Yapay zekânın devleri de insan: Jensen Huang’ın istifası

Birinci Dünya Savaşı'nın en ünlü casuslarından biri Mata Hari'ydi. Gerçek adı Margaretha Zelle olan Hollandalı dansçı, Avrupa'nın seçkin çevrelerinde tanınıyor, siyasetçilerle ve yüksek rütbeli askerlerle yakın ilişkiler kuruyordu. Fransa tarafından Almanya adına casusluk yapmakla suçlandı ve 1917 yılında kurşuna dizilerek idam edildi. Ancak aradan geçen bir asırdan fazla zamana rağmen Mata Hari'nin gerçekten ne ölçüde casusluk yaptığı tartışılmaya devam ediyor. Tarihçiler, hakkında verilen idam kararının dayandığı kanıtların yeterliliğini hâlâ sorguluyor.

Mata Hari'nin hikâyesi zamanla istihbarat dünyasında kadınların duygusal ve cinsel ilişkiler aracılığıyla bilgi edinmesini anlatan bir simgeye dönüştü. Soğuk Savaş döneminde de benzer yöntemlere başvuruldu. İstihbarat literatüründe “honey trap” (bal tuzağı) olarak bilinen bu yöntem, hedef alınan kişinin duygusal veya cinsel yakınlık üzerinden güveninin kazanılmasına dayanıyor.

Aradan geçen yüz yılı aşkın sürede savaşların biçimi, devletlerin güç ilişkileri ve istihbarat teknolojileri büyük ölçüde değişti. Ancak insanların duyguları, arzuları ve zaafları pek değişmedi.

Bugün benzer bir hikâye, dünyanın en önemli yapay zekâ şirketlerinden Nvidia'nın kurucusu Jensen Huang üzerinden tartışılıyor. Üstelik bu kez meselenin merkezinde savaş planları veya askerî belgeler değil, yapay zekâ çipleri, milyarlarca dolarlık yatırımlar ve ABD ile Çin arasındaki teknolojik rekabet bulunuyor.

Bu olayın magazin yönü oldukça ilgi çekici. Ancak bence üzerinde durulması gereken çok daha önemli sorunlar var. Dünyanın teknolojik geleceği birkaç şirketin ve onların başındaki birkaç insanın kararlarına ne ölçüde bağımlı hale geldi? Bu insanların özel hayatlarındaki hatalar küresel ekonomiyi etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir mi? Böylesine büyük bir teknolojik gücün denetimini sağlayacak kurumsal mekanizmalar yeterince gelişmiş durumda mı?

Bu soruları Jensen Huang vakası üzerinden beş başlıkta değerlendirmek istiyorum.

1. Jensen Huang olayında gerçekte ne yaşandı?

Jensen Huang, 1993 yılında kurduğu Nvidia'yı dünyanın en değerli teknoloji şirketlerinden biri haline getiren isim. Başlangıçta bilgisayar oyunları için grafik işlemcileri üreten şirket, bugün gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin eğitilmesinde ve çalıştırılmasında kullanılan işlemcilerin en önemli tedarikçisi konumunda.Huang da bu başarıyla birlikte teknoloji dünyasının en etkili yöneticilerinden biri haline geldi. Kendine özgü deri ceketiyle katıldığı teknoloji etkinliklerinde yaptığı konuşmalar milyonlarca insan tarafından izleniyor. Şirketin yeni ürünlerini tanıttığı toplantılar yalnızca teknoloji meraklılarının değil, küresel finans piyasalarının da gündeminde yer alıyor.

Ancak ekim ayının sonlarında Amerikan basınında yayımlanan haberler, Huang'ın Singapur merkezli Megaspeed şirketiyle bağlantılı Alice Huang adlı bir iş kadınıyla yakın ilişki içinde olduğunu ortaya çıkardı. Amerikan istihbarat yetkililerinin bu kadının Çin adına istihbarat faaliyeti yürüttüğüne inandıkları bildirildi.

