Euro
Arrow
55,5428
Dolar
Arrow
50,5729
İngiliz Sterlini
Arrow
66,3093
Altın
Arrow
5829,3792
BIST
Arrow
11.154
Anasayfa > Yazarlar > Doç.Dr. Yeşim Demir > Üçlü zirvenin mesajı

Üçlü zirvenin mesajı

X Facebook WhatsApp Mail ABONE OL Google News
Yayınlanma: 20.11.2026 06:00
4 dk okuma

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında 19 Kasım 2026’da Çin’in Shenzhen kentinde gerçekleştirilen üçlü zirve dünya gündeminin önemli başlıklarından biri oldu. Zirvenin küresel güç dengeleri ve uluslararası sistemin geleceği üzerindeki olası etkileri merak konusu haline geldi.

Özellikle uluslararası alanda artan gerilimler karşısında dünyanın en büyük üç gücünün aynı masa bir araya gelmesi görüşmenin sonuçlarına yönelik beklentileri de artırdı. Dünyanın farklı bölgelerinde süren çatışmalar ve gerilimler nedeniyle uluslararası kamuoyu, bu görüşmeden somut sonuçlar çıkmasını bekliyordu. Ancak zirvenin ardından yayımlanan ortak bildiri, üç ülkenin bazı uluslararası konularda ortak bir yaklaşım geliştirebildiğini göstermekle birlikte, devam eden savaşların sona erdirilmesine yönelik somut bir yol haritası ortaya koymadı.

Ortak bildiride, nükleer savaşın kazanılamayacağı ve asla başlatılmaması gerektiği teyit edildi. Bunun yanı sıra Birleşmiş Milletlerde reform yapılması gerektiği, enerji arzında istikrarın korunması, devlet görevlilerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesi konularında ortak bir tutum benimsendi. Ancak Ukrayna ve İran’daki savaşların sona erdirilmesi ile ilgili somut uzlaşmaya yer verilmedi. Nükleer silahların yayılmasını önleme konusunda bağlayıcı hedefler, takvim ve denetim mekanizmaları açıklanmadı. Dolayısıyla, bildiri bir anlaşmadan çok üç ülkenin ortak hareket edebileceği alanları gösteren siyasi bir metin niteliği taşıyor.

Nükleer Güçlerin Ortak Zemini

Zirvenin en önemli boyutlarından biri, üç ülkenin de dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında yer almasıdır. ABD yıllardan beri Rusya’ya yönelik nükleer caydırıcılık politikası izliyor. Son yıllarda Çin’in nükleer çalışmalarının hızlanmış olması ABD açısından yeni bir güvenlik sorunu oluşturuyor. Böylece ABD, nükleer rekabette karşı karşıya olduğu iki büyük güçle aynı masa etrafında buluşmuş oldu.

Nükleer silahlanma yarışı yalnızca ilgili devletlerin güvenliğini değil, dünyayı tehdit eden ve tedirginliğe yol açan bir unsurdur. Bu nedenle üç ülkenin nükleer risklerin azaltılması konusunda görüşmesi önemli olmakla birlikte, asıl mesele bu görüşmelerin somut sonuçlara dönüşüp dönüşmeyeceğidir. Daha önce Çin, nükleer çalışmalarına sınırlama getirilecek müzakerelere katılmayı reddetmiş ve sahip olduğu silahların ABD’nin sahip olduklarından az olduğunu savunmuştur. 

ABD ile Rusya arasında nükleer silahların sınırlandırılması amacıyla 1991 yılında START I, 2010 yılında da New START Anlaşması imzalanmıştı. New START Anlaşması’nın 5 Şubat 2026’da sona ermesi, iki ülke arasındaki nükleer silah kontrolü mekanizmasının geleceğine ilişkin belirsizliği artırdı. Çin’in nükleer kapasitesini hızla geliştirmesi de bu belirsizliğe yeni bir boyut kazandırıyor. Çin’in nükleer kapasitesinin 2030’a doğru önemli ölçüde artacağı tahmini ABD’yi endişelendirmektedir. 

