin Mesajı Baskıyı Artırdı

Türkiye’nin iç cephede verdiği mücadele, küresel tarafta Fed’in şahin tonuyla aynı anda sınandı. ABD Merkez Bankası (Fed), 15 Eylül Salı akşamı politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4,00 aralığına çıkardı. Bu, Fed’in 2023’ten bu yana ilk faiz artırımı. Karar 12 üyenin oybirliğiyle alındı; ancak piyasaları asıl sarsan, kararın kendisinden çok sonrasında gelen mesajlar oldu. Fed’in güncellenen projeksiyonlarında 2026 sonu politika faizi beklentisi yüzde 3,8’den yüzde 4,1’e yükseltildi. On sekiz üyeden on altısı yıl içinde en az bir faiz artırımı daha öngörüyor. Başkan Kevin Warsh, “Enflasyon çok yüksek ve çok uzun süredir bu seviyede” diyerek kararlılığı vurguladı. Piyasa bu tabloyu, beklediği artırımı almakla birlikte beklediğinden çok daha şahin bir patikayla karşılaşmak olarak okudu.

İlk yansımalar 15 Eylül Salı akşamı ve 16 Eylül Çarşamba sabahı sert oldu. Karar öncesi 4.353 dolar seviyesinde bulunan ons altın, Warsh’ın açıklamalarının ardından 4.243 dolara kadar geriledi. Dolar endeksi 100’ün üzerine çıkarak temmuz sonundan bu yana en yüksek seviyesini gördü. ABD 2 yıllık tahvil faizi yüzde 4,71-4,72 bandına yükselirken, 10 yıllık faiz yüzde 4,99 civarında dengelendi; getiri eğrisi yataylaştı. Wall Street’te 15 Eylül Salı günü S&P 500 yüzde 0,44 gerilerken, Dow Jones yüzde 1,21 değer kaybetti. Fed’in mesajı netti: enflasyonla mücadelede henüz iş bitmemişti.

Tasarruf Finansmanında Kurumsal Çözüm

Fon krizinin yalnızca likidite boyutuyla sınırlı kalmadığı, tasarruf finansman cephesinde de yapısal bir müdahale ihtiyacının doğduğu görülüyor. Türkiye Emlak Katılım Bankası, 16 Eylül Çarşamba günü bağlı ortaklığı Emlak Katılım Tasarruf Finansman aracılığıyla Katılımevim ve Birevim’i satın almak için görüşmelere başladığını KAP’a bildirdi. Bu adım, ekonomi yönetiminin müdahalesinin artık yalnızca fonlara likidite sağlamak ve sorunlu portföyleri tasfiye etmekle sınırlı olmadığını; tasarruf finansman şirketlerindeki olası güven kaybının hanehalkı tasarruflarına bulaşmasını engellemeye yönelik kurumsal bir çözüm olarak şekillendiğini gösteriyor.

Merkez Bankaları ve Petrol

İngiltere Merkez Bankası, 16 Eylül Çarşamba günü faizi yüzde 3,75’te sabit tuttu ancak karar 6’ya karşı 3 oyla alındı; Başkan Andrew Bailey yılın devamında sıkılaşmanın gerekebileceği sinyalini verdi. Japonya Merkez Bankası ise aynı gün beklendiği gibi 25 baz puan artırıma giderek faizi yüzde 1,25’e çıkardı; ancak kararın iki karşı oyla alınması, yen üzerinde satış baskısı yarattı.

Petrol fiyatları ise 16 Eylül Çarşamba günü Suudi Arabistan’ın sevkiyatları alternatif güzergâhlardan sürdürmesi ve hasarlı boru hattının beklenenden erken onarılabileceği açıklamalarıyla 102 doların altını test etti. Arz kesintisi endişelerinin hafiflemesi, enerji kaynaklı enflasyon baskısına ilişkin kaygıları bir miktar azalttı.

Haftanın Bilançosu ve Pazartesi Beklentisi

Geride kalan hafta, Türkiye piyasaları açısından nefes kesici bir mücadeleye sahne oldu. 14 Eylül Pazartesi günü 940 milyar liralık büyüklüğüyle patlak veren fon krizi, hafta ortasında SPK’nın 130 fonu tasfiye kararı ve TCMB’nin 300 milyar TL’lik repo ihalesiyle gelen likidite desteğiyle dengelenmeye çalışıldı. BIST 100, 15 Eylül Salı günü yüzde 5,54’lük sert düşüşün ardından bankacılık hisseleri öncülüğünde yüzde 2’nin üzerinde toparlandı. 

Ancak Fed’in 15 Eylül Salı akşamı açıkladığı şahin mesajlar, bu toparlanmanın önündeki en büyük dışsal risk olarak varlığını koruyor. Dolar endeksinin 100’ün üzerindeki seyri ve ABD 2 yıllık tahvil faizinin yüzde 4,71-4,72 bandına yerleşmesi, gelişmekte olan piyasalara yönelik sermaye akışını baskılamaya devam ediyor. Önümüzdeki Pazartesi gözler, TCMB’nin likidite yönetiminin etkilerinin kalıcı olup olmadığında ve BIST 100’ün 13.500 puan üzerinde tutunup tutunamayacağında olacak. İçeride atılan adımlar doğru yönde; ancak küresel rüzgâr ters esmeye devam ederse, bu nefes molası kısa sürebilir. Yeni hafta, Türkiye’nin fon krizine karşı verdiği mücadelenin sürdürülebilirliğini test edecek.