8 Kasım'da Huang, çalışanlarına gönderdiği açıklamada eşine sadakatsizlik yaptığını kabul ederek ailesinden ve çalışma arkadaşlarından özür diledi. Nvidia yönetim kurulu da konuyla ilgili bağımsız bir soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Huang'ın evlilik dışı ilişki yaşadığını kabul etmesi doğrulanmış bir olgu. Ancak Alice Huang'ın Çin adına casusluk yaptığı, Nvidia'nın ticari sırlarına ulaştığı veya Jensen Huang'ın bilerek bir istihbarat operasyonuna yardımcı olduğu iddiaları henüz kesinleşmiş değil. Ayrıca, Çin yönetimi de casusluk iddialarını reddediyor.

Olayın ilginç bir başka yönü ise 9 Kasım tarihli WIRED haberinde ortaya çıktı. Habere göre Huang, en azından Ekim 2025'ten beri, daha önce cinsel skandallarla gündeme gelen tanınmış kişilere de danışmanlık yapmış Heller adlı kriz iletişimi şirketiyle çalışıyordu. Bunun doğrudan söz konusu ilişkiyi gizlemek için yapıldığı kanıtlanmış değil. Ancak yaklaşık bir yıl öncesinden kriz iletişimi desteği alınması, şirket yönetiminin gelişmelerden ne zaman ve ne ölçüde haberdar olduğu sorusunu düşündürüyor.

Üstelik olayın merkezindeki ticari ilişkiler de son derece önemli. Alice Huang'ın bağlantılı olduğu Megaspeed, Nvidia'nın gelişmiş çiplerini satın alan şirketlerden biri. Bu şirketin Amerikan ihracat kısıtlamalarını aşarak Çinli şirketlerin gelişmiş yapay zekâ işlemcilerine erişimini sağladığı şüphesi daha önce de soruşturma konusu da olmuştu.

10 Kasım'da Reuters'ın aktardığı, The Information tarafından yayımlanan yeni iddialara göre Alice Huang ve yakınlarının oluşturduğu şirketler ağı aracılığıyla yaklaşık 7,5 milyar dolar değerindeki Nvidia çipinin Çinli şirketlere ulaştırılmasına yardımcı olunmuş olabilir. Bu iddialar da henüz bağımsız biçimde doğrulanmış değil.

Burada mesele yalnızca casusluk olmayabilir. Amerikan yönetiminin Çin'e yönelik çip ihracatını sınırlama çabalarının, ticari aracılar ve üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden etkisizleştirilmesi ihtimali de araştırılıyor deniliyor.

Aslında, doğrudan çip ihracatı ile başka bir ülkedeki veri merkezinden hesaplama hizmeti satın alınması aynı şey değil. İkincisi her durumda yasa dışı da değil. Ancak bu ayrım, küresel dijital ekonominin devletlerin uyguladığı teknolojik sınırlamaları ne kadar karmaşık hale getirdiğini gösteriyor.Tam da bu nedenle Huang'ın kişisel ilişkileriyle Nvidia'nın Çin pazarındaki ticari çıkarlarının birbirinden ayrıştırılması gerekiyor.

Bütün bu gelişmeler yaşanırken, 12 Kasım'da beklenmedik bir haber daha geldi: Jensen Huang Nvidia CEO'luğundan ayrıldı. Şirketin mali işler yöneticisi Colette Kress geçici CEO olarak görevlendirildi.

Birkaç gün önce yalnızca bir olasılık olarak tartışılan yönetim krizi artık gerçeğe dönüşmüştü.

2. Ekonomik tehlike artık varsayımsal değil

Jensen Huang olayının ekonomik boyutunu anlayabilmek için Nvidia'nın yapay zekâ sektöründeki yerini değerlendirmek gerekiyor. Nvidia yalnızca çip üreten bir şirket değil. Geliştirdiği işlemciler, yazılımlar, ağ teknolojileri ve veri merkezi sistemleriyle küresel yapay zekâ altyapısının en önemli aktörlerinden biri. Şirketin özellikle CUDA adı verilen yazılım geliştirme ekosistemi, Nvidia donanımlarına yönelik güçlü bir teknolojik bağımlılık oluşturuyor. Dünyanın önde gelen yapay zekâ şirketleri, araştırma laboratuvarları ve veri merkezleri bu altyapıdan yararlanıyor.

Bu nedenle Nvidia'da yaşanan bir yönetim sorunu, yalnızca şirketin hissedarlarını değil, onun geliştirdiği teknolojilere bağımlı başka şirketlerin geleceğine ilişkin beklentileri de etkileyebiliyor.