Bu açıdan üçlü zirvenin, nükleer silahlanma yarışının kontrolsüz biçimde ilerlemesini önlemeye yönelik bir girişim olduğu söylenebilir. Burada temel yaklaşım, nükleer silahları tamamen ortadan kaldırmaktan önce, karşılıklı caydırıcılığın korunması ve yanlış hesaplama riskinin azaltılmasıdır. Çünkü ABD ve Rusya’nın sahip olduğu nükleer kapasite, karşılıklı yıkıma yol açabilecek düzeydedir. Çin’in de bu yönde ilerlemesi tarafların stratejik istikrarı koruyacak mekanizmalara ihtiyaç duymasına neden oluyor. 

Üç Farklı Öncelik

Üç ülke aynı masada buluşmuş olsa da her birinin zirveden beklentisi ve öncelikleri birbirinden farklı. 

Trump açısından İran’daki savaş ve iç politikada karşılaştığı sorunlar zirvenin önemini artıran gelişmeler arasında yer alıyor. Trump’ın Çin ve Rusya liderleriyle aynı platformda bulunması, uluslararası alanda diplomatik başarı elde etme ve müzakere gücünü gösterme fırsatı sunuyor.

Putin açısından ise bu zirve Rusya’nın uluslararası sistemdeki konumunu yeniden göstermesi bakımından önemli bir kazanım olarak değerlendirilebilir. Ukrayna Savaşı nedeniyle Avrupa ülkeleriyle ilişkileri önemli ölçüde bozulan Putin’in, ABD ve Çin liderleriyle aynı masa etrafında buluşması, Rusya’nın küresel güç konumunun devam ettiğini gösterme fırsatı yarattı. Putin’in bu görüşmeyi iç politikada da diplomatik bir başarı olarak kullanması muhtemel.

Çin ise zirveye ev sahipliği yaparak uluslararası diplomasideki ağırlığını gösterdi.Dış politikasında her zaman “gücünü gizle, zamanını bekle” yaklaşımı doğrultusunda temkinli politika izlemektedir. İttifaklar kurmak yerine ekonomik çıkarlarına yönelik, karşılıklı faydaya dayalı pragmatik bir politika izlediği görülmektedir. ABD ile rekabetini sürdürürken Rusya ile ilişkilerini de kendi çıkarları doğrultusunda yönetmeye çalışıyor.

Zirve, Şi Cinping açısından 2027 yılında yapılacak Çin Komünist Partisi’nin 21. Ulusal Kongresi öncesinde uluslararası alandaki liderlik konumunu ve siyasi ağırlığını güçlendirmek açısından da önemli bir fırsat sunuyor.

Çözülemeyen Anlaşmazlıklar

Üç ülkenin ortak çıkarlarının yanı sıra birbirlerine karşı kullanabilecekleri siyasi ve stratejik kozları da bulunuyor. İran’daki savaş, Ukrayna meselesi ve Tayvan’ın statüsü büyük güçler arasındaki rekabetin önemli anlaşmazlık alanlarını oluşturuyor. Bu konular, üç ülkenin güvenlik ve dış politika öncelikleriyle doğrudan bağlantılı. Dolayısıyla zirvede ortak bir bildiri üzerinde uzlaşılması, bu sorunlarda görüş birliği sağlandığı anlamına gelmiyor.

Sonuç

ABD, Çin ve Rusya liderlerinin bir araya geldiği bu zirveden, küresel sorunları çözecek kapsamlı bir anlaşma çıkmadı. 

Zirvenin en önemli sonucu, uluslararası sistemin geleceğine ilişkin kararların büyük güçler arasındaki ilişkilerden bağımsız düşünülemeyeceğini bir kez daha ortaya koymasıdır. 

Çin’in ev sahipliği, Rusya’nın uluslararası konumunu yeniden gösterme çabası ve ABD’nin nükleer rekabeti kontrol altında tutma arayışı ile ticari ilişkiler, görüşmenin farklı siyasi hedeflerini oluşturdu. Asıl mesele, üç ülkenin ortak açıklamalarını somut adımlara dönüştürüp dönüştüremeyeceği ve kendi aralarındaki rekabeti küresel istikrarı bozmayacak biçimde yönetip yönetemeyeceğidir.

Yazarın Son Yazıları Tüm Yazıları