Nitekim skandalın ardından Nvidia'nın piyasa değerinde yüz milyarlarca dolarlık kayıp yaşandı. Huang'ın görevden ayrılması haberinin ardından hisseleri piyasa açılmadan önce yüzde 10'dan fazla değer kaybetti. Elbette bu kayıpların tamamını tek bir olaya bağlamak doğru değil. Çünkü yapay zekâ yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda zaten var olan kaygılar da piyasaları etkiliyor. Özellikle geçen haftaki yazımda konu ettiğim ABD’de Demokratların ara seçim zaferi bu konudaki endişeleri artırdı. 

Ancak yatırımcıların en büyük korkularından birinin Huang'ın görevinden ayrılması olduğu anlaşılıyor. Çünkü Nvidia'nın bugünkü başarısında Huang yalnızca bir yönetici olarak değil, teknolojik vizyonu belirleyen, yatırımcıları ikna eden ve şirketin küresel ilişkilerini yöneten kişi olarak da önemli rol oynadı.Piyasalarda bir süredir bu nedenle şu soru soruluyordu: Huang olmadan Nvidia aynı başarıyı sürdürebilir mi? Şimdi bu sorunun cevabını öğrenebileceğimiz zamanlar geldi gibi görünüyor. 

Nvidia'nın teknolojik kapasitesinin tek bir kişiye bağlı olduğunu söylemek kuşkusuz yanlış olur. Şirketin binlerce mühendisi, geliştirdiği teknolojileri ve uzun yıllara dayanan kurumsal birikimi var. Ancak yatırımcıların Nvidia'nın geleceğine duyduğu güvenin önemli bir bölümü Huang'ın liderliğiyle özdeşleşmiş durumda.

Burada 2008 küresel finans krizinden tanıdığımız bir kavramı hatırlamakta yarar var: “Toobigto fail”. Yani batmasına izin verilemeyecek kadar büyük. O dönemde bazı finans kuruluşlarının çökmesinin bütün ekonomik sistemi tehlikeye atacağı düşünülüyordu. Bugün ise yapay zekâ sektöründe bu kavramın yeni bir biçimiyle karşılaşıyoruz: “Toobig a manto fail”. Yani sistem açısından kaybedilmesi göze alınamayacak kadar önemli bir insan.

Huang'ın görevden ayrılması bu düşünceyi daha da önemli hale getirdi. Artık bir insanın vazgeçilmez olduğu varsayımının ne kadar doğru olduğunu, onun yokluğunda ortaya çıkacak gelişmeler üzerinden değerlendireceğiz.

Bu durum yönetim bilimlerinde “kilit kişi riski” olarak bilinen sorunun küresel ölçekteki bir örneği. Şirketin geleceğinin tek bir kişinin liderliğine aşırı bağımlı olması, önemli bir kurumsal kırılganlık yaratıyor.Üstelik bu kez risk yalnızca tek bir şirketle sınırlı değil. Nvidia'nın yapay zekâ ekosistemindeki ağırlığı nedeniyle çok daha geniş bir alana yayılma potansiyeli taşıyor.

 3. İşin politik boyutu daha da önemli

Nvidia'nın yaşadığı krizi yalnızca ekonomik açıdan değerlendirmek yeterli değil. Çünkü gelişmiş yapay zekâ çipleri artık ABD ile Çin arasındaki jeopolitik rekabetin en önemli unsurlarından biri. Yapay zekâ teknolojileri sanayi üretiminden bilimsel araştırmalara, askerî sistemlerden istihbarat faaliyetlerine kadar pek çok alanda kullanılıyor. Bu nedenle gelişmiş işlemcilere erişim, ülkelerin ekonomik ve askeri kapasitelerini doğrudan etkileyebilecek stratejik bir konu haline geldi.ABD yönetimi uzun süredir Çin'in en gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimini sınırlamaya çalışıyor. Nvidia ise Çin pazarındaki ticari varlığını korumak istiyor. Jensen Huang da Çin'e yönelik teknoloji ihracatının bütünüyle sınırlandırılmasının Amerikan şirketlerine zarar verebileceğini savunan isimlerin başında geliyordu.

İşte Alice Huang'la ilgili iddialar tam da bu ortamda ortaya çıktı.

Eğer bir istihbarat operasyonu gerçekten söz konusuysa, bence bunun amacı yalnızca Nvidia'nın teknolojik sırlarını öğrenmek olmayabilir. Amerikan teknoloji politikalarının yönünü dolaylı olarak etkilemek, Çinli şirketlerin gelişmiş işlemcilere erişimini kolaylaştırmak veya Nvidia'nın ticari kararları hakkında bilgi edinmek de hedeflenmiş olabilir. Ancak bu olasılıkları tartışırken ticari çıkarlarla istihbarat faaliyetlerini birbirine karıştırmamak gerekir. Huang'ın Çin pazarına erişimi savunması, tek başına yabancı bir devletin etkisi altında hareket ettiğini göstermez. Nvidia'nın bu pazarda önemli ekonomik çıkarları bulunduğu zaten biliniyor. Temel sorun, bu ticari çıkarlarla kişisel ilişkilerin ve ulusal güvenlik politikalarının birbirine karışması ihtimali ve bunun yaygın etkisi.

Öte yandan Huang'ın görevden ayrılması, Çin açısından da stratejik bir fırsat yaratabilir. Amerikan yapay zekâ sektörünün en güçlü şirketlerinden birinde yaşanacak yönetim belirsizliği, rakiplerin yararlanabileceği bir ortam oluşturabilir. Belki de bu sebeple Elon Musk hemen X hesabından bir paylaşım yapmış: “Jensen Huang’ı işe almak benim için onur olur”. 

Espri mi yaptı bilemiyorum ama Trump yönetiminin Huang'ı destekleyen ilk açıklamalarını da bu çerçevede değerlendirmek mümkün. Trump, Huang'ın Amerikan ekonomisine önemli katkılarda bulunduğunu söylemiş ve görevde kalmasından yana olduğunu belirtmişti.Ancak Amerika'da siyasi gelişmelerin her zaman ekonomik çıkarlarla uyumlu sonuçlar doğurduğunu varsayamayız. Ulusal güvenlik, siyasi rekabet, kamuoyu baskısı ve hukuki süreçler, ekonomik açıdan istenmeyen sonuçlara da yol açabiliyor.Huang'ın görevinden ayrılması bunun güncel bir örneği.

Bir başka önemli nokta da soruşturmanın henüz sonuçlanmamış olması. Huang'ın şirketten ayrılması, Megaspeed üzerinden Çin'e yönelik çip ticaretine ilişkin şüpheleri kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.İddiaların doğrulanması halinde üçüncü ülkeler üzerinden gerçekleştirilen çip satışları ve hesaplama hizmetleri daha sıkı denetim altına alınabilir. Bu da yalnızca Nvidia'nın gelirlerini değil, küresel yapay zekâ altyapısının nasıl örgütlendiğini etkileyebilir.

Burada dikkat çekici bir çelişki var: Küreselleşme, teknolojilerin ve sermayenin ulusal sınırların ötesinde dolaşmasını kolaylaştırırken devletler aynı teknolojileri ulusal güvenlik gerekçeleriyle kontrol etmeye çalışıyor.Nvidia vakası, dijital ekonominin küresel işleyişiyle devletlerin teknolojik egemenlik arayışları arasındaki gerilimi açıkça ortaya koymuş oldu.

 4. Yapay zekâ ile üretilen mimler meselenin en ironik tarafı

Yaşanan olayın ilginç bir başka yönü de sosyal medyada ortaya çıktı.JensenHuang'ın özel hayatıyla ilgili iddialar gündeme gelir gelmez, dünyanın dört bir yanındaki internet kullanıcıları yapay zekâ uygulamalarıyla onun hakkında mizahi görseller ve videolar üretmeye başladı. Huang ile Alice Huang'ı ünlü filmlerin sahnelerine yerleştiren, ikisini romantik ilişkilerle ilgili popüler videolarda canlandıran veya olayın istihbarat boyutuyla alay eden çok sayıda içerik dolaşıma girdi.Bu içeriklerin önemli bir bölümü yapay zekâ teknolojileri kullanılarak üretildi.

Burada gerçekten ironik bir durum var. Yıllarca yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesi için gerekli donanımları üretiyorsunuz. Dünyanın en değerli şirketlerinden birini yönetiyorsunuz. Geliştirdiğiniz sistemler sayesinde yapay zekâ uygulamalarının milyonlarca insan tarafından kullanılmasına katkıda bulunuyorsunuz. Sonra aynı teknolojilerden yararlanan insanlar, sizin özel hayatınızla ve içine düştüğünüz durumla alay eden görseller ve videolar üretiyor.Üstelik bunların yayılmasını engelleyebilecek bir güce de sahip değilsiniz.Bu durum teknolojinin onu geliştiren ve ekonomik olarak kontrol eden insanların bile öngöremeyeceği toplumsal sonuçlar yaratabileceğini gösteriyor.

Dijital sosyoloji açısından burada iki ayrı gelişme dikkat çekiyor.Birincisi, yapay zekâ teknolojileri kamusal alanda içerik üretmenin maliyetini ve teknik zorluklarını önemli ölçüde azaltıyor. Daha önce profesyonel görüntü düzenleme bilgisi gerektiren içerikler artık çok daha geniş kullanıcı grupları tarafından üretilebiliyor. Bu durum güçlü kişilerin ve kurumların eleştirilmesini kolaylaştırabiliyor.İkincisi ise aynı teknolojilerin gerçek dışı görüntüler, manipülatif videolar ve organize karalama kampanyaları için de kullanılabilmesi. Dolayısıyla yapay zekânın kamusal alandaki etkilerini bütünüyle demokratikleştirici veya bütünüyle zararlı olarak değerlendirmek mümkün olamıyor.

Burada asıl benim vurgulamak istediğim, teknolojik gücü elinde bulunduranların kamuoyu üzerindeki kontrolünün, kendi teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla sınırlanabilmesi.

Bununla birlikte sosyal medya mizahının ekonomik ve siyasi sonuçlarını abartmamak gerekiyor. Nvidia hisselerindeki değer kaybının ne kadarının doğrudan bu içeriklerden kaynaklandığını bilmiyoruz.Ancak yapay zekâ teknolojilerinin, şirket yöneticilerinin kamusal itibarını etkileyebilecek yeni bir iletişim ortamı yarattığı açık. Jensen Huang olayında gördüğümüz de tam olarak bu.

 5. Teknolojik güç ile insanın sınırlılığı arasındaki uçurum

Bütün bu gelişmelerin bizi getirdiği yer, yapay zekâ teknolojilerinden çok bu teknolojilerin kimler tarafından ve nasıl yönetildiği sorusu oluyor haliyle.

İnsanlık tarihi boyunca büyük ekonomik ve siyasi güçlerin belirli insanların elinde toplandığı dönemler yaşandı. Krallar, imparatorlar, sanayiciler ve finans kuruluşlarının yöneticileri toplumların geleceğini etkileyen kararlar aldılar.Ancak dijital ekonomide bu güç yoğunlaşmasının farklı bir boyuta ulaştığını görüyoruz. Ağ etkileri, teknolojik standartlar, veri birikimi ve dijital altyapılara bağımlılık, az sayıda şirketin küresel ekonomi üzerindeki etkisini artırıyor.Nvidia bunun günümüzdeki en önemli örneklerinden biri.Şirket yalnızca kendi ürünlerini kullanan müşterilerin değil, yapay zekâ alanında faaliyet gösteren çok sayıda işletmenin teknolojik gelişiminde belirleyici rol oynuyor.

Jensen Huang'ın bu yapı içindeki konumunu bir merkez bankası başkanının finans piyasalarındaki etkisine benzetmek mümkün. Nasıl ki merkez bankası başkanlarının açıklamaları ekonomik beklentileri etkiliyorsa, Huang'ın yeni işlemciler, veri merkezleri ve yapay zekânın geleceği hakkındaki açıklamaları da bütün teknoloji sektöründe dikkatle izleniyordu.Ancak arada önemli bir fark var. Merkez bankası başkanları kamusal sorumlulukları ve kurumsal denetim mekanizmaları bulunan görevliler. Huang ise özel bir şirketin yöneticisiydi.Buna rağmen kararlarının ve açıklamalarının dünya ekonomisi üzerindeki etkisi, birçok kamusal kurumun yöneticisiyle karşılaştırılabilecek büyüklüğe ulaşmıştı.

Bence üzerinde durmamız gereken temel sorun da burada. Teknolojik gücün bu ölçüde kişiselleşmesi, yalnızca ekonomik bir bağımlılık yaratmıyor. Aynı zamanda kurumsal denetim, şeffaflık ve hesap verebilirlik sorunlarını da beraberinde getiriyor.İngiliz tarihçi Lord Acton, 1887 yılında yazdığı bir mektupta şöyle diyordu: “İktidar yozlaşmaya eğilimlidir; mutlak iktidar mutlak biçimde yozlaştırır.”

Acton bu sözleri siyasal ve dinsel iktidarın denetlenmesi gerektiğini anlatmak için kullanmıştı. Bugün aynı düşünceyi küresel teknoloji şirketlerinin sahip olduğu güç bakımından da değerlendirebiliriz.Burada Jensen Huang'ın kişisel yaşamı hakkında ahlaki bir hüküm vermek istemiyorum. Bu bana düşmez. İnsanların özel hayatları, başkalarının merakını gidermek için kamusal tartışma konusu yapılmamalı.Ancak özel ilişkiler şirketin kararlarını, hissedarların çıkarlarını, çalışanların haklarını veya ulusal güvenliği etkileyebilecek sonuçlar doğurduğunda durum değişiyor.

Burada sorun bir insanın hata yapabilecek olması değil. İnsanların hata yapabileceğini elbette biliyoruz. Sorun, bu hataların küresel ölçekte sonuçlar doğurabilecek kadar büyük bir ekonomik ve teknolojik gücün birkaç kişinin elinde toplanması.Huang'ın görevinden ayrılması bu sorunu ortadan kaldırmış değil. Tam tersine, yapay zekâ ekosisteminin güçlü bir yöneticiye ne kadar bağımlı hale gelebileceğini ve bu bağımlılığın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.Bugün yapay zekânın insan zekâsını aşıp aşamayacağını, insanları işsiz bırakıp bırakmayacağını veya bir gün insanların kontrolünden çıkıp çıkmayacağını tartışıyoruz.Bunlar önemli sorular.

Ancak yapay zekâ sistemlerini geliştiren ve yöneten insanların kararlarının nasıl denetlendiğini, bu insanların sahip olduğu ekonomik gücün sınırlarını ve onların kişisel zaaflarından kaynaklanabilecek risklerin nasıl yönetileceğini de aynı ciddiyetle tartışmamız gerekiyor. Çünkü teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, onu geliştiren ve yöneten insanlar bütün insani özellikleriyle var olmaya devam edecek.

Mata Hari'nin hikâyesinden bugüne değişen çok şey var. Yüz yıl önce bir insanın kişisel ilişkileri üzerinden askeri sırların ele geçirilmesi tartışılırken, bugün aynı tür ilişkilerin küresel yapay zekâ ekonomisini etkileme ihtimali konuşuluyor. Üstüne üstük bugünün dünyasında bu ilişkilerin olası sonuçları, tek bir devletin sınırlarının çok ötesine uzanabiliyor.

Kanımca Jensen Huang vakasının bize hatırlatması gereken en önemli gerçek şu: Yapay zekânın insanlardan daha akıllı hale gelmesinden endişe ederken, onu yöneten insanların zaaflarının bütün dünyayı etkileyebilecek kadar büyük sonuçlar doğurmasına karşı yeterli önlemleri alıp almadığımızı da düşünmeliyiz. Çünkü bir de yapay zekâ modelleri geliştiren şirketlerin yöneticilerinin söylemlerinde gözlemlenen “effectivealturism” (diğerkâmlık / etkili özgecilik) problemi söz konusu. Bu konuyu da başka bir yazımda ele almak istiyorum.

Teknolojinin geleceğini yalnızca onu geliştiren insanların yeteneklerine ve iyi niyetlerine bırakamayız. Bu teknolojilerin toplumsal etkileri büyüdükçe kurumsal denetimin, kamusal sorumluluğun ve hesap verebilirliğin de aynı ölçüde güçlenmesi gerekiyor.